Pas luftës brutale të Izraelit në Gaza dhe shkatërrimit në shkallë të gjerë që la pas, rindërtimi mbetet i bllokuar pavarësisht përpjekjeve të reja diplomatike dhe propozimeve të reja. Aktorët ndërkombëtarë flasin për plane, financime dhe logjistikë, por pak ka ndryshuar në terren.

Mbi dy milionë palestinezë mbeten të zhvendosur, infrastruktura qëndron në rrënoja dhe mijëra të plagosur përballen me kufizime të rënda në lëvizje dhe trajtim mjekësor.

Një shtysë e re për të avancuar planin e paqes në Gaza ka sjellë optimizëm të kujdesshëm, me ndërmjetës që flasin për diskutime serioze dhe përparime të mundshme brenda javësh. I dërguari i iniciativës “Bordi i Paqes” të presidentit amerikan Donald Trump, Nickolay Mladenov, ka thënë se përparimi është i mundur, por ka paralajmëruar se momentumi mund të zbehet shpejt pa një marrëveshje urgjente. “Bordi i Paqes” është një organ i mbështetur nga ShBA-ja, i krijuar zyrtarisht në janar 2026 për të mbikëqyrur një armëpushim dhe plan rindërtimi për Gazën.

Ndërsa propozimet për rindërtim dhe mekanizmat e ndihmës po diskutohen, realiteti në terren mbetet kryesisht i pandryshuar.

Ku është komiteti?

Një nga shtyllat kryesore të planit të paqes, i shpallur nga Trumpi në shtator 2025, ishte formimi i një Komiteti Kombëtar për të administruar Gazën. Ky komitet përfshin teknokratë dhe ekspertë për të mbikëqyrur qeverisjen dhe rindërtimin. Anëtarët e komitetit aktualisht ndodhen në Kajro, duke zhvilluar bisedime me ndërmjetës dhe aktorë rajonalë.

Kufizimet izraelite kanë bllokuar hyrjen e këtij komiteti palestinez në Gazën e shkatërruar nga lufta, duke e penguar të funksionojë në mënyrë efektive. Mungesa e një strukture të njohur qeverisëse ka krijuar një vakum, duke ngadalësuar koordinimin e ndihmës, vonuar projektet e infrastrukturës dhe komplikuar vendimet për qeverisjen e ardhshme.

Zyrtarët thonë se mungesa e një autoriteti të bashkuar po pengon përpjekjet për të menaxhuar fondet, për të mbikëqyrur rindërtimin dhe për të siguruar llogaridhënie.

Çfarë po ndodh në Kajro?

Bisedimet në vazhdim në Kajro janë shumë komplekse, duke reflektuar sfidat thelbësore politike të planit të paqes. Diskutimet përqendrohen në çarmatimin e Hamasit, afatet e tërheqjes së Izraelit dhe qeverisjen e ardhshme të Gazës. Ndërsa ndërmjetësit thonë se ka pasur “diskutime serioze”, përparimi mbetet i ngadaltë për shkak të kërkesave konkurruese.

Çarmatimi i grupit të rezistencës palestineze Hamas mbetet një pikë kyçe mosmarrëveshjeje, ndërsa pyetjet se kush do të qeverisë Gazën dhe si, mbeten pa përgjigje. Grupi ka deklaruar se diskutimi për çarmatimin e tij para se Izraeli të zbatojë plotësisht fazën e parë të armëpushimit të ndërmjetësuar nga ShBA-ja është një përpjekje për të vazhduar atë që e quan gjenocid ndaj popullit palestinez.

Negociatorët po përpiqen të finalizojnë një plan zbatimi që do të mbulojë aksesin në ndihma, kontrollin në terren dhe rregullimet politike afatgjata. Po ashtu ka përpjekje për të rritur rrjedhën e ndihmave humanitare përmes pikave si Rafah dhe për të shtuar numrin e kamionëve të ndihmave që hyjnë në Gaza.

Të dërguarit pranojnë se ndërtimi i besimit dhe hapat gradualë janë ende të nevojshëm para se të arrihet një marrëveshje gjithëpërfshirëse.

A po i minon Izraeli sërish përpjekjet për paqe?

Shkeljet izraelite në terren e komplikojnë procesin e paqes, pasi ushtria izraelite ka zgjeruar zonat nën kontrollin e saj brenda Gazës, duke e zhvendosur më thellë në territor atë që negociatorët e quajnë “vija e verdhë”.

Këto lëvizje kanë ngritur pikëpyetje nëse kushtet për një tërheqje të plotë, një element kyç i planit të paqes, po përmbushen. Në të njëjtën kohë, kufizimet mbi ndihmat dhe lëvizjen vazhdojnë të kufizojnë qasjen humanitare, duke dëmtuar më tej besimin mes palëve.

Vetëm të martën në mëngjes, një sulm izraelit vrau tre palestinezë në Khan Younis, në jug të Gazës. Pavarësisht një armëpushimi të 10 tetorit, Gaza vazhdon të përballet me dhunë të përditshme nga ushtria izraelite.

Më herët, ministri izraelit i Mbrojtjes, Israel Katz, këmbënguli se Izraeli nuk do të lëvizë “asnjë milimetër” nga “vija e verdhë” në Gaza derisa Hamasi të çarmatoset.

Plani është i strukturuar në faza, ku pas ndalimit të sulmeve parashikohet zgjerimi i aksesit në ndihma, rihapja graduale e pikave kufitare dhe përmirësimi i aksesit mjekësor. Megjithatë, sulmet dhe kufizimet e vazhdueshme izraelite mbi ndihmat dhe kalimet kufitare i kanë kufizuar këto hapa.

Shkeljet e vazhdueshme dhe pasiguria mbi rregullimet e sigurisë e bëjnë të vështirë krijimin e kushteve të qëndrueshme për suksesin e negociatave. Pa një angazhim të qartë dhe të qëndrueshëm për të ulur tensionet, çdo zhvillim i ri rrezikon t’i çojë bisedimet edhe më larg zgjidhjes.

Po rindërtimi?

Rindërtimi mbetet një nga aspektet më urgjente, por edhe më të pasigurta të planit. Me një vlerësim prej 71 miliardë dollarësh për rindërtimin e Gazës, po shqyrtohen propozime për menaxhimin e logjistikës, rrjedhës së ndihmave dhe projekteve infrastrukturore.

Diskutimet kanë përfshirë edhe partneritete me kompani globale për të mbikëqyrur zinxhirët e furnizimit dhe për të zhvilluar potencialisht porte të reja dhe zona tregtare. Megjithatë, këto ide mbeten kryesisht në fazën e planifikimit.

Pa një marrëveshje për sigurinë, qeverisjen dhe aksesin, rindërtimi në shkallë të gjerë nuk mund të fillojë, duke lënë popullsinë e Gazës në pritje, ndërsa përpjekjet diplomatike ende nuk po përkthehen në ndryshime reale në terren.

Për momentin, plani i paqes për Gazën mbetet mes ambicies dhe realitetit. Ndërsa bisedimet vazhdojnë dhe propozimet evoluojnë, provimi kryesor do të jetë nëse marrëveshjet politike mund të arrihen mjaftueshëm shpejt për të ruajtur momentumin dhe nëse ato do të sjellin më në fund rezultate konkrete për palestinezët në terren.