Ministri i Jashtëm i Türkiyes, Hakan Fidan, tha të shtunën se Marrëveshja e Mbrojtjes së Përbashkët e Mekës është teknikisht e njëjtë me nenin 5 të Traktatit të NATO-s sa i përket mbrojtjes kolektive.
Duke folur në programin “Tryeza e Redaktorëve” të Agjencisë Anadolu, Fidani tha se marrëveshja e nënshkruar nga Türkiye, Arabia Saudite dhe Pakistani synon të kontribuojë në stabilitetin e qëndrueshëm në rajon.
“Nuk ka asnjë kërcënim të përbashkët që kemi përcaktuar me shkrim”, tha Fidani, duke shtuar se marrëveshja nuk ka në shënjestër asnjë vend që nuk sulmon nënshkruesit e saj.
Ai theksoi se Türkiye, Arabia Saudite dhe Pakistani nuk janë vende ekspansioniste.
“Nën vizionin e presidentit tonë, nuk duhet të mbetemi të kufizuar në tri vende. Duhet të zgjerohemi dhe, nëse është e nevojshme, t’i përfshijmë të gjitha vendet nën këtë ombrellë”, shtoi ministri.
“Marrëveshja e Mekës është hapi më i rëndësishëm drejt sjelljes së stabilitetit të qëndrueshëm në këtë rajon”, tha Fidani, duke shtuar se rajoni ka përjetuar paqëndrueshmëri gjatë shekullit të fundit që nga tërheqja e Perandorisë Osmane.
Fidani e cilësoi nënshkrimin e marrëveshjes si “ditë historike”, duke thënë se ajo përfaqëson një nga kthesat që Türkiye e ka ndjekur prej vitesh nën udhëheqjen e presidentit Recep Tayyip Erdoğan.
Fuqitë hegjemoniste të jashtme në rajon nuk i zgjidhin problemet
Fidani tha se rritja e mbështetjes rajonale mbi çështjet e sigurisë është në qendër të qasjes së Türkiyes.
“Fuqitë hegjemoniste të jashtme që vijnë në rajon nuk i zgjidhin problemet; ato i bëjnë më akute dhe kostoja bëhet shumë e lartë”, tha ai.
Ai argumentoi se vendet e rajonit duhet të zhvillojnë më shumë mekanizma institucionalë përmes të cilëve mund të garantojnë sigurinë, stabilitetin ekonomik, zhvillimin dhe prosperitetin e tyre.
Fidani tha se Türkiye ka marrëdhënie të forta me pothuajse të gjitha vendet e rajonit, duke shtuar: “Por këto ishin marrëdhënie që në masë të madhe formësoheshin nga rrethanat mbizotëruese, perceptimet dhe kuptimet politike dhe mund të ndryshonin në çdo moment”.
Ai tha se Ankaraja synon t’i kthejë lidhjet e saj rajonale në më të qëndrueshme dhe më të strukturuara për të nxitur stabilitetin, duke theksuar se integrimi i qëndrueshëm ekonomik kërkon siguri dhe besim të ndërsjellë.
Duke marrë BE-në si shembull, Fidani tha se Komuniteti Ekonomik Evropian u formësua në mjedisin e krijuar nga ombrella amerikane e sigurisë.
Ai tha se vizioni rajonal i Türkiyes synon në mënyrë të ngjashme të zvogëlojë paqëndrueshmërinë dhe përfundimisht të nxisë integrim më të madh ekonomik dhe social, duke përmirësuar mirëqenien e popullsive të rajonit.
Fidani pranoi se nisma është ende në një fazë të hershme dhe se nuk do të jetë e lehtë për t’u krijuar, por tha se Türkiye tashmë ka përfunduar përgatitjet e nevojshme konceptuale dhe institucionale.
Ministri tha se përgatitjet për Marrëveshjen e Mbrojtjes së Përbashkët të Mekës kishin nisur rreth dy vjet e tetë muaj më parë, me bisedime ku ishin përfshirë nënshkruesit dhe vende të tjera të rajonit.
Ai tha se procesi evoluoi nga një ide fillestare në një koncept dhe përfundimisht në një marrëveshje, ndërsa presidenti Erdoğan e kishte ngritur në mënyrë të përsëritur këtë çështje me liderët rajonalë.
Krahasimi me NATO-n
Duke vënë në dukje se marrëveshja u imponon detyrime vendeve nënshkruese, Fidan theksoi se Türkiye është anëtare e NATO-s që nga viti 1952 dhe ka marrë pjesë në takimet e NATO-s për shumë vite.
Fidani tha se Marrëveshja e Mbrojtjes së Përbashkët e Mekës është teknikisht e ngjashme me Nenin 5 të NATO-s për mbrojtjen kolektive, duke u mundësuar anëtarëve të përfitojnë nga mbështetja mbrojtëse e njëri-tjetrit.
Ai tha se parandalimi thelbësor i NATO-s është mbrojtës dhe bazohet në mesazhin: “Nëse më sulmon, unë kam fuqinë ushtarake të kësaj aleance të madhe”. Ai tha se kjo parandalon konfliktet dhe u mundëson vendeve të zgjidhin problemet politike dhe ekonomike.
NATO-ja ka ndërmarrë veprime të përbashkëta ushtarake vetëm në një numër të kufizuar rastesh, përfshirë Afganistanin dhe Kosovën, shtoi ai.
Ai theksoi se qëllimi kryesor i aleancës është të sigurojë që kundërshtarët e mundshëm të kuptojnë pasojat e sulmit ndaj një anëtari, duke krijuar kështu një mjedis në të cilin vendet mund të trajtojnë problemet e tyre politike dhe ekonomike dhe të ndjekin zhvillimin pa u penguar nga konfliktet.
Fidani theksoi se dhuna, lufta dhe gjakderdhja janë ndër faktorët kryesorë që pengojnë zhvillimin rajonal.
“Ne tani jemi në solidaritet me njëri-tjetrin”, tha Fidani, duke shpjeguar parimin mbi të cilin bazohet aleanca.
“Ju e rrisni kapacitetin tuaj parandalues. Së dyti, në vend që t’i dërgojnë një mesazh një pale të jashtme, vendet që nënshkruajnë aleanca të tilla dëshmojnë dhe angazhohen se nuk do të përbëjnë kërcënim për sigurinë e njëri-tjetrit, por përkundrazi do të garantojnë sigurinë e njëri-tjetrit”, tha ai.
Fidani tha se kjo ishte pikënisja e një aleance të sigurisë, duke shtuar se anëtarët më pas do të duhet të veprojnë në përputhje me kërcënimet ekzistuese.
I pyetur nëse një sulm do të aktivizonte menjëherë një detyrim sipas marrëveshjes dhe si do të vihej në zbatim një detyrim i tillë, Fidani tha se teksti përmban angazhime të përgjithshme, ndërsa zbatimi praktik do të varej nga diskutimet dhe vendimet e organeve përkatëse.
Ai tha se një vend do të duhej të kërkonte ndihmë dhe do të përcaktonte llojin e mbështetjes që i nevojitet.
Fidani shtoi se një vend mund të kërkojë forma të ndryshme mbështetjeje, nga inteligjenca dhe logjistika deri te municionet ose, nëse është e nevojshme, njësitë ushtarake, në varësi të shkallës së kërcënimit.
Ai tha se aleanca do të ketë një komitet politik dhe ushtarak të përbërë nga ministrat e jashtëm dhe të mbrojtjes dhe shefat e shtabeve të përgjithshme, ngjashëm me strukturat e NATO-s.
Komiteti do ta përkthejë vizionin e përcaktuar nga liderët në vendime brenda aleancës dhe do të kryejë punën përkatëse, ndërsa do të krijohet edhe një sekretariat për zbatimin e këtyre vendimeve, shtoi ai.
Bashkëpunimi në industrinë e mbrojtjes, ndër temat kryesore të liderëve
“Çështja që u diskutua më së shumti mes liderëve dje ishte bashkëpunimi në industrinë e mbrojtjes dhe përfitimi i vendeve nga teknologjitë e njëri-tjetrit”, tha Fidan.
Ai shtoi se aleanca do të shkojë përtej nënshkrimit të marrëveshjes, ndërsa një sekretariat do të mbikëqyrë çështjet që lidhen me mbrojtjen dhe do të monitorojë zbatimin e vendimeve.
“Meqë firmat sapo janë vendosur në marrëveshje, ne ende nuk e kemi filluar këtë punë”, tha Fidan, duke shtuar se pas mbledhjes së parë të komitetit, ministrat ka të ngjarë t’u paraqesin liderëve propozime për krijimin, strukturën dhe funksionimin e sekretariatit, si dhe detyrat e tij fillestare.
Ai tha se aleanca do të përfshijë një gamë të gjerë çështjesh ushtarake, përfshirë ndërveprueshmërinë, konkretisht aftësinë e vendeve me struktura të ndryshme ushtarake për të vepruar së bashku.
Fusha të tjera do të përfshijnë trajnimin e përbashkët, mbështetjen e ndërsjellë, logjistikën, vlerësimin e kërcënimeve, shkëmbimin e inteligjencës dhe, më e rëndësishmja, bashkëpunimin në industrinë e mbrojtjes.
Ai e përshkroi aleancën si një nismë serioze institucionale që kërkon vazhdimësi, duke thënë se puna e saj përfundimisht do të bëhet rutinë.
“Vendet nuk do ta gjejnë veten në një situatë ku, kur janë nën presion, pyesin: ‘Çfarë do të bënim së bashku?’”, tha ai.
Fidani theksoi rëndësinë e institucionalizimit të bashkëpunimit në politikën e jashtme dhe sigurisë, në vend që suksesi t’i lihet rastësisë.
“Nuk duhet ta lëmë suksesin në politikën e jashtme apo në ndonjë fushë tjetër në dorë të rastësisë. Duhet ta institucionalizojmë dhe ta bëjmë të vazhdueshëm”, tha ai.
Fidani tha se vendet duhet të ndërtojnë aleanca rreth interesave të përbashkëta, duke i përshkruar Türkiye, Arabinë Saudite dhe Pakistanin si “vendet thelbësore” të nismës.
Lidhur me luftën Rusi-Ukrainë, Fidani tha se kur lufta e rraskapitjes shtrihet përtej vijave të frontit, konflikti shndërrohet në çështje të mbijetesës kombëtare.
“Kur lufta e rraskapitjes shndërrohet në rraskapitje përtej vijave të frontit, çështja vjen në pikën nëse një komb do të vazhdojë të ekzistojë. Atëherë ju përdorni çdo mjet që keni në dispozicion”, tha ai.
Lidhur me ishullin e Qipros, Fidani tha se Türkiye nuk e njeh Administratën Greko-Qipriote si shtet dhe theksoi se të drejtat e turko-qipriotëve duhet të respektohen.
“Ne nuk e njohim palën greko-qipriote si shtet. Nëse nuk i njeh të drejtat e turko-qipriotëve, atëherë unë nuk e njoh shtetësinë tënde”, tha Fidani.
“Ju nuk jeni shteti i themeluar në vitin 1960”, shtoi ai.
Fidani tha gjithashtu se paqja dhe stabiliteti në ishullin e Qipros janë rezultat i pranisë së ushtarëve turq në ishull.
Ai bëri thirrje gjithashtu për vazhdimin e izolimit politik ndërkombëtar të Izraelit, duke thënë se kjo është ajo nga e cila Izraeli frikësohet më së shumti.
