Više od dva stoljeća nakon što su grčki pobunjenici zauzeli tadašnju osmansku administrativnu prijestolnicu Peloponeza na jugu Grčke, masakr u Tripolici ostaje historijska rana koja i dalje boli u kolektivnoj svijesti turskog naroda.

Grčka pobuna na Moreji rezultirala je masakrom desetina hiljada muslimanskih Turaka, kao i Jevreja koji su stoljećima živjeli na Peloponezu.

Nezavisni historičari navode da je broj civila i vojnika – Turaka, Albanaca i drugih – pobijenih unutar prenapučenog grada Tripolice, historijskog naziva za grčki grad Tripoli, iznosio čak 40.000.

Nakon početka Grčke pobune u februaru 1821. godine, muslimanske i jevrejske porodice iz okolnih područja potražile su sigurnost u Tripolici jer je grad bio utvrđen.

Međutim, grčke pobunjeničke snage opkolile su grad i na kraju ušle u njega, gdje su počele masovna ubistva u okviru šire kampanje kojom je Peloponez ostao bez svojih dugogodišnjih muslimanskih i jevrejskih zajednica.

Ali Fuat Orenc, profesor historije na Univerzitetu u Istanbulu, kaže da masakr u Tripolici nije bio haotični ratni eksces, već planski zločin.

„Masakre u Tripolici namjerno su organizirali vođe grčkih bandi i pobunjenici“, rekao je za TRT World.

Iako je muslimansko stanovništvo grada pristalo na predaju nakon višemjesečne opsade, grčke bande nisu ispoštovale dogovor, kaže on.

„Muslimani su masovno pobijeni“, navodi Orenc.

To prekršeno obećanje grčkih bandi bilo je tek početak njihovih zločina nad dugogodišnjim muslimanskim i jevrejskim stanovništvom.

Grad je potom „opljačkan do posljednjeg zarđalog eksera“, nakon čega je uslijedilo brisanje kulturnog naslijeđa.

„Svi historijski artefakti, uključujući muslimanske nadgrobne spomenike, uništeni su, a kulturno naslijeđe je izbrisano“, kaže Orenc.

„Nema apsolutno nikakve sumnje da su sve ovo bili unaprijed planirani činovi“, navodi on.

Zapadni komentatori pratili su masakr, ali su rijetko iznosili prigovore.

Stručnjaci navode da je masakr nakon toga u evropskim komentarima umanjivan ili čak ignoriran.

„Glavni razlog zbog kojeg zapadni komentatori i politički lideri prešućuju ili umanjuju masakr u Tripolici jeste taj što su grčki pobunjenici... uživali bezuslovnu podršku Evropljana“, kaže Orenc.

Evropljani su pobunu na Moreji predstavljali kao vjerski rat i stoga pružali „bezuslovnu podršku kršćanskim grčkim pobunjenicima protiv muslimanskih Turaka“.

U masakru su učestvovali i dobrovoljci iz evropskih zemalja.

„Evropljani su bili saučesnici u masakrima“, kaže Orenc.

Ta evropska šutnja o prvobitnom saučesništvu na određene načine traje i danas.

„Njihovi preci bili su saučesnici počinilaca ovih ubistava“, kaže on, misleći na današnje filhelene, termin koji se koristi za one koji nekritički gaje divljenje prema Grčkoj, njenoj kulturi i historiji.

„Nehumani zločin“

Nezavisni istraživači koji su proučavali masakr pisali su o sistematskim ubistvima, što je u oštroj suprotnosti s romantičnom slikom obnove klasičke Grčke koju su stvarali takozvani filhelenski pokreti.

„Tri dana civilno stanovništvo bilo je nemilosrdno masakrirano“, napisao je William St Clair, ugledni britanski historičar i autor.

„Žene i djeca bili su mučeni i vučeni ulicama prije nego što su ubijeni“, napisao je.

Prema riječima Georgea Finlaya, škotskog historičara, zločini počinjeni u Tripolici nisu se mogli opravdati ratnim okolnostima.

„Bespomoćni i nenaoružani ljudi, žene i djeca sistematski su ubijani danima. Ovo nije bila pobjeda, već nečovječan zločin“, napisao je.

U svojim memoarima Theodoros Kolokotronis, vođa grčkog ustanka, nije pokazao kajanje.

„Od trenutka kada sam ušao u grad pa sve dok nisam stigao do palače, kopita mog konja nisu dotakla tlo; cijelim putem jahali smo preko leševa“, napisao je.

„U Tripolici nije ostao nijedan živ Turčin“, dodao je.

Izjave Ministarstva vanjskih poslova Turkiye u kojima se ubistva nazivaju „crnom mrljom“ evropske historije, zajedno s naučnim radovima o uništavanju osmanske kulture, održavaju ovu temu prisutnom u turskom javnom životu.

Međutim, u grčkim se tekstovima masakr opisuje na potpuno drugačiji način.

„U savremenim grčkim udžbenicima period ustanka iz 1821. godine karakterizira se kao revolucija“, kaže Orenc.

Zapravo, on se „izjednačava s Francuskom revolucijom“.

Kada se ubistva uopće spominju u udžbenicima, predstavljaju se kao neizbježna posljedica navodnog „ugnjetavanja koje je trajalo stoljećima pod osmanskom hegemonijom“.

„Grčki udžbenici ne pružaju dovoljno informacija... o muslimanima i Jevrejima koji su živjeli u gradovima širom Peloponeza (Moreje) – od kojih su svi izbrisani iz historije“, kaže on.