Roli i kolonializmit në proceset e prodhimit të dijes u diskutua gjatë panelit me titull “Problemi i Prodhimit të Dijes: Metodologjitë e Dekolonizuara”, i mbajtur të hënën në Istanbul në kuadër të Forumit Botëror për Dekolonizimin.

Forumi, i organizuar në Qendrën Kulturore Atatürk (AKM), u fokusua në rrënjët e krizave globale dhe trashëgiminë e kolonializmit.

Folësit në panel përfshinin Walter Mignolo, një nga themeluesit e teorisë dekoloniale; Salman Sayyid, profesor i teorisë sociale dhe mendimit postkolonial në Universitetin e Leeds; Syed Farid Alatas nga Universiteti Kombëtar i Singaporit; si dhe politologen dhe autoren amerikane Anne Norton.

“Kolonializmi nuk ka përfunduar”

Norton tha se shpronësimi dhe privimi shkojnë përtej mungesës së respektit, duke argumentuar se kolonializmi vazhdon të formësojë botën moderne.

“Kolonializmi nuk ka përfunduar, nuk është mposhtur. Bota në të cilën jetojmë sot është bota që ndërtoi dhe krijoi kolonializmin”, tha ajo.

Duke iu referuar kolonizimit të mendjes, Norton tha se strukturat koloniale kanë depërtuar thellë në jetën e përditshme dhe shpesh normalizohen në mënyrë të pavetëdijshme nga individët.

Ajo argumentoi gjithashtu se kolonializmi është zhvilluar brenda korporatave, duke thënë se kapitali institucional ka luajtur një rol të madh në mbajtjen gjallë të këtij sistemi, veçanërisht në universitetet amerikane.

Dekolonizimi në kulturë, shoqëri dhe universitete “duhet të ecë paralelisht”

Sayyid theksoi se mijëra universitete në mbarë botën janë të strukturuara sipas modeleve perëndimore, jo vetëm në aspektin retorik, por edhe institucional.

Duke argumentuar se universitetet duhet të dekolonizohen, ai tha se prodhimi i dijes duhet të shihet si një e mirë publike dhe jo si një element që synon maksimizimin e fitimit.

Ai nënvizoi se universitetet nuk duhet të funksionojnë thjesht si fabrika diplomash.

“Nëse nuk do të kishte kolonizim në kulturë dhe shoqëri, atëherë nuk do të mendonim kështu as në universitete. Këto procese duhet të ecin paralelisht”, tha ai.

“Dija eurocentrike shërben për promovimin e neokolonializmit”

Alatas tha se dekolonizimi i dijes do të thotë në thelb “të jesh kritik”.

Duke e përshkruar rendin aktual global si një formë të neokolonializmit, ai argumentoi se Europa vazhdon të ruajë “kontroll kulturor, ushtarak, politik dhe intelektual”.

“Qëllimi i dijes eurocentrike është të promovojë neokolonializmin”, tha ai.

Lidhja mes modernitetit dhe kolonializmit

Mignolo tha se ekziston një lidhje e fortë mes konceptit të “modernitetit” dhe kolonializmit, duke shtuar se idetë e çlirimit kuptohen ndryshe në rajone të ndryshme të botës.

Ai vuri në dukje se deperëndimizimi shpesh ngatërrohet me dekolonizimin, por theksoi se këto dy procese janë thelbësisht të ndryshme.

Sipas Mignolos, deperëndimizimi shfaqet shpesh në formën e projekteve politike dhe ekonomike të mbështetura nga shteti, siç shihet në Kinë, Rusi dhe vendet e BRICS-it, ndërsa dekolonizimi vepron përtej politikave shtetërore përmes prodhimit të dijes, arsimit dhe ndërgjegjes shoqërore.

Ai shtoi gjithashtu se, megjithëse administratat klasike koloniale janë zhdukur kryesisht, kolonialiteti vazhdon përmes fuqisë ushtarake, sistemeve financiare, dominimit të dollarit amerikan dhe mediave globale.

Mignolo tha se dekolonizimi nuk duhet parë si një projekt kundër Perëndimit, por si një proces përmes të cilit shoqëritë dhe shtetet rifitojnë pavarësinë intelektuale.