„Potrebna nam je reforma Carinske unije EU i Turkiye“, izjavio je Hendrik Wust, premijer njemačke savezne pokrajine Sjeverna Rajna-Vestfalija.
Govoreći u Ankari 28. septembra 2026. godine, lider Kršćansko-demokratske unije (CDU) pokrenuo je inicijativu za obnovu bilateralnih odnosa.
Obilježavajući 65. godišnjicu sporazuma o zapošljavanju radne snage iz 1961. godine, Wust je odao priznanje turskim radnicima koji su učestvovali u izgradnji poslijeratne industrije.
U Ankari i Istanbulu Wust je povezao kulturno dostojanstvo s ekonomskim interesima. Razgovori su bili usmjereni na izvozne ugovore, energetsku sigurnost i mobilnost privrednika.
Dusseldorf je prepoznao da obnova njemačke industrije zahtijeva snažno partnerstvo s Turkiye, umjesto ideoloških sukoba.
U Sjevernoj Rajni-Vestfaliji živi 500.000 turskih državljana. Ova savezna pokrajina obuhvata trećinu turske dijaspore u Njemačkoj i ostvaruje 20 posto bilateralne trgovine.
U pratnji Serap Guler, državne sekretarke CDU-a u njemačkom Ministarstvu vanjskih poslova, Wust je radio na postizanju sporazuma o čistoj energiji i olakšavanju viznog režima.
Time je Wust ponudio uvjerljivu konzervativnu alternativu.
Dok se Friedrich Merz, njemački kancelar i lider savezne CDU-a, drži antimigrantske retorike i politike militarizacije granica, Wustova diplomatija u Ankari pokazuje da se konzervativno upravljanje oslanja na pragmatične ekonomske interese, poštovanje dijaspore i strateško partnerstvo s Turkiye.
Zašto je kopiranje retorike krajnje desnice propalo u Berlinu
U Berlinu se Friedrich Merz suočava sa sve većom političkom izolacijom nakon što je prihvatio poruke karakteristične za krajnju desnicu.
Anketa instituta INSA od 12. septembra pokazala je da samo 14 posto birača smatra Merza pravim liderom, dok je podrška CDU-u i CSU-u na nacionalnom nivou pala na 19 posto. Taj pad uslijedio je nakon poraza na regionalnim izborima, na kojima su nacionalističke parole odbile umjerene birače.
CDU je 20. septembra u saveznoj pokrajini Mecklenburg-Zapadna Pomeranija osvojio samo 4,9 posto glasova. Konzervativci su izgubili sva mjesta u pokrajinskom parlamentu u Schwerinu, glavnom gradu pokrajine.
Krajnje desna Alternativa za Njemačku (AfD) osvojila je prvo mjesto u Schwerinu s 38,2 posto glasova. Socijaldemokratska partija Njemačke (SPD) osvojila je 35,5 posto.
Daniel Peters, predsjednik CDU-a u saveznoj pokrajini, podnio je ostavku 21. septembra nakon što nije dobio podršku iz Berlina, čime je stranka ostala izvan parlamenta.
Taj regionalni poraz pokazao je da je kopiranje nacionalističke retorike potpuno podbacilo. Birači koji traže oštru antimigrantsku politiku dali su prednost radikalnom originalu u odnosu na konzervativnu imitaciju.
Ekstremisti su iskoristili slabost kancelarije njemačkog kancelara. U Bundestagu je AfD podnio krivičnu prijavu protiv Merza nakon što je on stranačku agendu remigracije osudio kao „etničko čišćenje“.
Iako su kontrole na unutrašnjim granicama šengenskog prostora izazvale nesuglasice širom Evrope, ustupci konzervativaca potvrdili su narative krajnje desnice, umjesto da zaustave zamah populizma.
Konzervativna politika zahtijeva partnere, a ne žrtvene jarce.
Za 3,5 miliona pripadnika turske dijaspore u Njemačkoj, politička retorika usmjerena protiv imigranata izlaže manjinske zajednice diskriminaciji.
U Istanbulu je Dusseldorf 30. septembra s turskim partnerima dogovorio uspostavljanje koridora za čistu energiju.
Njemački energetski gigant Uniper Global Energy SE i kompanija Biotrend Enerji potpisali su sporazum o razvoju izvoza biometana. Planirano je unapređenje postrojenja za pretvaranje otpada u energiju kako bi se godišnje isporučivalo 1,4 teravat-sata čistog plina, čime bi se nadomjestile izgubljene količine ruskog plina iz gasovoda potrebne teškoj industriji u Ruhru.
Ekonomske veze između Njemačke i Turkiye i dalje su od ključnog značaja. Vrijednost bilateralne trgovine premašuje 50 milijardi eura godišnje, a na Sjevernu Rajnu-Vestfaliju otpada 20 posto tog iznosa.
U toj saveznoj pokrajini posluje i više od 1.300 preduzeća u turskom vlasništvu, što Turkiye čini važnim partnerom za premještanje poslovnih aktivnosti u bliže zemlje, dok njemački proizvođači nastoje smanjiti rizike u lancima snabdijevanja.
Kašnjenja u izdavanju konzularnih viza već dugo predstavljaju prepreku turskim poslovnim rukovodiocima.
Duga čekanja na termine za šengenske vize onemogućavala su poslovnim liderima da prisustvuju industrijskim sajmovima u Njemačkoj, pretvarajući konzularna kašnjenja u ekonomsku štetu koju evropska industrija nanosi sama sebi.
Kako bi olakšali trgovinu, Wüst i Serap Güler najavili su u Istanbulu 30. septembra mehanizam za ubrzano izdavanje poslovnih viza.
Ovaj program proširuje pilot-projekat iz augusta 2025. godine, koji je obuhvatio 400 kompanija, te omogućava brže izdavanje viza članovima Odbora za vanjske ekonomske odnose Turkiye (DEİK).
Partneri su zaključili i osam komercijalnih sporazuma.
Osim poslovnih dogovora, Wust je prepoznao da trajno partnerstvo zahtijeva poštovanje 65 godina zajedničke historije.
U Tarabyi u Istanbulu Wust je 29. septembra uručio medalju Mevlude Genc Ilkayu Gundoganu, bivšem kapitenu njemačke fudbalske reprezentacije.
Naslijeđe Mevlude Genc, istaknute tursko-njemačke mirovne aktivistkinje, i dalje je važno u Sjevernoj Rajni-Vestfaliji.
Nakon što su neonacistički piromani 1993. godine u Solingenu, industrijskom gradu u ovoj saveznoj pokrajini, ubili pet Turkinja i djevojčica, njen poziv na pomirenje postao je inspiracija za ustanovljavanje pokrajinskog priznanja.
Dodjelom priznanja odana je počast Gündoğanovom doprinosu međukulturnom razumijevanju, čime je njemački konzervativizam postepeno, bez velike pompe, počeo napuštati historijsko poricanje činjenice da je Njemačka useljeničko društvo.
Nadovezujući se na ovaj most koji povezuje dijasporu, Carinska unija EU i Turkiye iz 1995. godine, koja se sada modernizira, predstavlja širu ekonomsku korist koja se nastoji ostvariti.
Ovaj sporazum, star 30 godina, obuhvata industrijske proizvode, ali isključuje usluge, javne nabavke i zelene tehnologije.
Ističući da je reforma odavno potrebna, Wüst je potvrdio da je turska ekonomija nezamjenjiv dio evropskog lanca vrijednosti.
Pragmatična diplomatija koja donosi konkretne rezultate
Međutim, nastojanja da se diplomatskim djelovanjem na nivou saveznih pokrajina prevaziđu zastoji na saveznom nivou izazvala su oštre kritike u Njemačkoj.
Frederick Cordes, generalni sekretar Socijaldemokratske partije Njemačke (SPD) u Sjevernoj Rajni-Vestfaliji, optužio je Wusta da vodi samovoljnu, paralelnu vanjsku politiku, motiviranu ličnim ambicijama da postane kancelar.
Tvrda struja saveznog CDU-a, bliska Merzu, tvrdila je da čelnici saveznih pokrajina podrivaju autoritet savezne vlasti u vođenju diplomatije.
Međutim, diplomatsko djelovanje saveznih pokrajina usmjereno na privredu direktno štiti interese njemačke industrije tamo gdje savezni nivo ne uspijeva djelovati.
U koordinaciji sa saveznim diplomatama, Düsseldorf je otvorio nove mogućnosti za njemačke izvoznike.
Predsjednik Recep Tayyip Erdogan primio je Wusta u Predsjedničkom kompleksu u Ankari 28. septembra na sastanku koji je trajao 90 minuta. Bio je to promišljen diplomatski potez kojim su postavljeni temelji za odnose s budućim njemačkim političkim rukovodstvom.
U Istanbulu se Wust sastao s predstavnicima opozicije i civilnog društva, čime je zaokružio uravnotežen diplomatski pristup.
Posjeta je objedinila pristup političkim centrima moći u Ankari, dijalog s pluralističkim društvom i konkretne ugovore za njemačke fabrike.
Ekonomski pragmatizam i strateško partnerstvo s Turkiye nude pouzdanu osnovu za obnovu njemačke industrije.
Dok su militarizacija granica i antimigrantska retorika narušile ugled konzervativaca u Berlinu, Wust je u Ankari pokazao drugačiji pristup.
Berlin ne može smanjivati rizike u industriji i lancima snabdijevanja, a istovremeno tretirati Turkiye i njenu dijasporu kao politički teret. Ekonomski suverenitet zahtijeva da ih prepozna kao nezamjenjive strateške resurse.
*Mišljenja izražena u ovom članku su autorova i ne odražavaju nužno uređivačku politiku TRT Balkan.
