Шеснаесетгодишното владеење на Виктор Орбан во Унгарија заврши на 12 април, по победата на централнодесничарската партија Тиса на Петер Маѓар со двотретинско парламентарно мнозинство на парламентарните избори.
Членка на Европската Унија (ЕУ) со јасна наклонетост кон Москва, Унгарија е земја без излез на море во Централна Европа, која остана сателитска држава на поранешниот Советски Сојуз во текот на втората половина на 20 век.
Со години, конзервативците во Европа, како и во Соединетите Американски Држави, го ставаа Орбан на висок пиедестал како мозок на „нелибералниот“ модел на демократија изграден околу националистичката реторика со призвук на „традиционални христијански вредности“.
Во рамките на 27-члената ЕУ, Орбан го искористи правото на вето на Унгарија, кое им е доделено на сите членки на блокот, за да ги одложи одлуките на мнозинството за санкции против Русија и за финансиска помош за Украина.
Неговата влада - која дојде на власт во 2010 година и победи на изборите во 2014, 2018 и 2022 година - го блокираше напредокот во врска со заемот од ЕУ од 105 милијарди долари за Украина.
Во исто време, Унгарија под водство на Орбан го попречи усвојувањето на нови санкции на ЕУ против Русија.
Со партијата Тиса на власт, експертите велат дека ЕУ можеби има повеќе простор за маневрирање, иако, промената веројатно нема да биде драматична.
Тинатин Ахвледијани од Центарот европски политички студии со седиште во Брисел вели дека отстранувањето на систематската политика на вето на Орбан „значително би можело да го подобри“ капацитетот на ЕУ да дејствува, особено во однос на Украина, како и политиката за проширување и соседство на блокот.
„Употребата на правото на вето од страна на Орбан постојано ја ограничуваше способноста на ЕУ да дејствува решително, особено во војната во Украина, што денес е најегзистенцијалниот безбедносен предизвик со кој се соочува Европа“, изјави таа за TРТ Ворлд.
Сепак, внатрешните поделби во Унгарија ќе продолжат, вели таа.
„Очекувам Унгарија сè уште да задржи значајна моќ за преговарање, а владата предводена од Маѓар веројатно би продолжила да ја користи селективно“, вели таа, додавајќи дека клучното прашање ќе биде како новиот унгарски лидер ќе го балансира усогласувањата со ЕУ со домашните политички ограничувања.
Јурај Мајцин, политички аналитичар за одбрана и безбедност во Европскиот центар за политика, изјави за TРТ Ворлд дека заминувањето на Орбан од власт резултираше со тоа што Русија изгуби „еден од нејзините највредни ресурси“ во рамките на ЕУ.
„Победата на Маѓар сега создава можност ЕУ да дејствува побрзо по големите блокирани досиеја“, вели тој, осврнувајќи се на заемот од 105 милијарди долари за Украина, 20-от пакет санкции против Русија и повеќе од 7 милијарди долари во Европскиот мировен фонд, алатка за финансирање што ЕУ ја користи за воена поддршка на земји како Украина, кои Унгарија ги блокира од 2023 година.
Мајцин вели дека планираното прво официјално патување на Маѓар во Варшава е „важен сигнал“ откако промосковскиот став на Орбан ги оштети унгарско-полските врски, потенцијално оживувајќи ја Вишеградската група - сојуз на четири централноевропски земји формиран во 1991 година за интеграција во европските институции по распадот на Советскиот Сојуз.
Денис Колесник, аналитичар за Источна Европа специјализиран за геополитички ризици, вели дека промената на владата во Будимпешта „дефинитивно ќе ја зголеми“ целокупната кохезија и ефикасност на ЕУ.
„Будимпешта повеќе нема да ги блокира прашањата во врска со Украина или режимот на санкции поврзани со Русија“, изјави тој за TРТ Ворлд, додавајќи дека способноста на ЕУ да дејствува по прашања од надворешната политика „дефинитивно ќе се подобри“ во иднина.
Прашањето за Украина
Во врска со ставот на Унгарија кон Украина и Русија, сите тројца експерти предвидуваат прагматично затоплување, а не целосен пресврт.
Под Орбан, Унгарија ги блокираше преговорите за пристапување на Украина во ЕУ и финансиската поддршка, додека одржуваше срдечни врски со Москва.
Ахвледијани очекува „повидлива, иако сè уште одмерена“ промена под новата унгарска влада: укинување на ветото за поглавјата за помош и пристапување за Украина и Молдавија и усвојување покооперативен став во евроатлантските рамки што негуваат поблиски односи меѓу Европа и Северна Америка.
„Во исто време, домашната политичка чувствителност, економските размислувања и пошироката култура на претпазливост веројатно ќе продолжат“, вели таа.
Мајцин вели дека Унгарија под новата влада веројатно ќе биде „попрагматична и помалку опструктивна, но не и силно проукраинска“.
Директната воена поддршка за Украина останува надвор од дискусијата, додека каква било помош веројатно ќе биде ограничена на хуманитарна помош, додава тој.
„Сепак, Будимпешта може да стане поконструктивна на патот на Украина кон членството во ЕУ“, забележува тој.
Колесник се согласува со оваа проценка.
Билатералните врски со Украина може да се подобрат, а опструкционизмот може да заврши, со тоа што заемот од 105 милијарди долари за Украина повеќе нема да биде блокиран од Будимпешта, вели тој.
Унгарија под власта на Маѓар сепак ќе биде претпазлива, иако нејзината политика може да стане многу попрагматична, додава тој.
Мала промена во миграциската политика
Миграциската политика на Унгарија нуди најјасен континуитет под новата влада, според експертите.
Орбан изгради ограда на јужната граница, ги отфрли квотите за мигранти од ЕУ и ја позиционираше Унгарија како бранител против „муслиманската имиграција“ - политички став што му донесе пофалби од крајно десничарските кругови ширум светот.
Ахвледијани повикува на ублажување на очекувањата за либерална промена во имиграциската политика на Унгарија под владата на Маѓар.
Додека Маѓар се позиционира како проевропски настроен во институционална смисла, Ахвледијани вели дека неговата реторика и политички инстинкти сугерираат континуитет во миграцијата, особено во однос на граничната контрола и општествените грижи поврзани со имиграцијата.
Тонот на Маѓар може да омекне, а Унгарија би можела да стане „помалку конфронтациски актер“. Сепак, веројатно ќе се усогласи со рестриктивните земји-членки во рамките на ЕУ, додава таа.
„Ова малку би ги намалило политичките тензии, но веројатно нема фундаментално да го промени правецот на миграциската политика“, забележува таа.
Мајцин е подеднакво категоричен во својот став за имиграциската политика на Унгарија во иднина.
Изјавите на Маѓар за миграцијата беа „доста критични“, забележува тој.
„Значи, не се очекува никаква значајна промена во ставот на Унгарија во врска со миграциската политика на ЕУ“, додава тој.
Колесник, исто така, тврди дека „политиката на нулта толеранција“ на Унгарија за нерегуларната имиграција ќе остане на сила.
„Миграцијата останува важно прашање меѓу Унгарците, а партијата Тиса (на Маѓар) добива силна поддршка од гласачите кои бараат строги гранични контроли“, вели тој.
За Израел: Суптилна рекалибрација
Силната поддршка на Унгарија за Израел, негувана со години преку личниот сојуз на Орбан со премиерот Бенјамин Нетанјаху, може да доживее суптилна рекалибрација, велат експертите.
Орбан го покани Нетанјаху во Будимпешта и покрај потерницата од Меѓународниот кривичен суд и употреби произраелска реторика за да ја претстави Унгарија како „непробојна тврдина“ на таканаречените „јудео-христијански вредности“.
Ахвледијани предвидува „поконвенционален пристап“ кон Израел под раководство на Маѓар: помалку еднострани вета за поништување на резолуциите на ЕУ и поголема координација со партнерите од ЕУ.
„Промената би била помалку за суштината, а повеќе за тонот и усогласувањето“, вели таа, истакнувајќи го недостатокот на единство во ЕУ за геноцидот на Израел во Газа.
Мајцин не предвидува фундаментална промена во ставот на Унгарија за кризата на Блискиот Исток.
Земјите од Централна и Источна Европа историски остануваат поподдржувачки на Израел од западните колеги, забележува тој.
„Можеби ќе видиме помалку безусловна поддршка, бидејќи Маѓар немал толку силни врски со Нетанјаху“, вели тој.
Но Колесник ја поврзува секоја промена во политиката на Унгарија кон Израел со про-ЕУ ориентацијата на Маѓар.
Од Маѓар треба да се очекува „помалку про-израелска реторика“, бидејќи Унгарија би дејствувала „според меѓународното право“.
Во меѓувреме, Будимпешта ќе се усогласи поблиску со пошироката линија на ЕУ, но без анти-израелски чувства, вели тој.
Сѐ на сѐ, експертите прикажуваат слика за значајни, но постепени промени под новата унгарска влада во однос на прашањата што се движат од соработката и имиграцијата во ЕУ до поддршката за Израел.
ЕУ може да стане „помалку опструктивен партнер“ под новото унгарско раководство, помагајќи во отклучувањето на финансирањето за Украина и санкциите врз Русија.
Но домашните ограничувања, како што се очекувањата на гласачите и политичката база од десниот центар, ќе спречат нагол либерален пресврт во Будимпешта.
„Останува да се види како Унгарците ќе ја преведат реториката во пракса, особено со оглед на високите очекувања по политичката транзиција по 16 години владеење на Орбан“, вели Ахвледијани.
Извор: ТРТ Ворлд
