Marrëdhëniet tashmë të tensionuara mes Tel-Avivit dhe Ankarasë arritën një pikë të re të ulët në fillim të kësaj jave, kur Izraeli sulmoi bazën ajrore ushtarake Abu al-Duhur në provincën Idlib të Sirisë.

Sulmet ajrore nuk shkaktuan viktima, megjithëse shkatërruan pistën dhe objektet e magazinimit, duke i kthyer ato në rrënoja.

Zyra e kryeministrit izraelit Benjamin Netanyahu pretendoi se sulmi ndaloi Sirinë të lejonte vendosjen e trupave turke në bazë, duke argumentuar se një veprim i tillë do të shkelte status quo-në e sigurisë.

Netanyahu paralajmëroi gjithashtu Türkiyen kundër një forcimi ushtarak që “zbret drejt jugut, sepse na kërcënon”.

Türkiye e dënoi fuqishëm sulmin, duke deklaruar se Izraeli vazhdon të godasë infrastrukturën dhe kapacitetet e Sirisë, ndërsa minon integritetin territorial dhe unitetin e vendit.

Ankaraja i bëri gjithashtu thirrje komunitetit ndërkombëtar të mbajë një qëndrim më të vendosur për t’i dhënë fund agresionit të Izraelit ndaj Sirisë. Uashingtoni iu bashkua Türkiyes në kritikimin e sulmeve, ndërsa i dërguari amerikan për Sirinë, Tom Barrack, i përshkroi sulmet izraelite si një “përshkallëzim të panevojshëm” që dëmton stabilitetin rajonal.

Ekspertët thonë se agresioni izraelit në Siri është një përpjekje e llogaritur e Netanyahut për të sajuar një kërcënim turk ndaj sigurisë, me synimin për të përfituar politikisht brenda vendit.

Izraeli do të mbajë zgjedhjet në tetor. Netanyahu, tashmë kryeministri me mandatin më të gjatë në historinë e Izraelit, po lufton për mbijetesën e tij politike, një fakt që pasqyrohet në rezultatet e dobëta të tij në sondazhet publike parazgjedhore.

Retorika dhe veprimet e Izraelit rrezikojnë një përballje më të gjerë me Ankaranë, anëtare e NATO-s, e cila zotëron kapacitete ushtarake shumë më të fuqishme se ato të aktorëve të tjerë rajonalë, thonë analistët.

Gokhan Batu, analist i studimeve mbi Levantin në Qendrën për Studimet e Lindjes së Mesme me bazë në Ankara, i tha TRT World se Netanyahu ka ndërmarrë një “sfidë të hapur ndaj ndikimit të Türkiyes” duke sulmuar bazën ajrore ushtarake Abu al-Duhur.

Ai thotë se rajoni dhe bota në përgjithësi po kalojnë një periudhë tranzicioni, në kushtet kur Uashingtoni ngurron të mbetet ofruesi i vetëm i sigurisë.

Analistët thonë se luftërat e shumta të Netanyahut në të gjithë rajonin janë pjesë e një plani të mirëmenduar për të rritur shanset e tij për të fituar zgjedhjet e ardhshme kombëtare, të cilat gjerësisht pritet t’i humbasë.

Ish-kryeministri izraelit Ehud Barak e kritikoi Netanyahun për përshkallëzimin “e qëllimshëm” të tensioneve me Türkiyen, duke e cilësuar këtë veprim “të pamatur dhe budalla”.

“Ka një motiv politik shumë të dukshëm për të hyrë në zgjedhje me një sërë tensionesh të sigurisë që do të ushqenin ankthin e publikut”, citohet të ketë thënë Barak.

Në mënyrë të ngjashme, lideri i opozitës Yair Golan kritikoi Netanyahun për vendimin e tij “provokues dhe të rrezikshëm” për të goditur Sirinë.

“Forca ushtarake po përdoret sërish për konsiderata politike”, tha ai, duke e cilësuar Netanyahun si një politikan “ekstremist dhe të pabesueshëm”.

Fuqia ushtarake e Türkiyes: Një kërcënim për hegjemoninë

Duke ardhur menjëherë pas Marrëveshjes së Përbashkët të Mbrojtjes së Mekës, një pakt mes Türkiyes, Arabisë Saudite dhe Pakistanit, i bazuar në parimin e parandalimit kolektiv, koha e sulmeve izraelite është “domethënëse”, sipas Batu.

“Izraeli dëshiron të sinjalizojë se marrëveshja (e Mekës) nuk do ta pengojë atë”, thotë ai.

Tel Avivi është “thellësisht i pakënaqur” që Arabia Saudite, me të cilën Izraeli ka kërkuar të normalizojë marrëdhëniet prej shumë vitesh, i është bashkuar gjithashtu aleancës.

Türkiye ka mbajtur prej kohësh prani ushtarake në Siri. Në veri të Sirisë, Türkiye ka kryer një seri operacionesh të suksesshme kundër terrorizmit që nga viti 2016, për të parandaluar krijimin e një korridori terrorist dhe për të garantuar vendosjen paqësore të banorëve.

Që nga revolucioni i dhjetorit 2024, i cili rrëzoi regjimin diktatorial të Assadit, situata në Siri është zhvilluar “në një drejtim shumë të ndryshëm” nga ai që parashikonte Izraeli, thotë Batu.

Përgjigjja fillestare e Izraelit sfidoi legjitimitetin e qeverisë së re dhe nxiti paqëndrueshmërinë. Afrimi i Uashingtonit me Damaskun, së bashku me përpjekjet amerikane për të kufizuar veprimet e Izraelit, po e shtyn Izraelin të gjejë justifikime të reja për ndërhyrje, shton ai.

“Justifikimi i deklaruar prej tij për mbrojtjen e pakicave është bërë edhe më pak i besueshëm, veçanërisht pasi stabiliteti u vendos në veri dhe grupe të ndryshme etnike u integruan në qeveri dhe në forcat e armatosura”, thotë ai.

Pas rënies së regjimit baathist, Izraeli nuk dëshiron që në kufirin e tij verior të konsolidohet një rend politik dhe i sigurisë me mbështetje shumë më të madhe popullore se paraardhësi i tij, thotë Batu.

“Pretendon se i sheh lidhjet e ngushta të këtij rendi në zhvillim me Türkiyen si një kërcënim. Izraeli është i vetëdijshëm se ky pretendim nuk mbështetet nga prova, por ka nevojë për pretekste për të dobësuar strukturën e re në veri të tij”, thotë ai.

Fuqia ushtarake-industriale e Türkiyes i ndërlikon më tej llogaritjet e Izraelit.

Ankaraja është tashmë prodhuesi më i madh në botë i dronëve ushtarakë. Procesi, i cili mori hov pas vitit 2015 me platforma me kosto efektive dhe të afta, si Bayraktar TB2, është zgjeruar duke përfshirë Bayraktar Kizilelma dhe ANKA III të Turkish Aerospace, me aftësi për përfshirje në luftime ajër-ajër.

Avioni luftarak vendas i gjeneratës së pestë, KAAN, pritet gjithashtu të hyjë gradualisht në shërbim duke nisur nga viti 2029.

“Kjo i jep Türkiyes potencialin për t’u bërë fuqia ajrore kryesore e rajonit dhe do ta përballte Izraelin me një realitet rajonal që nuk e ka përjetuar kurrë më parë”, thotë Batu.

Sugjerimet për një konflikt të hapur të armatosur nuk janë krejtësisht pa bazë, shton ai.

Ankaraja si “fuqi bashkëpunuese”

Sulmet izraelite në Siri janë bërë gjithashtu një “problem reputacional” për Türkiyen, thotë Batu.

Deri tani, Ankaraja ka reaguar me përmbajtje. Por mund të bëhet “gjithnjë e më e vështirë” për Ankaranë të ruajë përmbajtjen në përgjigje të agresionit të vazhdueshëm izraelit, thotë Batu.

Selcuk Aydin, profesor asistent në Universitetin Bogazici, thotë se qëndrimi gjithnjë e më anti-Türkiye i Izraelit është qartësisht një përpjekje për të forcuar mbështetjen elektorale përpara zgjedhjeve të tetorit.

“Retorika anti-Türkiye e Izraelit lidhet shumë me procesin zgjedhor izraelit”, i tha ai TRT World.

Ai thotë se sulmet izraelite në Siri duket se i dërgojnë një mesazh të qartë Ankarasë. Por Türkiye është ndryshe nga Irani: Si aleate e NATO-s, Türkiye ka një industri të fuqishme të mbrojtjes dhe një marrëveshje të përbashkët të mbrojtjes me Arabinë Saudite dhe Pakistanin, thotë ai.

Izraeli i udhëhequr nga Netanyahu kërkon të vendosë hegjemoninë dhe të ushtrojë ndikim mbi politikën rajonale, kryesisht përmes politikave të orientuara nga siguria, që synojnë ruajtjen e dominimit, vëren ai.

Në të kundërt, qasja e Türkiyes në Lindjen e Mesme nuk përqendrohet vetëm te mbrojtja dhe siguria. Ajo është e rrënjosur thellë në bashkëpunimin historik, kulturor, fetar dhe ekonomik, thotë Aydin.

Türkiye pozicionohet si një “fuqi bashkëpunuese”, dhe jo si një fuqi dominuese, duke u përqendruar te fuqia ekonomike dhe stabiliteti, në vend të hegjemonisë.

Dy qasjet janë në konflikt të drejtpërdrejtë në Lindjen e Mesme, thotë ai.

“Por nuk pres asnjë lloj përplasjeje të drejtpërdrejtë të sigurisë mes dy vendeve”, thotë ai.

Aydin vëren gjithashtu se tensionet e fundit mes Türkiyes dhe Greqisë, së bashku me politikat reaguese të Greqisë, janë të lidhura ngushtë me marrëdhëniet e Greqisë me Izraelin.

Ndërsa Izraeli mund të mos përballet hapur me Türkiyen, ai po forcon aleancën e tij me Greqinë kundër Ankarasë dhe sfiduesve të saj rajonalë, përfshirë Qipron e administruar nga grekët, thotë ai.

Sipas Batu, sulmet ndaj Abu al-Duhur kanë nxitur pretendimet se operacioni ishte pjesërisht i synuar për të rritur popullaritetin e Netanyahut dhe për të përfituar nga shqetësimet e publikut për sigurinë përpara zgjedhjeve.

Por, duke pasur parasysh kapacitetet ushtarake të Türkiyes, ajo që nisi si një manovër elektorale e Netanyahut mund të shndërrohet në një vetëvrasje politike, paralajmëron ai.

“Türkiye thjesht nuk është një vend kundër të cilit mund të ndërmerren në mënyrë të sigurt rreziqe ushtarake për përfitime elektorale. Rreziku është shumë i madh”, thotë ai.