Kabineti izraelit miratoi të dielën e kaluar një propozim që i cilëson ngjarjet e vitit 1915 mes turqve osmanë dhe armenëve si "gjenocid", një term historikisht i diskutueshëm që Türkiye e ka kundërshtuar prej kohësh.

Ankaraja thotë se ajo periudhë ishte një tragjedi e përbashkët, në të cilën të dyja komunitetet pësuan humbje, dhe jo një fushatë e njëanshme. Ajo ka propozuar vazhdimisht krijimin e një komisioni të përbashkët me historianë turq, armenë dhe ndërkombëtarë për t'i shqyrtuar ngjarjet.

Izraeli, i cili po përballet me reagime të forta ndërkombëtare për gjenocidin ndaj palestinezëve në Gaza, vendosi të përfshihej në këtë çështje të ndërlikuar vetëm për t'iu kundërvënë Ankarasë, e cila është shndërruar në një nga zërat kryesorë kundër agjendës ekspansioniste të Tel-Avivit në Lindjen e Mesme.

Koha e këtij vendimi ishte domethënëse. Ai erdhi ndërsa Izraeli përballet me procedura për gjenocid në Gjykatën Ndërkombëtare të Drejtësisë për luftën e tij brutale në Gaza dhe ndërsa kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu vazhdon të jetë subjekt i një urdhërarresti nga Gjykata Penale Ndërkombëtare.

Kritikët në mbarë rajonin vunë menjëherë në dukje ironinë e faktit që një qeveri e akuzuar për gjenocid po përdor të njëjtin term si armë diplomatike kundër një aleati të NATO-s.

Përpjekje e dështuar për ta provokuar Ankaranë

Ministria e Jashtme e Türkiyes reagoi me një deklaratë të ashpër. Ajo tha se Izraeli po e përdorte përcaktimin e vitit 1915 për ta larguar vëmendjen nga krimet e veta kundër palestinezëve, ndërkohë që është nën shqyrtim në Gjykatën Ndërkombëtare të Drejtësisë.

Ankaraja ka qenë një nga kritikët më të zëshëm të luftës së Izraelit në Gaza, duke kërkuar vazhdimisht përgjegjësi për atë që e quan "politika ekspansioniste dhe destabilizuese" të Tel-Avivit në rajon.

Me qeverinë e Netanyahut të izoluar diplomatikisht dhe të përballur me presion ligjor, njohja e ngjarjeve të vitit 1915 duket më pak si një përballje e sinqertë me historinë dhe më shumë si hakmarrje ndaj vendit që po udhëheq thirrjet për mbajtjen e Izraelit përgjegjës. Sipas vëzhguesve, ky ishte një veprim i projektuar për të provokuar Ankaranë dhe jo për t'i nderuar armenët, duke e shndërruar një tragjedi shekullore në mjet ndëshkimi ndaj Türkiyes për qëndrimin e saj lidhur me Gazën.

Azerbajxhani e kritikon Izraelin për këtë vendim

Ndoshta reagimi më domethënës erdhi nga Baku. Azerbajxhani, një partner i afërt i Izraelit në fushën e energjisë dhe mbrojtjes, i bëri thirrje publike Izraelit ta rishqyrtojë vendimin për njohjen e ngjarjeve të vitit 1915.

Ky qëndrim tregon se sa i papërgjegjshëm u perceptua ky veprim. Baku ka investuar shumë në partneritetin strategjik me Ankaranë, veçanërisht pas Luftës së Dytë të Karabakut, dhe nuk ka interes që një mosmarrëveshje historike t'i rikthejë tensionet në Kaukazin Jugor.

Megjithëse ruan marrëdhënie të ngushta me Izraelin, Azerbajxhani e kritikoi vendimin, duke lënë të kuptohet se Tel-Avivi e kishte keqllogaritur koston politike te partnerët e tij më të afërt myslimanë.

Vendimi për Armeninë është i pakuptimtë

Por reagimi më domethënës erdhi nga vetë Jerevani. Kryeministri armen Nikol Pashinyan deklaroi se Armenia nuk sheh asnjë nevojë t'i përgjigjet njohjes së Izraelit, duke argumentuar se shmangia e "instrumentalizimit" të kësaj çështjeje është në interesin e vetë vendit. Duke folur para gazetarëve në një konferencë, ai tha: "Ne nuk shohim nevojë për të reaguar."

Kështu, Armenia, që supozohej të ishte përfituesja e këtij gjesti të Izraelit, u distancua në mënyrë efektive prej tij.

Pas viteve të përpjekjeve të kujdesshme për normalizimin e marrëdhënieve me Türkiyen dhe Azerbajxhanin, Jerevani nuk ka dëshirë për një gjest simbolik që mund t'i rihapë plagët e vjetra dhe ta zhbëjë përparimin e arritur.

Qeveria e Pashinyanit duket se e kupton atë që Izraeli, sipas autorit, nuk e kuptoi: rikthimi i çështjes së vitit 1915 në lojërat gjeopolitike nuk i shërben interesit të askujt, e aq më pak Armenisë.

Pas fitores së tij në zgjedhjet e qershorit 2026, Pashinyan ritheksoi se sigurimi i një paqeje të qëndrueshme me Azerbajxhanin mbetet prioritet strategjik i qeverisë së tij. Ai argumentoi se normalizimi i marrëdhënieve me Bakun është thelbësor për sigurinë afatgjatë, zhvillimin ekonomik dhe stabilitetin rajonal të Armenisë.

Rivendosja e marrëdhënieve Türkiye–Armeni

Vendimi i Izraelit vjen në një moment delikat. Gjatë vitit të kaluar, Türkiye dhe Armenia kanë bërë hapa të kujdesshëm drejt rindërtimit të marrëdhënieve, përmes bisedimeve për normalizim, diskutimeve për kufirin dhe nismave për afrimin e qytetarëve të të dyja vendeve, duke zbutur gradualisht dekada të tëra marrëdhëniesh të ngrira.

Ndërkohë, Türkiye dhe Azerbajxhani vetëm sa e kanë thelluar aleancën e tyre, veçanërisht përmes bashkëpunimit në mbrojtje, projekteve të lidhjes rajonale dhe qëndrimeve të përbashkëta për Gazën, ku të dyja vendet i kanë dënuar veprimet e Izraelit.

Në këtë sfond të diplomacisë së kujdesshme rajonale, vendimi i njëanshëm i Izraelit për ngjarjet e vitit 1915 duket gjithnjë e më i izoluar.

Në vend që të krijonte përçarje mes Ankarasë, Bakusë dhe Jerevanit, ky veprim duket se ka prodhuar efektin e kundërt, duke sjellë kritika nga Azerbajxhani dhe një reagim të ftohtë nga Armenia, ndërsa njëkohësisht ka forcuar narrativën e Türkiyes se Izraeli po i përdor mosmarrëveshjet historike për t'iu shmangur përgjegjësisë për mizoritë që po i kryen në Gaza.