Τρία χρόνια είναι αρκετά για να μάθει ένα παιδί να μιλά και να περπατά, καθώς και να αρχίσει να ανακαλύπτει τον κόσμο. Στη Γάζα, όμως, τα τρία χρόνια που πέρασαν σημαδεύτηκαν από παιδιά που σκοτώθηκαν προτού προλάβουν να μεγαλώσουν, οικογένειες που διαγράφηκαν από τα μητρώα πληθυσμού και γειτονιές που μετατράπηκαν σε σωρούς ερειπίων.
Στις 7 Οκτωβρίου συμπληρώθηκαν τρία χρόνια από την αιφνιδιαστική επίθεση που εξαπολύθηκε κατά του Ισραήλ υπό την ηγεσία της Χαμάς και από την έναρξη του γενοκτονικού πολέμου του Ισραήλ εναντίον της Γάζας.
Ωστόσο, για τους Παλαιστινίους, αυτή η ημερομηνία δεν σηματοδοτεί την αρχή των δεινών τους. Αντιπροσωπεύει τη στιγμή κατά την οποία οι πολιτικές κατοχής, αποκλεισμού και εκτοπισμού που εφαρμόζονται επί δεκαετίες μετατράπηκαν σε ένα κύμα επιθέσεων με στόχο να καταστήσουν τη Γάζα αβίωτη, ενώ μεγάλο μέρος του κόσμου επέλεξε να παραμείνει απλός θεατής.
Εδώ και τρία χρόνια, οι Παλαιστίνιοι στη Γάζα δεν υφίστανται μόνο βομβαρδισμούς, αλλά και τη συστηματική καταστροφή των συνθηκών που είναι απαραίτητες για τη διατήρηση της κοινωνικής ζωής.
Σπίτια, νοσοκομεία, πανεπιστήμια, σχολεία, αρτοποιεία, δίκτυα ύδρευσης, γεωργικές εκτάσεις και χώροι λατρείας μετατράπηκαν σε ερείπια. Ολόκληρες οικογένειες εξοντώθηκαν. Στον πληθυσμό, η μεγάλη πλειονότητα του οποίου έχει εκτοπιστεί, δίνονταν συνεχώς εντολές να μετακινείται από τη μία «ασφαλή ζώνη» στην άλλη, ωστόσο και αυτές οι ζώνες έγιναν στόχοι επιθέσεων. Σύμφωνα με πρόχειρες εκτιμήσεις, αναφέρεται ότι έχουν σκοτωθεί περισσότεροι από 74.000 Παλαιστίνιοι. Περισσότεροι από 21.000 από αυτούς ήταν παιδιά.
Ο πραγματικός απολογισμός είναι πολύ βαρύτερος, καθώς σοροί παραμένουν θαμμένες κάτω από τα κατεστραμμένα κτίρια, ενώ είναι πολύ δυσκολότερο να καταγραφούν οι θάνατοι που οφείλονται στην πείνα, στις ασθένειες και στην κατάρρευση του συστήματος υγείας.
Περίπου 1,9 εκατομμύρια άνθρωποι εκτοπίστηκαν. Πολλοί από αυτούς αναγκάστηκαν να μετακινηθούν επανειλημμένα. Περισσότερες από 371.000 κατοικίες υπέστησαν ζημιές ή καταστράφηκαν, σχεδόν όλα τα σχολεία δέχθηκαν επιθέσεις και περισσότερα από τα μισά νοσοκομεία στη Γάζα δεν είναι πλέον σε θέση να λειτουργήσουν.
Μια κοινή αξιολόγηση των Ηνωμένων Εθνών, της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Παγκόσμιας Τράπεζας καταδεικνύει ότι το επίπεδο ανθρώπινης ανάπτυξης στη Γάζα έχει υποχωρήσει κατά 77 χρόνια.
Η βία δεν περιορίστηκε μόνο στη Γάζα. Από τον Οκτώβριο του 2023, το Ισραήλ έχει εντείνει σημαντικά τις επιθέσεις του σε ολόκληρη την κατεχόμενη Δυτική Όχθη, συμπεριλαμβανομένης της κατεχόμενης Ανατολικής Ιερουσαλήμ. Περισσότεροι από 1.100 Παλαιστίνιοι, μεταξύ των οποίων πάνω από 240 παιδιά, σκοτώθηκαν από ισραηλινές δυνάμεις και παράνομους εποίκους.
Οι στρατιωτικές επιδρομές, οι κατεδαφίσεις κατοικιών, οι επιθέσεις παράνομων εποίκων, η επέκταση των παράνομων οικισμών και οι αρπαγές γης εντάθηκαν. Αυτό ανάγκασε χιλιάδες Παλαιστινίους να εγκαταλείψουν τα σπίτια και τις κοινότητές τους.
Ενώ η προσοχή του κόσμου ήταν στραμμένη στη Γάζα, το Ισραήλ εκμεταλλεύτηκε αυτή τη συγκυρία για να ενισχύσει τον έλεγχό του στην κατεχόμενη Δυτική Όχθη και να προωθήσει τη διαδικασία παράνομης προσάρτησης.
Παρότι η Γάζα και η κατεχόμενη Δυτική Όχθη βρίσκονται αντιμέτωπες με διαφορετικές μορφές ισραηλινής βίας, ο στόχος είναι ο ίδιος: να εξαλειφθεί η παλαιστινιακή παρουσία από τα εδάφη της.
Τα ονόματα πίσω από τους αριθμούς
Οι αριθμοί τέτοιου μεγέθους μπορεί να οδηγήσουν στην αφηρημένη αντίληψη της φρίκης που εκτυλίσσεται. Ωστόσο, κάθε στατιστικό στοιχείο αντιπροσώπευε έναν άνθρωπο με όνομα, συνήθειες, διαφωνίες, στόχους και ανθρώπους που τον αγαπούσαν.
Όσοι έχασαν τη ζωή τους δεν πρέπει να υποβιβάζονται σε απλές αποδείξεις μιας καταστροφής που ο κόσμος έχει ήδη κατανοήσει, αλλά επανειλημμένα επέλεξε να μην αποτρέψει.
Η ανακοίνωση της κατάπαυσης του πυρός τον Οκτώβριο του 2025 δεν έφερε ούτε αυτή την ασφάλεια.
Έκτοτε, περισσότεροι από 1.400 Παλαιστίνιοι έχουν σκοτωθεί.
Καθώς οι ισραηλινές δυνάμεις κατοχής εξακολουθούν να ελέγχουν περίπου τα δύο τρίτα της Γάζας, οι Παλαιστίνιοι παραμένουν εγκλωβισμένοι σε ένα μικρό και υπερπλήρες τμήμα της ίδιας τους της γης.
Οι εργασίες ανοικοδόμησης μόλις αρχίζουν. Οι περιορισμοί που επιβάλλει το Ισραήλ εξακολουθούν να εμποδίζουν την είσοδο οικοδομικών υλικών, ιατρικών προμηθειών, καθαρού νερού και μηχανημάτων έργου που είναι απαραίτητα για την απομάκρυνση των σωρών από ερείπια.
Μια συμφωνία κατάπαυσης του πυρός στο πλαίσιο της οποίας οι Παλαιστίνιοι συνεχίζουν να σκοτώνονται, να εκτοπίζονται και να στερούνται τη δυνατότητα να ανοικοδομήσουν τις ζωές τους δεν σημαίνει ειρήνη. Πρόκειται για βία που συνεχίζεται με έναν ρυθμό τον οποίο η διεθνής κοινότητα βρίσκει ευκολότερο να αγνοεί.
Κατά τη διάρκεια αυτών των τριών ετών, οι Παλαιστίνιοι επαινέθηκαν επανειλημμένα για την «αντοχή» τους.
Αν και αυτό συνήθως αποτελεί έκφραση εκτίμησης, η λέξη αυτή έχει πλέον αποκτήσει μια πιο ανησυχητική διάσταση.
Η εξύμνηση της αντοχής που επιδεικνύουν οι Παλαιστίνιοι συχνά επιτρέπει στον κόσμο να θαυμάζει το πόσο μεγάλος πόνος μπορούν να αντέξουν, χωρίς να αναρωτιέται γιατί ένας λαός εξακολουθεί να αναγκάζεται να υπομένει όλα αυτά.
Η ρητορική της αντοχής που χρησιμοποιείται αποσυνδέει όσα συμβαίνουν από την πολιτική.
Παρουσιάζει έναν λαό που βρίσκεται αντιμέτωπος με τη στρατιωτική κατοχή, το απαρτχάιντ και τη γενοκτονία ως ένα υποκείμενο που προκαλεί τη συμπάθεια των ανθρώπων.
Αυτός ο λόγος μετατρέπει επίσης τα δικαιώματα σε ανάγκες, την πολιτική ευθύνη σε τραγωδία και τα εγκλήματα, των οποίων οι δράστες και οι υποστηρικτές είναι γνωστοί, σε μια ατυχία χωρίς υπαίτιους.
Παράλληλα, μετατοπίζει την προσοχή από τους μηχανισμούς που προκαλούν τα δεινά των Παλαιστινίων στη δημιουργικότητα με την οποία προσπαθούν να τον ξεπεράσουν.
Αυτό το πλαίσιο εξυπηρετεί τις κυβερνήσεις που συνεχίζουν να εξοπλίζουν το Ισραήλ, να συναλλάσσονται μαζί του και να του παρέχουν διπλωματική προστασία, ενώ παράλληλα εκφράζουν την ανησυχία τους.
Οι εικόνες Παλαιστινίων που μαγειρεύουν δίπλα σε κατεστραμμένα σπίτια ή παραδίδουν μαθήματα μέσα σε σκηνές παρουσιάζονται ως ενθαρρυντική απόδειξη ότι η ζωή συνεχίζεται.
Ωστόσο, η εκτίμηση της προσπάθειας που επιδεικνύουν οι Παλαιστίνιοι μπορεί να επισκιάσει την ουσιαστική αλήθεια: αυτά τα σπίτια δεν έπρεπε ποτέ να είχαν καταστραφεί και αυτά τα παιδιά θα έπρεπε να παρακολουθούν μαθήματα σε σχολεία, όχι ανάμεσα σε σωρούς ερειπίων, κάτω από πλαστικά καλύμματα.
Η αντοχή είναι μια μητέρα που μαζεύει ό,τι απέμεινε από τη ζωή της και αναγκάζεται να φύγει για έβδομη φορά. Είναι ένας πατέρας που αναζητά ανάμεσα στα ερείπια μια φωτογραφία, ένα πιστοποιητικό γέννησης ή το άψυχο σώμα του παιδιού του. Είναι οι γιατροί που χειρουργούν χωρίς αναισθησία, οι εκπαιδευτικοί που συγκεντρώνουν παιδιά σε σκηνές και οι οικογένειες που ετοιμάζουν φαγητό από σχεδόν το τίποτα.
Αυτές οι πράξεις είναι εξαιρετικές, αλλά οι Παλαιστίνιοι δεν θα έπρεπε να χρειάζεται να επιδεικνύουν τόσο εξαιρετική δύναμη απλώς και μόνο για να επιβιώσουν.
Πέρα από την 7η Οκτωβρίου
Η ακλόνητη αντίσταση των Παλαιστινίων, δηλαδή το sumud, δεν είναι ένα όμορφο χαρακτηριστικό για το οποίο μπορούν να μιλούν με θαυμασμό όσοι παρακολουθούν από μακριά. Είναι μια πολιτική στάση που αρνείται την εξαφάνιση.
Οι Παλαιστίνιοι ανοικοδομούν επειδή το Ισραήλ καταστρέφει. Παραδίδουν μαθήματα επειδή το Ισραήλ έχει προκαλέσει ζημιές ή έχει καταστρέψει σχεδόν όλα τα σχολεία. Καλλιεργούν τη γη επειδή τους έχουν αρπάξει τα εδάφη τους. Αφηγούνται τα ονόματα και τις ιστορίες όσων έχασαν τη ζωή τους, επειδή η διαγραφή της μνήμης αποτελεί μέρος του εγκλήματος που διαπράττεται.
Ωστόσο, η αντοχή δεν πρέπει ποτέ να θεωρείται υποκατάστατο της δικαιοσύνης. Ο αγώνας για επιβίωση δεν απαλλάσσει από τις ευθύνες τους όσους εξοπλίζουν το Ισραήλ, του παρέχουν διπλωματική προστασία ή συνεχίζουν να συναλλάσσονται μαζί του, την ώρα που η Γάζα καταδικάζεται στην πείνα και την καταστροφή. Ούτε οι εκφράσεις συμπάθειας μπορούν να διαγράψουν τις συνειδητές πολιτικές επιλογές που έγιναν επί τρία χρόνια.
Τον Σεπτέμβριο του 2025, η Εξεταστική Επιτροπή του ΟΗΕ κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το Ισραήλ διέπραξε γενοκτονία στη Γάζα. Η διεθνής κοινότητα δεν μπορεί πλέον να ισχυρίζεται ότι η φύση του εγκλήματος παραμένει ασαφής. Ωστόσο, η λογοδοσία δεν έχει διασφαλιστεί. Το καθεστώς ατιμωρησίας επέτρεψε τη συνέχιση της καταστροφής, ακόμη και υπό το πρόσχημα των διακηρύξεων περί κατάπαυσης του πυρός.
Η σωστή απάντηση δεν είναι άλλη μία ομιλία που εξυμνεί το θάρρος των Παλαιστινίων. Η σωστή απάντηση είναι το εμπάργκο όπλων, οι κυρώσεις και η εκδίκαση των υπευθύνων. Είναι η ανεμπόδιστη πρόσβαση της ανθρωπιστικής βοήθειας και μια διαδικασία ανοικοδόμησης υπό την ηγεσία των ίδιων των Παλαιστινίων.
Είναι επίσης ο τερματισμός της κατοχής και του καθεστώτος απαρτχάιντ, η διασφάλιση του δικαιώματος επιστροφής των Παλαιστινίων προσφύγων και η παροχή της δυνατότητας στους Παλαιστινίους να καθορίζουν οι ίδιοι το μέλλον τους, αντί να τους επιβάλλεται μια διαφορετική πολιτική τάξη.
Τρία χρόνια μετά, οι Παλαιστίνιοι εξακολουθούν να ζουν, εξακολουθούν να υψώνουν τη φωνή τους και αρνούνται να εγκαταλείψουν τις διεκδικήσεις τους για τη γη τους και την ανθρώπινη αξιοπρέπειά τους. Αυτή η αντοχή είναι κάτι ισχυρό, αλλά δεν πρέπει να οδηγεί τον κόσμο στον εφησυχασμό.
Η επιβίωση των Παλαιστινίων δεν αποτελεί την τελική έκβαση αυτής της ιστορίας· αντίθετα, αποτελεί κατηγορία εναντίον όλων όσοι κατέστησαν αναγκαία μια τέτοια αντίσταση.
