Η Τουρκία έθεσε επίσημα την κυβερνοασφάλεια στο επίκεντρο του δόγματος εθνικής ασφάλειας, κατά την πρώτη συνεδρίαση του Συμβουλίου Κυβερνοασφάλειας που πραγματοποιήθηκε υπό την προεδρία του Προέδρου της Δημοκρατίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στο Προεδρικό Συγκρότημα στην Ankara στις 5 Μαΐου.

Σε γραπτή ανακοίνωση που εκδόθηκε μετά τη συνεδρίαση, το Συμβούλιο τόνισε ότι η κυβερνοασφάλεια δεν είναι πλέον απλώς ένα τεχνικό θέμα, αλλά ένας αδιαχώριστος πυλώνας της εθνικής ασφάλειας. Αξιωματούχοι ανέφεραν ότι οι συζητήσεις επικεντρώθηκαν εκτενώς στους υφιστάμενους κυβερνοκινδύνους, στις μελλοντικές τάσεις απειλών και στις διεθνείς εξελίξεις που διαμορφώνουν το ψηφιακό περιβάλλον ασφαλείας.

Στην ανακοίνωση υπογραμμίστηκε επίσης ότι η κυβερνοασφάλεια, την οποία ο αυξανόμενος παγκόσμιος ανταγωνισμός, η περιφερειακή αστάθεια και οι συνεχιζόμενες συγκρούσεις έχουν καταστήσει «πιο σύνθετη και πολυδιάστατη», πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ένα στρατηγικό ζήτημα με οικονομικές, τεχνολογικές και κοινωνικές διαστάσεις.

Σύμφωνα με το συμβούλιο, η νεοσυσταθείσα Προεδρία Κυβερνοασφάλειας θα συνεχίσει τις προσπάθειες για την προστασία των ψηφιακών πόρων της Τουρκίας, την ανάπτυξη μιας προληπτικής δομής έναντι των αναδυόμενων απειλών, την ενίσχυση της εθνικής αρχιτεκτονικής κυβερνοασφάλειας και την υποστήριξη ενός ασφαλούς ψηφιακού μέλλοντος.

Ο ειδικός σε θέματα κυβερνοασφάλειας Σερχάτ Αλτίνεβλεκ χαρακτήρισε τη συνεδρίαση ως ανάκλαση της μακροπρόθεσμης στρατηγικής προσαρμογής της Τουρκίας στην ψηφιακή εποχή. Υποστήριξε ότι η Ankara αντιλήφθηκε τη σημασία των κυβερνοαπειλών νωρίτερα απ’ ό,τι πολλοί υποθέτουν, εντοπίζοντας την αρχή της ψηφιακής μεταμόρφωσης στη γρήγορη διάδοση του ίντερνετ τη δεκαετία του 1990 και στις αρχές του 2000.

«Η Τουρκία δεν φαίνεται να είναι καθόλου πίσω στον τομέα της κυβερνοασφάλειας», είπε ο Αλτινεβλέκ. «Αντιθέτως, διαθέτει μια δομή που συνεχώς βελτιώνεται και εξελίσσεται.»

Κατά τον Αλτίνεβλεκ, ο οποίος σημείωσε ότι η επέκταση των τεχνολογιών πληροφορικής στον ιδιωτικό τομέα και στην ακαδημία δημιούργησε σταδιακά την ανάγκη για νέα νομικά πλαίσια και θεσμικούς μηχανισμούς, έννοιες όπως το κυβερνοέγκλημα και η ψηφιακή ασφάλεια μπήκαν στην ατζέντα της νομοθεσίας της Τουρκίας μετά το 2005, ενώ οι επενδύσεις επιταχύνθηκαν σε κρίσιμους τομείς υποδομής, όπως οι υπηρεσίες ηλεκτρονικής διακυβέρνησης, το τραπεζικό σύστημα και τα ενεργειακά συστήματα.

Ο ειδικός ανέδειξε τη δημιουργία θεσμικών δομών, όπως το Συμβούλιο Κυβερνοασφάλειας στο πλαίσιο της Αρχής Τεχνολογιών Πληροφορικής και Επικοινωνιών (BTK), την Εθνική Ομάδα Αντιμετώπισης Εκτάκτων Αναγκών Πληροφορικής (TR-CERT) και το ερευνητικό κέντρο SİSAMER, ως σημαντικά ορόσημα στην πορεία της Τουρκίας προς την ψηφιακή ασφάλεια.

Σημείο καμπής

Ο Αλτίνεβλεκ σημείωσε ότι η ίδρυση της Προεδρίας Κυβερνοασφάλειας στις αρχές του 2025 αποτελεί σημαντικό σημείο καμπής, καθώς κεντρικοποιεί τη λήψη αποφάσεων και τον στρατηγικό συντονισμό υπό ένα ενιαίο θεσμικό πλαίσιο.

«Υπό το φως των τρεχουσών γεωπολιτικών εξελίξεων και των αυξανόμενων ασύμμετρων απειλών, πιστεύω ότι είναι ιδιαίτερα σημαντικό να εκπροσωπούνται όλοι οι αρμόδιοι φορείς σε αυτό το συμβούλιο και αυτό να τελεί υπό την άμεση διεύθυνση του Προέδρου», δήλωσε ο Αλτινεβλέκ, χαρακτηρίζοντας τη δομή ως διαφορετική από πολλά διεθνή παραδείγματα.

Η πρώτη συνεδρίαση του Συμβουλίου, συγκεντρώνοντας φορείς που καλύπτουν τους τομείς των πληροφοριών, της εσωτερικής ασφάλειας, της άμυνας και των υποδομών, ανέδειξε την ολοένα και πιο αλληλένδετη φύση των κυβερνοαπειλών.

Ο ειδικός σε ψηφιακά μέσα Ογουζχάν Σαρούχαν δήλωσε ότι η συμβολική σημασία της συνεδρίασης εκπέμπει ένα ισχυρό μήνυμα.

«Το πιο σημαντικό νόημα αυτής της συνεδρίασης είναι ότι η Τουρκία πλέον δεν αντιμετωπίζει την κυβερνοασφάλεια ως ένα θέμα τεχνολογίας πληροφοριών που χειρίζονται τεχνικοί ειδικοί, αλλά ως έναν από τους στρατηγικούς τομείς που βρίσκονται στον πυρήνα της κρατικής αρχιτεκτονικής ασφάλειας», είπε ο Σαρούχαν.

«Το γεγονός ότι η συνάντηση πραγματοποιήθηκε στο Προεδρικό Συγκρότημα υπό την προεδρία του Προέδρου Ερντογάν έχει μεγάλο συμβολισμό. Δείχνει ότι η κυβερνοασφάλεια έχει υπερβεί το επίπεδο των τμημάτων IT και έχει φτάσει στο επίπεδο της εθνικής ασφάλειας».

Προστασία των κρίσιμων υποδομών

Ο Σαρούχαν τόνισε ότι η συμμετοχή φορέων όπως η Εθνική Υπηρεσία Πληροφοριών (MIT), το Υπουργείο Εσωτερικών, η Διεύθυνση Αμυντικής Βιομηχανίας και το Υπουργείο Μεταφορών και Υποδομών, δείχνει πως οι κυβερνοαπειλές πλέον στοχεύουν άμεσα κρίσιμες κρατικές λειτουργίες και όχι απομονωμένα συστήματα υπολογιστών.

«Σήμερα οι κυβερνοεπιθέσεις δεν στοχεύουν μόνο συστήματα υπολογιστών», είπε, προσθέτοντας ότι οι ενεργειακές υποδομές, τα τραπεζικά συστήματα, τα δίκτυα επικοινωνιών, τα αεροδρόμια και οι δημόσιες βάσεις δεδομένων έχουν καταστεί επίσης άμεσοι στόχοι».

Και οι δύο ειδικοί τόνισαν ότι η φύση του κυβερνοπολέμου έχει αλλάξει θεμελιωδώς την τελευταία δεκαετία.

Ενώ παλαιότερα οι κυβερνοεπιθέσεις συνδέονταν κυρίως με διακοπές ιστοτόπων ή κλοπές δεδομένων, πλέον μπορούν να παραλύσουν βασικές υπηρεσίες, να βλάψουν οικονομίες και να προκαλέσουν δημόσια αναστάτωση.

Ο Σαρούχαν αναφερόμενος σε μεγάλα παγκόσμια περιστατικά, όπου νοσοκομεία τέθηκαν εκτός λειτουργίας, αγωγοί καυσίμων έκλεισαν και διέρρευσαν εκατομμύρια προσωπικά δεδομένα, προειδοποίησε ότι οι κυβερνοαπειλές επηρεάζουν όλο και περισσότερο την καθημερινή ζωή των απλών πολιτών.

«Δεν πρόκειται πλέον απλώς για απώλεια δεδομένων», είπε. «Πρόκειται για διακοπή της καθημερινής ζωής, οικονομική αστάθεια και κίνδυνο ευρείας κοινωνικής αναστάτωσης.»

Ψηφιακή κυριαρχία και εγχώρια τεχνολογία

Ο Αλτίνεβλεκ σημείωσε ότι σε έναν κόσμο όπου οι δίαυλοι δεδομένων και οι ψηφιακές υποδομές μπορούν να πυροδοτήσουν διπλωματικές κρίσεις, η έννοια της «Κυβερνοπατρίδας» της Τουρκίας, την οποία ορίζει ως μια μορφή ψηφιακής κυριαρχίας, καθίσταται ολοένα και πιο σημαντική.

«Θα ήθελα να υπογραμμίσω πως η προσέγγιση του συνθήματος "εγχώρια και εθνική τεχνολογία" στον τομέα της κυβερνοασφάλειας πρέπει να είναι πολυδιάστατη, καθώς πρόκειται για ένα θέμα ιδιαίτερα κρίσιμο και στρατηγικής σημασίας», είπε.

Η έμφαση στην εγχώρια και εθνική τεχνολογία αντανακλά επίσης ευρύτερες ανησυχίες σχετικά με την εξάρτηση από ξένες ψηφιακές υποδομές και συστήματα λογισμικού.

Ο Σαρούχαν προειδοποίησε ότι η υπερβολική εξάρτηση από εξωτερικές τεχνολογίες μπορεί τελικά να δημιουργήσει στρατηγικά κενά ασφαλείας, τονίζοντας: «Όταν εξαρτάστε πλήρως από τις τεχνολογίες μιας άλλης χώρας για την υποδομή ασφαλείας σας, τα συστήματα αποθήκευσης δεδομένων ή το κρίσιμο λογισμικό σας, στην πραγματικότητα παραδίδετε ένα μέρος της δικής σας ασφάλειας».

Σημείωσε ότι πολλές χώρες, από τις ΗΠΑ έως την Κίνα, προσπαθούν να δημιουργήσουν κυρίαρχα ψηφιακά οικοσυστήματα για αυτόν ακριβώς τον λόγο, και υποστήριξε ότι η Τουρκία ακολουθεί παρόμοια πορεία ενισχύοντας την προσέγγισή της για ψηφιακή κυριαρχία.

Οι υβριδικές απειλές επαναπροσδιορίζουν την ασφάλεια

Οι συζητήσεις ανέδειξαν επίσης πώς ο υβριδικός πόλεμος μετασχηματίζει τον σύγχρονο γεωπολιτικό ανταγωνισμό.

Ο Σαρούχαν υπογράμμισε ότι οι συγκρούσεις στον σύγχρονο κόσμο δεν διεξάγονται πλέον μόνο με συμβατική στρατιωτική ισχύ, αλλά όλο και περισσότερο μέσω κυβερνοεπιθέσεων, εκστρατειών παραπληροφόρησης και ψηφιακής χειραγώγησης.

«Τα κράτη δεν ανταγωνίζονται πλέον μόνο με στρατιωτικές δυνάμεις στο πεδίο της μάχης», δήλωσε ο Σαρούχαν, προσθέτοντας ότι «οι κυβερνοεπιθέσεις, οι επιχειρήσεις παραπληροφόρησης και η ψηφιακή χειραγώγηση έχουν γίνει σημαντικό μέρος των σύγχρονων στρατηγικών ασφαλείας».

Οι πρόσφατες απόπειρες απάτης στην Τουρκία ενίσχυσαν περαιτέρω αυτές τις ανησυχίες.

Αναφέρθηκε σε απάτες κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19, όπως ψευδή μηνύματα για ραντεβού εμβολιασμού ή πλαστές ειδοποιήσεις της πύλης ηλεκτρονικής διακυβέρνησης που σχεδιάστηκαν για την υποκλοπή προσωπικών δεδομένων.

Παρουσιάζοντας τα πλαστά συστήματα ραντεβού υγείας (MHRS), τις ειδοποιήσεις για παραδόσεις δεμάτων και τα μηνύματα ασφαλείας τραπεζών ως παραδείγματα του τρόπου με τον οποίο οι κυβερνοαπειλές εκμεταλλεύονται πλέον άμεσα τη δημόσια εμπιστοσύνη και τις ψυχολογικές ευαλωτότητες, δήλωσε: «Αυτό που προκαλεί εντύπωση εδώ είναι ότι οι επιθέσεις δεν είναι μόνο τεχνικά αλλά και ψυχολογικά εξελιγμένες. Οι απατεώνες χειραγωγούν τον φόβο, τον πανικό, το αίσθημα του κατεπείγοντος και την εμπιστοσύνη των ανθρώπων προς τους επίσημους φορείς».

Οι απειλές μέσω τεχνητής νοημοσύνης επιταχύνουν τους κινδύνους

Η τεχνητή νοημοσύνη αναδείχθηκε ως ένα ακόμη σημαντικό σημείο εστίασης στις ευρύτερες συζητήσεις γύρω από τη μελλοντική ατζέντα του συμβουλίου.

Παρόλο που η τεχνητή νοημοσύνη δεν αναφέρθηκε ρητά ως ξεχωριστή κατηγορία στην επίσημη ανακοίνωση, και οι δύο ειδικοί υποστήριξαν ότι η έξαρση των απειλών που βασίζονται στην τεχνητή νοημοσύνη αποτέλεσε το βασικό υπόβαθρο της συνάντησης.

Ο Αλτίνεβλεκ προειδοποίησε ότι οι απειλές επόμενης γενιάς θα περιλαμβάνουν όλο και περισσότερο αυτοματοποιημένα συστήματα με τεχνητή νοημοσύνη, τόσο αμυντικές τεχνολογίες που εντοπίζουν επιθέσεις, όσο και αυτόνομα επιθετικά συστήματα που στοχεύουν κρίσιμες υποδομές.

Τόνισε πως οι μελλοντικές τουρκικές δράσεις στον τομέα της κυβερνοασφάλειας θα μπορούσαν να ενσωματώσουν συστήματα εντοπισμού απειλών με χρήση τεχνητής νοημοσύνης, αυτοματοποιημένους μηχανισμούς άμυνας και διευρυμένα ρυθμιστικά πλαίσια για την αντιμετώπιση της ψηφιακής χειραγώγησης.

«Είναι ευρέως γνωστό ότι αυτές οι περίπλοκες απειλές νέας γενιάς θα βασίζονται κυρίως σε αυτοματοποιημένα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης», σημείωσε.

Παρομοίως, ο Σαρούχαν υποστήριξε ότι η τεχνητή νοημοσύνη άλλαξε θεμελιωδώς τους κανόνες των συγκρούσεων στον κυβερνοχώρο.

«Στο παρελθόν, οι επιθέσεις phishing φαίνονταν πιο ερασιτεχνικές· περιείχαν ορθογραφικά λάθη και οι άνθρωποι μπορούσαν να διακρίνουν ότι ήταν ψεύτικες», εξήγησε. «Σήμερα, με την τεχνητή νοημοσύνη, είναι δυνατόν να δημιουργηθούν άψογα μηνύματα στα τουρκικά προσαρμοσμένα σε συγκεκριμένα άτομα».

Κατά τον Σαρούχαν, τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης έχουν πλέον τη δυνατότητα να αναλύουν τις δραστηριότητες στα κοινωνικά δίκτυα, να χαρτογραφούν τα προσωπικά ενδιαφέροντα και να κατασκευάζουν εξαιρετικά εξατομικευμένα και αληθοφανή σενάρια απάτης.

Επιπλέον, απηύθυνε προειδοποίηση για το γεγονός ότι οι επιθέσεις εκδηλώνονται πλέον με «ταχύτητα μηχανής και όχι ανθρώπινη ταχύτητα»

Τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης μπορούν να σαρώνουν αυτόματα κενά ασφαλείας, να προσαρμόζουν τις επιθέσεις σε πραγματικό χρόνο και να αναλύουν αυτόνομα τα αμυντικά συστήματα.

Ταυτόχρονα, η ίδια η τεχνητή νοημοσύνη καθίσταται ένα νέο πεδίο για επιθέσεις.

Ο Σαρούχαν σημείωσε πως οι υπεύθυνοι στρατηγικού σχεδιασμού κυβερνοασφάλειας εξετάζουν πλέον απειλές όπως η «δηλητηρίαση» μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης με ψευδή δεδομένα, η χειραγώγηση αυτοματοποιημένων διαδικασιών λήψης αποφάσεων ή η υπονόμευση κρίσιμων εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης στους τομείς της άμυνας, της υγείας και των έξυπνων πόλεων.

«Σε αυτό ακριβώς το σημείο εδράζεται η αίσθηση του επείγοντος για την Τουρκία», ανέφερε ο Σαρούχαν. «Οι ψηφιακές απειλές δεν συνιστούν πια ένα απλό τεχνικό θέμα, αλλά ένα ζήτημα ασφαλείας με δυνητικές οικονομικές, πολιτικές και κοινωνικές προεκτάσεις».