Kada su belgijski carinski službenici prošlog mjeseca na aerodromu u Liegeu presreli dvije pošiljke britanskih vojnih komponenti namijenjenih Izraelu, razotkrili su vrlo dobro poznatu „tajnu”: Velika Britanija je nastavila naoružavati Izrael za njegov genocidni rat protiv Palestine.

Teret, koji je iz V. Britanije krenuo 23. marta, trebao je biti dalje avionom prebačen u Tel Aviv na letu kompanije Challenge Airlines dva dana nakon dolaska, prema transportnim dokumentima koje su pregledali istražitelji.

Pošiljka je uključivala sisteme za upravljanje vatrom i rezervne dijelove za vojnu avijaciju.

Zapljena je uslijedila nakon dojave belgijskim vlastima od koalicije organizacija civilnog društva, uključujući istraživački portal Declassified UK, belgijsku mirovnu grupu Vredesactie, irsko izdanje The Ditch i Palestinski omladinski pokret, koji su pratili sumnjiva kretanja vojne logistike preko aerodroma.

Regionalni zvaničnici Valonije, koji nadziru izdavanje dozvola za oružje za aerodrom u Liegeu, zaključili su da pošiljka nije ispunjavala zakonske uslove, pri čemu je jedan zvaničnik potvrdio da nije zatražena tranzitna dozvola te da bi, da jeste, bila odbijena.

Zapljena oružja, međutim, nije iznenadila aktiviste koji prate britansku vanjsku politiku.

Od konzervativne vlade koja je pomagala Izraelu tokom prve godine genocida u Gazi, do laburističke vlade koja ju je naslijedila, opskrbni lanac Ujedinjenog Kraljevstva prema Izraelu nikada nije bio prekinut, kaže politički strateg i aktivista za ljudska prava Ashish Prashar.

„Slično kao i neke druge evropske vlade, mnoge su rekle da neće isporučivati ‘ofanzivno oružje’, ali da hoće defanzivno. U stvarnosti nema velike razlike kada se oružje isporučuje“, kaže Prashar, bivši savjetnik za mirovnog izaslanika za Bliski istok, za TRT World.

„To je jezik koji su britanski političari koristili pred javnošću da prikriju činjenicu da i dalje isporučuju oružje Izraelu za ubijanje Palestinaca.“

Iako su belgijske vlasti odbile otkriti izvozne kompanije zbog otvorene krivične istrage, regionalna vlada Valonije imenovala je jednu kompaniju kao Moog, američku svemirsku i avio kompaniju sa fabrikama u V. Britaniji, koja proizvodi ključnu komponentu za avion M-346 koji se koristi za obuku izraelskih pilota.

Portparol organizacije Vredesactie izjavio je da postoje informacije o 17 prethodnih tranzita istom rutom, opisujući to kao „očigledno redovan tranzit“ iz Liegea prema Izraelu.

Belgija, koja je uvela potpunu zabranu korištenja svojih aerodroma i zračnog prostora za vojne pošiljke ka Izraelu, sada, prema navodima, pokreće pravne mjere kako bi osigurala poštivanje te zabrane.

Razor između politike i prakse

Vlada Velike Britanije tvrdi da je obustavila dozvole za opremu koja bi se mogla koristiti u Gazi, uz zadržavanje izuzetaka vezanih za multinacionalne programe poput borbenog aviona F-35.

Međutim, belgijska zapljena komplikuje tu narativnu sliku. Između oktobra 2023. i maja 2024. godine, V. Britanija je izdala više od 100 izvoznih dozvola za vojnu opremu Izraelu, koje su obuhvatale komponente za borbene avione, tenkove i municiju.

Dokazi koji se pojavljuju iz podataka o transportu i ranijih istraga sugeriraju da se komponente povezane s vojnom avijacijom i dalje kreću iz V. Britanije prema Izraelu kroz složene lance snabdijevanja.

U nekim slučajevima dijelovi se klasifikuju na način koji im omogućava prolazak kroz postojeće dozvole, čak i kada na kraju završavaju u vojnim sistemima.

„Šta možemo očekivati od premijera koji je na početku ovog genocida opravdavao izgladnjivanje, uskraćivanje električne energije i vode?“, pita Prashar.

Kao i SAD, Velika Britanija se pokazala dvoličnom, s tom razlikom što Washington nikada nije tvrdio suprotno. Velika Britanija, naprotiv, pažljivo upravlja svojim imidžom i kod kuće i u inostranstvu, pokazujući zabrinutost za međunarodno pravo i civilne živote, dok se oružje i dalje isporučuje.

„U ovom slučaju, Izrael dobija oružje iz Velike Britanije kako bi ubijao i uništavao Palestince, u onome što UN sada naziva genocidom. Svi odgovorni za te isporuke oružja trebali bi biti izvedeni pred lice pravde, od premijera do državnih službenika uključenih u taj proces“, dodaje Prashar.

Dokazi o redovnim isporukama

Dokazi o redovnim isporukama sada su dio dokumentovane evidencije.

Izvještaj iz maja 2025. godine koji su objavili Palestinski omladinski pokret, Radnici za slobodnu Palestinu i Progresivna internacionala pokazao je da je Velika Britanija u periodu od oktobra 2023. do marta 2025. godine u Izrael isporučila više od 160.000 stavki klasificiranih pod međunarodnim carinskim kodovima za oružje i municiju, bez uočljivog pada isporuka komponenti za avijaciju nakon najave suspenzije u septembru 2024. godine.

Zapravo, zabilježen je statistički značajan porast u mjesecima koji su uslijedili.

Dio tog kontinuiteta može se povezati s namjernom odlukom vlade: kada je London suspendovao 30 dozvola, eksplicitno je izuzeo komponente za F-35, čime je stvoren pravni “prostor” koji je omogućio da vojna oprema indirektno stiže do Izraela preko drugih zemalja u Globalnom fondu rezervnih dijelova.

„F-35 je jedno od glavnih sredstava koje Izrael koristi u istrebljenju palestinskog stanovništva. Komponente, dijelovi i opskrba održavaju taj avion u letu. Ako avion ne leti, ne ubija ljude“, kaže Prashar.

„To se ne razlikuje od nacista koji su upravljali gasnim komorama. To što to nije sama bomba ili projektil ne mijenja činjenicu da dijelovi omogućavaju F-35 da izvrši svoju misiju, a to je istrebljenje.“

„Ako osiguravate sredstva da to oružje ispuni svoju svrhu, jednako ste odgovorni kao i onaj ko pritisne dugme“, dodaje on.

Ipak, isporuke se ne zaustavljaju ni na onome što Velika Britanija navodi kao jedini izuzetak.

Podaci o izvoznim dozvolama pokazuju da je Britanija odobrila dozvole u vrijednosti od 172,5 miliona dolara za vojnu opremu Izraelu u samo jednom kvartalu od oktobra do decembra 2024. godine — više nego u periodu od 2020. do 2023. zajedno – uključujući vojne radare, opremu za ciljanje i povezane komponente, sve odobreno nakon najave suspenzije.

I još u junu 2025. godine, izvještaj koji je potvrdio Channel 4 otkrio je da je vojna roba u vrijednosti od 540.704 dolara iz Velike Britanije prošla kroz izraelsku carinu u samo jednom mjesecu, što je najviša zabilježena cifra otkako se vode evidencije.

Slika koja se time formira jeste vlada koja je koristila jezik ograničenja kako bi upravljala domaćim i međunarodnim javnim mnijenjem, dok je istovremeno, kroz rupe u zakonima i prekvalifikacije, zadržala suštinu oružanih odnosa s državom koju javno tvrdi da je ograničila.

Sada je, prema Prasharu, na Belgiji da koristi dokaze kako bi procesuirala odgovorne.

„Nije dovoljno da Belgija zaustavi transfer vojne opreme ili zaplijeni pošiljke. Oni su, u suštini, i dalje u kršenju prvobitne naredbe Međunarodnog suda pravde (ICJ), koja je svima naložila da učine sve što mogu kako bi spriječili ovaj genocid.“

„Ovo je i kršenje suvereniteta Belgije. To je poruka Belgiji: ‘Vaš zakon ne važi. Mi ćemo slati preko vas.’ To je direktno ignorisanje drugih partnera i susjeda u Evropi“, dodaje on.