Вусал Гулиев

Авторот е аналитичар за Индо-пацифички и евроазиски прашања во Центарот за анализа на меѓународни односи (AIR Center) со седиште во Баку, Азејберџан

Тековната трансформација на НАТО - честопати опишана како „НАТО 3.0“ - се протега многу подалеку од прилагодувањето на војната меѓу Русија и Украина. Таа го одразува поширокиот напор на алијансата да одговори на сè поповрзаната безбедносна средина обликувана од конкуренцијата на големите сили, технолошкото ривалство, сајбер заканите и растечката конвергенција на евроатлантската и индо-пацифичката безбедност.

Иако голем дел од дискусијата околу НАТО 3.0 се фокусираше на неговите импликации за Европа и трансатлантската алијанса, подеднакво важно прашање е како овие случувања се толкуваат во Пекинг. 

Проценката на Кина за еволуцијата на НАТО, а не само декларираните намери на алијансата, ќе влијае на идните стратешки пресметки на Пекинг и, со тоа, на еволутивниот меѓународен безбедносен пејзаж.

Перспективата на Пекинг за НАТО 3.0

Од перспектива на Пекинг, НАТО 3.0 претставува не само посилен воен сојуз, туку и сè поповрзана безбедносна мрежа чие политичко и стратешко влијание се протега надвор од Северниот Атлантик.

Кинеските претставници постојано тврдат дека НАТО треба да остане фокусиран на својата традиционална географска област и изразија резерви во врска со растечкиот ангажман на алијансата со Индо-Пацификот. Следствено, проширувањето на партнерствата на НАТО со Јапонија, Јужна Кореја, Австралија и Нов Зеланд привлече сè поголемо внимание во Пекинг.

Иако овие земји не се членки на НАТО, нивното учество на самитите на алијансата и соработката во сајбер безбедноста, новите технологии, поморската безбедност, отпорноста и прашањата поврзани со одбраната и индустријата го зајакнаа перцепцијата кај многу кинески аналитичари дека евроатлантската и индо-пацифичката безбедносна средина стануваат сè потесно поврзани.

Меѓутоа, Пекинг не мора нужно да го толкува НАТО 3.0 како појава на „азиско НАТО“.

Кинеските научници генерално признаваат дека европските земји одржуваат различни стратешки приоритети и дека многу од нив остануваат претпазливи во врска со директното вклучување во регионалните безбедносни спорови во Индо-Пацификот.

Сепак, многумина во Пекинг го сметаат постепеното проширување на институционалната соработка во повеќе домени за стратешки значајно. 

Размената на разузнавачки информации, технолошката соработка, иницијативите за отпорност, безбедноста на синџирот на снабдување, контролата на извозот на чувствителни технологии и координацијата на критичната инфраструктура сè повеќе се сметаат за елементи на поширока безбедносна архитектура.

Иако НАТО ги карактеризира овие иницијативи како одговори на споделените транснационални предизвици, многу кинески аналитичари ги толкуваат како дел од долгорочен процес на стратешко балансирање во кој Кина е сè поважен фактор.

Два различни ставови за глобалната безбедност

Оваа дивергенција во толкувањето илустрира еден од централните предизвици со кои се соочува современата меѓународна безбедност.

Од перспектива на НАТО, соработката со индо-пацифичките партнери има за цел да ја зајакне отпорноста кон заедничките предизвици, вклучувајќи ги сајбер нападите, дезинформациите, ранливостите на критичната инфраструктура и нарушувањата на глобалните синџири на снабдување.

Сепак, Пекинг има тенденција да ги оценува овие случувања во поширокиот контекст на интензивирање на стратешката конкуренција меѓу Кина и САД.

Како што Вашингтон ја проширува безбедносната соработка со сојузниците и во Европа и во Азија, многу кинески набљудувачи сè повеќе ја перцепираат трансформацијата на НАТО како зајакнување на поширока стратешка средина што врши растечки притисок врз надворешната безбедност и технолошкиот развој на Кина. 

Дали ова претставува ограничување останува прашање на перспектива, но самата перцепција веројатно ќе влијае на креирањето политики во Кина.

Во исто време, НАТО 3.0 му претставува на Пекинг понијансиран стратешки пејзаж отколку што би сугерирал едноставен наратив за конфронтација. Посилна и поспособна европска одбранбена архитектура би можела да генерира и предизвици и можности за Кина.

Од една страна, зголемените европски инвестиции во одбранбените капацитети, технолошката отпорност и економската безбедност можат да придонесат за поблиска координација по прашања како што се критичните технологии, проверката на инвестициите, сајбер безбедноста и заштитата на стратешката инфраструктура. 

Подобрените европски капацитети би можеле да овозможат и поголем политички и дипломатски ангажман со случувањата во Индо-Пацификот.

Од друга страна, поголемиот европски одбранбен капацитет не мора нужно да подразбира намалена стратешка автономија. Пекинг долго време изразува поддршка за Европа способна за водење независна надворешна политика, тврдејќи дека стратешката автономија би можела да создаде поголем простор за прагматична соработка во трговијата, инвестициите, климатските промени и глобалното управување.

Ако НАТО 3.0 на крајот произведе Европа која е и воено посилна и стратешки посамоуверена, Кина може да продолжи да бара конструктивен ангажман со европските партнери, додека внимателно управува со областите на стратешко несогласување.

Од перспектива на Пекинг, затоа, трансформацијата на НАТО не се гледа исклучиво низ призмата на конфронтација, туку и како развој чии долгорочни импликации остануваат отворени за толкување.

Како ќе возврати Кина?

Затоа, одговорот на Кина веројатно ќе се прошири надвор од само воената модернизација.

Од Пекинг може да се очекува да продолжи да ги зајакнува партнерствата низ Глобалниот Југ, проширувајќи го економскиот ангажман со Европа каде што постојат заеднички интереси, промовирајќи мултилатерални институции во кои игра водечка улога и застапувајќи меѓународен поредок што го карактеризира како поинклузивен и мултиполарен.

Во исто време, кинеската дипломатија веројатно ќе продолжи да нагласува дека безбедноста во Азиско-пацифичкиот регион треба да се базира на дијалог, регионална сопственост и инклузивна соработка, а не на проширување на структурите на воениот сојуз во регионот.

Накратко, главната загриженост на Пекинг не е територијалната експанзија на НАТО, туку постепената појава на сè поинтегрирана трансрегионална безбедносна архитектура што ги поврзува Северна Америка, Европа и клучните индо-пацифички партнери.

Од кинеска перспектива, кумулативниот ефект на подлабоката одбранбена соработка, технолошката координација, споделувањето разузнавачки информации и политичките консултации создаваат нови стратешки ограничувања што ќе бараат внимателни политички одговори.

Дали НАТО 3.0 на крајот ќе придонесе за поголема меѓународна стабилност или ќе ја забрза геополитичката фрагментација, ќе зависи не само од идната еволуција на алијансата, туку и од тоа како Кина и НАТО ќе ја управуваат својата растечка стратешка интеракција.

Ако посилното одвраќање е придружено со одржлив дијалог и механизми за управување со кризи, трансформацијата на НАТО би можела да придонесе за постабилна рамнотежа на моќ. Меѓутоа, доколку меѓусебната недоверба продолжи да се продлабочува, конкурентските безбедносни архитектури може да ја зајакнат геополитичката поларизација, што ќе ја отежни долгорочната стабилност.

Извор: АА

Забелешка: Ставовите изразени во овој напис му припаѓаат на авторот и не ја одразуваат нужно уредувачката политика на ТРТ Балкан