Кристофер Смарт

Кристофер Смарт е генерален директор на Арбоат Груп (Arbroath Group), консултантска компанија за инвестициска стратегија, и поранешен виш советник за економска политика во администрацијата на Обама 

Со мала надеж за траен договор меѓу Вашингтон и Техеран, ограничувањата за превоз низ Ормускиот Теснец се чини дека веројатно ќе бидат трајна карактеристика на светската економија, а не привремено нарушување. 

Можеби ќе се појави некаков договор, но кревката рамнотежа во регионот е нарушена и светот никогаш повеќе нема да зависи од овој тесен воден пат за толку многу од неговите најважни резерви.

Сепак, покрај трагичните човечки загуби од конфликтот, глобалната економија реагираше како и секогаш на огромниот шок во снабдувањето. Очајните купувачи желно бараат нови продавачи. Некои пазари пресушуваат, но нови трансакции се појавуваат на друго место. За секоја финансиска загуба, веројатно ќе има нова добивка.

Губитници: Извозниците од Заливот и ранливите земји

Извозниците од Заливот очигледно ги забележаа најголемите загуби. Вреди да се разјасни дека дури и без договор, теснецот не е целосно затворен. Најмалку десетина бродови со стоки минуваат во поголемиот број од деновите, иако многу повеќе можеби патуваат без транспондери кои може да се следат. 

Повисоките цени на нафтата помагаат да се ублажи ударот за земји како Саудиска Арабија, но ММФ предвидува дека економиите на Кувајт, Катар, Бахреин, Ирак и Иран ќе се намалат оваа година.

Следните најтешко погодени се економски ранливите земји во светот, особено Египет, Пакистан, Јордан и Либан, поради нивната близина до војните. 

Покрај наглиот скок на нивните сметки за увоз на енергија, губењето на извозот на ѓубрива од Заливот ќе ги зголеми и нивните трошоци за храна. Повисоките цени на биогоривата како последица на конфликтот, исто така, ги зголемија трошоците за маслото за готвење. Покрај сè, овие земји изгубија значителни текови на дознаки од нивните странски работници во Заливот.

Засега, увозниците на енергија како Јапонија, Јужна Кореја и Тајван се во малку подобра состојба, кои имаа резерви да им помогнат да се ублажи ударот додека се обидуваат да најдат алтернативни извори на снабдување. 

Сепак, тоа би можело брзо да се промени, бидејќи овие резерви се намалуваат. Резервите на Кина од 1,2-1,4 милијарди барели ѝ овозможија нагло да го намали увозот, што помогна во стабилизирањето на глобалните пазари и спречувањето на цените да растат многу повисоко.

Победници: Производителите на алтернативна енергија

За разлика од овие губитници на енергија, светските извозници на нафта имаа корист од огромни нови приливи. Канада, САД, Нигерија и Колумбија се меѓу најјасните корисници. 

Нивните граѓани мора да толерираат повисоки цени на бензинот и греењето на домовите, но приходите од данокот на добивка ќе добијат јасен поттик. 

Норвешка добива двоен поттик како најголем снабдувач на гас во Европа. Русија би имала уште поголема корист ако нејзините рафинерии за нафта не беа нападнати од украински беспилотни летала, со што се намалува извозот на нафтени производи.

Надвор од енергијата и храната, во тек е и широка промена низ клучните глобални индустриски синџири на снабдување. 

Трошоците нагло се зголемија за авиокомпаниите, бидејќи цените на горивото за авиони растат. 

Производителите на алуминиум го изгубија пристапот до евтиниот гас што им е потребен. Производителите на полупроводници ја зголемија цената на хелиумот, што е клучно за производство на плочките.

Од другата страна на билансот на состојба, победниците се компаниите за превоз кои имаат корист од повисоките глобални цени, сè додека немаат бродови заробени или оштетени од конфликтот. 

Осигурувањето на бродови стана особено профитабилно бидејќи фирмите успеаја да наплаќаат значително повисоки премии, а американската влада се вмеша за да покрие дел од трошоците за реосигурување. 

Производителите на цевки и градителите на цевководи доживеаја бум бидејќи побарувачката се зголемува за да се најдат алтернативни патишта за извоз на енергија од Заливот. Обновливата и нуклеарната енергија ќе добијат поттик како што растат цените на јаглеродното гориво.

Парадокс на одбранбениот сектор

Постои и сложеното прашање околу изведувачите на одбранбени услуги. Едноставно кажано, нападите на САД и Израел врз Иран треба да значат поголема побарувачка за бомби и поголем профит за производителите на оружје. 

Американскиот претседател Доналд Трамп можеби нема да го добие буџетот од 1,5 билиони долари што го побара следната година, но трошоците на Пентагон речиси сигурно ќе се зголемат. 

Буџетите за одбрана се зголемуваат во Европа, Јапонија, Јужна Кореја, Австралија и кај повеќето главни сојузници на САД.

Сепак, акциите на најголемите американски изведувачи на одбранбени услуги покажаа мешани перформанси во последните шест месеци, бидејќи инвеститорите се фокусираат на доделените договори и долгорочната профитабилност. 

Одбранбената индустрија како целина има корист од растечките глобални тензии, од Донбас до Јужното Кинеско Море, но не директно од некои специфични случувања во Заливот.

Додека САД и Иран се закануваат со поагресивни дејствија, се чини дека ниту една страна не сака да ескалира до отворена војна. 

Но ниту една страна не изгледа желна да постигне спогодба што може да биде полоша од сегашното неизвесно статус кво. Несигурното минување низ теснецот ќе продолжи да наметнува структурно прилагодување во глобалната економија, при што губитниците полека и болно ќе им отстапат место на далечните и честопати неверојатни победници.

Извор: АА

Забелешка: Ставовите изразени во овој напис му припаѓаат на авторот и не ја одразуваат нужно уредувачката политика на ТРТ Балкан