Juristja nga Afrika e Jugut, Navi Pillay, e cila më parë drejtoi një komision hetimor të OKB-së që arriti në përfundimin se Izraeli kreu gjenocid në Gaza, u nderua të premten me Çmimin Nobel për Paqen 2026, për kontributin e saj në paqe dhe të drejtën ndërkombëtare.
Komiteti Norvegjez i Nobelit i vlerësoi përpjekjet e saj shumëvjeçare për forcimin e drejtësisë ndërkombëtare dhe vënien para përgjegjësisë të autorëve të krimeve të luftës, krimeve kundër njerëzimit dhe gjenocidit.
“Fituesja e këtij viti e ka zgjeruar ndjeshëm fushën e veprimit dhe ndikimin e së drejtës ndërkombëtare”, deklaroi komiteti, duke vënë në pah punën e saj në gjykatat ndërkombëtare dhe në postin e Komisioneres së Lartë të OKB-së për të Drejtat e Njeriut.
Pillay lindi në Durban, gjatë aparteidit, në një familje me origjinë nga tamilët e Indisë. Ajo e nisi karrierën ligjore duke e kundërshtuar diskriminimin racor dhe duke i mbrojtur kundërshtarët e sistemit të aparteidit.
Më vonë, ajo shërbeu si gjyqtare në Gjykatën e Lartë të Afrikës së Jugut, në Tribunalin Penal Ndërkombëtar për Ruandën dhe në Gjykatën Penale Ndërkombëtare, përpara se të emërohej Komisionere e Lartë e OKB-së për të Drejtat e Njeriut.
Komiteti Nobel theksoi gjithashtu rolin e saj në vendime historike që përcaktuan se përdhunimi dhe dhuna seksuale mund të përbëjnë krime kundër njerëzimit dhe akte gjenocidi.
Pillay ka shërbyer edhe si gjyqtare ad hoc në Gjykatën Ndërkombëtare të Drejtësisë, në çështjen e ngritur nga Gambia kundër Mianmarit lidhur me akuzat për gjenocid ndaj pakicës rohingya.
Hetimi i Pillay për Gazën
Pillay drejtoi Komisionin e Pavarur Ndërkombëtar Hetimor të OKB-së për Territorin e Pushtuar Palestinez nga korriku i vitit 2021 deri në largimin e saj nga ky post në vitin 2025.
Duke i paraqitur gjetjet e komisionit para një komiteti të Asamblesë së Përgjithshme të OKB-së, në tetor të vitit 2025, ajo deklaroi se analiza ligjore e komisionit kishte përcaktuar përgjegjësinë e Izraelit për gjenocidin në Gaza.
“Ne arritëm në përfundimin se shteti i Izraelit është përgjegjës për kryerjen e katër akteve të gjenocidit në Gaza, me qëllimin e posaçëm për të shkatërruar palestinezët në Gaza si të tillë”, deklaroi ajo.
“Komisioni konstatoi gjithashtu se presidenti i Izraelit, kryeministri dhe ish-ministri i Mbrojtjes kanë nxitur kryerjen e gjenocidit”, shtoi Pillay.
Komiteti Nobel deklaroi se karriera e saj dëshmon rëndësinë e institucioneve juridike ndërkombëtare në parandalimin e konflikteve dhe garantimin e përgjegjësisë për shkeljet e ligjit.
“Me dhënien e Çmimit Nobel për Paqen këtë vit, Komiteti Norvegjez i Nobelit dëshiron t’i kujtojë botës se sundimi i ligjit, në nivel kombëtar dhe ndërkombëtar, përbën themelin e sistemit që kemi krijuar për të garantuar paqen dhe për të zgjidhur konfliktet në mënyrë jodhunuese. Paqja kërkon drejtësi”, thuhet në deklaratën e komitetit.
