Το Κόμμα AK (Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης), καθώς γιορτάζει την 25η επέτειό του στις 14 Αυγούστου, μια ευγνώμων Τουρκία θα θεωρήσει αυτόν το τέταρτο του αιώνα ως την καθοριστική περίοδο της ανάδειξης της χώρας στην παγκόσμια ιεραρχία.
Το κόμμα, που ανέλαβε την εξουσία λίγο μετά την ίδρυσή του, πραγματοποίησε έναν μεγάλο μετασχηματισμό στην Τουρκία, τόσο στο εσωτερικό όσο και στην παγκόσμια τάξη.
Αφού αντιμετώπισε αποφασιστικά τα εσωτερικά ζητήματα της χώρας, το κόμμα στράφηκε στη συνέχεια στη διαμόρφωση και την εφαρμογή μιας ισχυρής και πραγματιστικής εξωτερικής πολιτικής, η οποία ενίσχυσε τον περιφερειακό και παγκόσμιο ρόλο της Τουρκίας.
Στα πρώτα χρόνια της διακυβέρνησής της, η κυβέρνηση του Κόμματος AK επικεντρώθηκε στην ενίσχυση της οικονομίας και στη βελτίωση της διεθνούς θέσης της Τουρκίας, επιδιώκοντας παράλληλα να αναπτύξει τις σχέσεις με τις γειτονικές χώρες, καθώς προχωρούσε προς τον στόχο της ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Με την πάροδο του χρόνου, ακολούθησε μια πολυδιάστατη πολιτική ανοίγματος που εκτεινόταν στη Μέση Ανατολή, τα Βαλκάνια, την Αφρική, τον Καύκασο, την Κεντρική Ασία και ακόμη πιο μακρινές γεωγραφικές περιοχές, με στόχο τόσο την ενίσχυση και την επέκταση της οικονομίας της όσο και την αύξηση της περιφερειακής της ισχύος.
Η κυβέρνηση του AK Parti επιδίωξε να διαφοροποιήσει τις σχέσεις της Τουρκίας χωρίς να διακόψει τους παραδοσιακούς δεσμούς της χώρας με τη Δύση.
Η έναρξη των διαπραγματεύσεων ένταξης στην ΕΕ το 2005 ανέδειξε τον δυτικό προσανατολισμό της Τουρκίας, ενώ την ίδια περίοδο η Άνκαρα επιδίωκε να μειώσει τις εντάσεις με τους γείτονές της, να ανοίξει προς την Αφρική, να αναπτύξει τις οικονομικές σχέσεις με τις χώρες του Κόλπου και να ενισχύσει τους θεσμικούς δεσμούς της με την Κεντρική Ασία.
Στη δεύτερη δεκαετία της διακυβέρνησής του, το Κόμμα AK βρέθηκε αντιμέτωπο με μια σειρά προκλήσεων, όπως οι αραβικές εξεγέρσεις στη Μέση Ανατολή, το χάος στη Συρία, οι εντάσεις στην Ανατολική Μεσόγειο, η απόπειρα πραξικοπήματος της 15ης Ιουλίου, η δυσαρέσκεια της Δύσης απέναντι στις ανεξάρτητες πολιτικές της Τουρκίας, οι εντάσεις μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας και το εμπάργκο που επιβλήθηκε στο Κατάρ.
Η στρατηγική ανάδειξη της Τουρκίας
Η πολιτική διοίκηση του Κόμματος AK έχει αναπτύξει ευέλικτες σχέσεις με άλλα κέντρα, συμπεριλαμβανομένης της Ρωσίας, της Κεντρικής Ασίας, του Κόλπου, της Ασίας και της Αφρικής, ενώ παράλληλα ενίσχυσε τους δεσμούς με το ΝΑΤΟ.
Χάρη σε αυτή την αυτονομία, η Τουρκία ενίσχυσε τις αμυντικές της δυνατότητες.
Το ποσοστό εγχώριας παραγωγής στην αμυντική βιομηχανία ήταν 2% το 2002, ενώ σήμερα έχει ξεπεράσει το 80% και συνεχίζει να αυξάνεται· πρόκειται για ένα εξαιρετικά εντυπωσιακό επίτευγμα.
Οι τουρκικές τεχνολογίες μη επανδρωμένων αεροσκαφών (UAV), τα πολεμικά πλοία, τα τεθωρακισμένα οχήματα, τα πυραυλικά συστήματα και οι δυνατότητες ηλεκτρονικού πολέμου έχουν συμβάλει στην τουρκική οικονομία και έχουν καταστεί εργαλεία εξωτερικής πολιτικής που εμβαθύνουν τις σχέσεις με το Πακιστάν, την Ουκρανία, τις χώρες του Κόλπου, την Αφρική και την Κεντρική Ασία.
Το μη επανδρωμένο αεροσκάφος Bayraktar και το μαχητικό αεροσκάφος πέμπτης γενιάς Kaan έχουν ξεχωρίσει παγκοσμίως. Ως αποτέλεσμα αυτών των επιτυχιών, οι εξαγωγές της Τουρκίας στον τομέα της άμυνας και της αεροδιαστημικής αυξήθηκαν από 248 εκατομμύρια δολάρια το 2002 σε 10,05 δισεκατομμύρια δολάρια το 2025.
Οι εξελίξεις στην αμυντική βιομηχανία επέτρεψαν στην Τουρκία να διεξάγει τις στρατιωτικές της επιχειρήσεις με μεγαλύτερη ανεξαρτησία· ωστόσο, η Τουρκία επενδύει εντατικά στην έρευνα και ανάπτυξη για να καλύψει τις ελλείψεις της.
Τα τελευταία 20 χρόνια, η Τουρκία έχει αυξήσει τη στρατιωτική της παρουσία και τη συνεργασία της με πολλές χώρες, μεταξύ άλλων τη Σομαλία, το Κατάρ, τη Λιβύη, το Πακιστάν και το Αζερμπαϊτζάν.
Στις 7 Αυγούστου, η Τουρκία σύναψε τριμερή αμυντική συμμαχία με το Πακιστάν, τη μοναδική πυρηνική δύναμη του μουσουλμανικού κόσμου, και τη Σαουδική Αραβία, μία από τις μεγαλύτερες πετρελαιοπαραγωγούς χώρες στον κόσμο.
Αναμένεται να ενταχθούν στη συμμαχία και άλλες αραβικές χώρες, γεγονός που θα σηματοδοτήσει την έναρξη μιας νέας εποχής στην περιφερειακή συνεργασία στον τομέα της ασφάλειας και στην οικοδόμηση της ειρήνης.
Η Τουρκία έχει αναπτύξει ισχυρές οικονομικές και διπλωματικές σχέσεις με τα Βαλκάνια και την Κεντρική Ασία.
Μαζί με τις βαλκανικές χώρες, η Τουρκία συμμετείχε το 2025 στην Πλατφόρμα Βαλκανικής Ειρήνης, με στόχο να αποτρέψει την αναζωπύρωση των συγκρούσεων του παρελθόντος και να προωθήσει τη συνεργασία στους τομείς της ασφάλειας των συνόρων, της ενέργειας και των μεταφορών.
Στην Κεντρική Ασία, η Τουρκία θεσμοθέτησε τις σχέσεις της με την περιοχή, πρωτοστατώντας το 2021 στην ίδρυση του Οργανισμού Τουρκικών Κρατών από το Τουρκικό Συμβούλιο.
Οργανισμοί όπως η TİKA, το Ινστιτούτο Yunus Emre, οι Υποτροφίες της Τουρκίας, το Ίδρυμα Maarif, η AFAD, η Τουρκική Ερυθρά Ημισέληνος και οι Τουρκικές Αερογραμμές έχουν διευρύνει τους κοινωνικούς δεσμούς της Τουρκίας μέσω διαφόρων διαύλων.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΟΟΣΑ, η Τουρκία παρείχε το 2024 περίπου 7,3 δισεκατομμύρια δολάρια σε ακαθάριστη διμερή αναπτυξιακή βοήθεια, εκ των οποίων τα 6,1 δισεκατομμύρια δολάρια αφορούσαν ανθρωπιστική βοήθεια.
Πέρα από τα Στενά του Ορμούζ
Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ κατά τη διάρκεια του πολέμου Ιράν–ΗΠΑ αύξησε την ανάγκη των αραβικών χωρών να συνδεθούν μέσω της Τουρκίας, όπως φάνηκε και στα οδικών, σιδηροδρομικών έργων και έργων αγωγών.
Τόσο οι χώρες του Κόλπου όσο και το Ιράκ επιδιώκουν να αποκτήσουν πρόσβαση στη Δύση μέσω της Τουρκίας, ενώ η Τουρκία υποδέχεται θετικά αυτή τη νέα τάση συνεργασίας.
Η εξωτερική πολιτική της Τουρκίας έχει γίνει τα τελευταία χρόνια πιο ενεργή στους διεθνείς οργανισμούς, με στόχο να επηρεάζει τις περιφερειακές και παγκόσμιες εξελίξεις.
Ο ενεργός ρόλος που έχει αναλάβει σε πλατφόρμες όπως η G20, το ΝΑΤΟ, ο Οργανισμός Ισλαμικής Συνεργασίας, η D-8 και ο Οργανισμός Τουρκικών Κρατών, η μετατροπή του Διπλωματικού Φόρουμ της Αντάλια σε διεθνές φόρουμ, καθώς και οι πρωτοβουλίες διαμεσολάβησης στο πλαίσιο του ΟΗΕ και του ΟΑΣΕ, αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα αυτής της τάσης.
Συμπερασματικά, η αυξανόμενη διεθνής επιρροή της Τουρκίας κατά τη διάρκεια της εικοσιπενταετούς διακυβέρνησης του Κόμματος AK πρέπει να αποδοθεί στην ικανότητά της να συνδυάζει την ενεργή διπλωματία με μια προσέγγιση αμοιβαίου οφέλους, υποστηριζόμενη από μια ισχυρή οικονομία, την αμυντική βιομηχανία, το εμπόριο, την ανθρωπιστική βοήθεια, την ενέργεια, τις μεταφορές και τις στρατηγικές εταιρικές σχέσεις.
Η Τουρκία αποτελεί έναν καθοριστικό παράγοντα που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη σε πολλές περιοχές, από τα Βαλκάνια έως την Αφρική, από τη Μαύρη Θάλασσα έως την Κεντρική Ασία και τη Μέση Ανατολή.
Η θεσμική εμπειρία, το διπλωματικό δίκτυο και η τεχνολογική ικανότητα που έχει αποκτήσει τα τελευταία 25 χρόνια έχουν προετοιμάσει την Τουρκία για έναν ακόμη μεγαλύτερο παγκόσμιο ρόλο.
