Kur Türkiye prezantoi raketën e saj të parë balistike ndërkontinentale (ICBM), Yıldırımhan në panairin e mbrojtjes dhe hapësirës ajrore SAHA 2026 në Istanbul, ajo shënoi një tjetër moment historik për industrinë e fuqishme turke të mbrojtjes, e njohur për pajisjet e saj ushtarake të teknologjisë së avancuar.

E zhvilluar nga Qendra e Kërkimit dhe Zhvillimit e Ministrisë turke të Mbrojtjes Kombëtare, Yıldırımhan ka një rreze veprimi prej 6.000 kilometrash, që korrespondon afërsisht me 15 për qind të perimetrit total të Tokës.

Raketa mund të arrijë shpejtësi deri në Mach 25 (një shpejtësi ekstreme hipersonike e barabartë me 25 herë shpejtësinë e zërit) ose pothuajse tetë kilometra në sekondë.

Këto karakteristika e bëjnë Yıldırımhan sistemin më të avancuar të goditjes me rreze të gjatë që vendi ka zhvilluar deri më tani.

Mursel Dogrul, profesor i asociuar në Kolegjin e Përbashkët të Luftës pranë Universitetit Kombëtar të Mbrojtjes së Türkiyes, tha për TRT World se raketa simbolizon pjekurinë e ekosistemit vendas të industrisë së mbrojtjes në Türkiye.

“Yıldırımhan përfaqëson një avancim të rëndësishëm në ekosistemin raketor të Türkiyes, duke kaluar përtej logjikës tradicionale parandaluese të sistemeve me rreze të shkurtër dhe të mesme si J-600T Yıldırım, Bora/Khan dhe Tayfun, si dhe platformës në zhvillim Cenk”, tha Dogrul.

J-600T Yıldırım dhe Bora/Khan janë raketa turke me rreze veprimi përkatësisht 150 dhe 280 kilometra.

Tayfun është raketa e parë balistike hipersonike e Türkiyes, me një rreze deri në 1.500 kilometra, ndërsa Cenk është një raketë balistike me rreze të mesme që tejkalon 2.000 kilometrat.

Megjithëse jo të gjitha karakteristikat e Yıldırımhan janë bërë publike, ndryshimi më i dukshëm që e dallon atë nga raketat e tjera është rrezja e saj e gjatë e veprimit, theksoi Dogrul.

Me 6.000 kilometra, raketa hyn në segmentin e poshtëm të spektrit të raketave balistike ndërkontinentale, duke rritur ndjeshëm shtrirjen strategjike të Türkiyes shumë përtej rajonit të saj të afërt.

Shpejtësia deri në Mach 25 “e ndërlikon ndjeshëm” afatin kohor të ndërhyrjes për arkitekturat ekzistuese të mbrojtjes raketore, duke krijuar një avantazh të qartë në mbijetesë ndaj sistemeve të shtresëzuara të mbrojtjes ajrore, tha Dogrul.

Në të njëjtën linjë, kapaciteti i ngarkesës së Yıldırımhan e dallon atë nga raketat e tjera, shtoi ai.

Raketa e re mund të mbajë një ngarkesë deri në 3.000 kilogramë, një peshë jashtëzakonisht e madhe krahasuar me raketat e mëparshme balistike konvencionale në inventarin e Türkiyes.

Ndryshe nga sistemet e mëparshme që ishin kryesisht me karburant të ngurtë, Yıldırımhan përdor katër motorë raketorë me karburant të lëngshëm me tetroksid azoti.

Ndërsa karburanti i lëngshëm sjell disa “kompromise operacionale” sa i përket gatishmërisë për lëshim, ai mundëson optimizim më të madh të rrezes dhe ngarkesës, tha Dogrul.

Nga perspektiva e mbijetesës, kombinimi i shpejtësisë hipersonike, opsioneve të trajektores në lartësi të mëdha dhe manovrueshmërisë mund ta bëjë të vështirë interceptimin e raketës nga kundërshtarët, shtoi ai.

“Edhe nëse disa prej specifikimeve mbeten të paverifikuara, vetë efekti sinjalizues është strategjikisht shumë i rëndësishëm.”

Yıldırımhan reflekton gjithashtu përparimin e vazhdueshëm të kapaciteteve vendase të mbrojtjes në Türkiye.

Kalimi nga Bora, Tayfun dhe Cenk te Yıldırımhan tregon një “zgjerim gradual, por të qëndrueshëm” në propulsion, drejtim, integrim sistemesh dhe inxhinieri të goditjeve strategjike, tha ai.

Ky përparim në kapacitetet raketore forcon gjithashtu ambicien e Türkiyes për t’u kthyer në një fuqi plotësisht sovrane e goditjeve me rreze të gjatë.

Industria turke e mbrojtjes është rritur me ritme të shpejta, me eksportet që tejkaluan 10 miliardë dollarë në vitin 2025, 48 për qind më shumë krahasuar me një vit më parë.

Një sinjal për kundërshtarët e mundshëm

Prezantoimi i raketës së re në SAHA 2026 ishte një vendim i menduar mirë, sipas Dogrul.

Duke e paraqitur sistemin në një nga panairet kryesore të mbrojtjes në rajon, në vend që ta shpallte në mënyrë diskrete, Türkiye dërgoi një mesazh të qartë gjeopolitik.

“Türkiye po paraqitet si një fuqi e mesme teknologjikisht e avancuar që mund të ndikojë në mënyrë të pavarur në balancat rajonale të sigurisë”, tha ai.

Kapaciteti i ri raketor me rreze të gjatë do të riformësojë llogaritjet strategjike të kundërshtarëve të mundshëm të Türkiyes.

Me rrezen prej 6.000 kilometrash, planifikuesit ushtarakë në Evropë, Lindjen e Mesme, Afrikën e Veriut dhe pjesë të Euroazisë duhet tashmë të marrin parasysh kapacitetet në zhvillim të Türkiyes për goditje me rreze të gjatë gjatë hartimit të planeve të emergjencës, tha ai.

Por kjo nuk sinjalizon agresion. Përkundrazi, reflekton një rikalibrim të parandalimit.

“Kundërshtarët e mundshëm nuk mund të supozojnë më se thellësia strategjike apo distanca gjeografike i mbron automatikisht nga një goditje konvencionale turke”, tha ai.

Sistemi rrit opsionet e Ankarasë për menaxhimin e përshkallëzimit, duke sjellë mundësinë e goditjeve strategjike konvencionale të thella ndaj infrastrukturës kritike, bazave ushtarake dhe korridoreve logjistike shumë përtej kufijve të afërt të Türkiyes.

Si rezultat, aktorët fqinjë dhe rajonalë ka të ngjarë të rivlerësojnë investimet në mbrojtjen raketore, sistemet e paralajmërimit të hershëm, infrastrukturën e fortifikuar dhe shpërndarjen e forcave, tha ai.

Dogrul vuri në dukje një trend më të gjerë global ku shtetet po zgjerojnë kapacitetet e goditjeve në distancë dhe kundërgoditjeve mes rënies së besimit në garancitë tradicionale të aleancave.

Në këtë drejtim, Yıldırımhan ka vlerë sinjalizuese edhe brenda NATO-s, aleancës ushtarake me 32 anëtarë ku Türkiye ka forcën e dytë më të madhe ushtarake.

Aleanca, ku një sulm ndaj një anëtari konsiderohet sulm ndaj të gjithëve, ka parë çarje të thella mes kërcënimeve të fundit të ShBA-së për tërheqje.

Nga njëra anë, një kapacitet më i fortë parandalues turk mund të kontribuojë në qëndrueshmërinë e krahut jugor të aleancës, tha Dogrul.

Nga ana tjetër, kapacitetet strategjike gjithnjë e më të pavarura të Türkiyes përforcojnë qëndrimin e saj të sigurisë në rritje autonome.

“Yıldırımhan sjell paqartësi strategjike”, tha ai.

“Edhe pa koka bërthamore, sistemet balistike me rreze të gjatë dhe kapacitete hipersonike ndikojnë në perceptimin e kërcënimit nga kundërshtarët sepse shkurtojnë afatet e vendimmarrjes dhe rrisin pasigurinë gjatë krizave. Vetëm kjo e rrit vlerën e parandalimit”, shtoi ai.

Krizat gjeopolitike gjatë dekadës së fundit, nga presioni i ShBA-së për blerjen nga Türkiye të sistemit rus të mbrojtjes raketore S-400 deri te sanksionet CAATSA, kanë nxjerrë në pah dobësitë e mbështetjes te ofruesit e jashtëm të sigurisë.

“Yıldırımhan përputhet në mënyrë perfekte me doktrinën më të gjerë të autonomisë strategjike të Türkiyes”, tha Dogrul, duke shtuar se ai redukton varësinë nga parandalimi strategjik i furnizuar nga jashtë dhe forcon lirinë e vendimmarrjes kombëtare gjatë krizave.

Për më tepër, Yıldırımhan forcon pozitën negociuese të Türkiyes në arenën ndërkombëtare. Shtetet me sisteme të avancuara goditëse të zhvilluara në vend gëzojnë më shumë peshë diplomatike, pasi janë më pak të cenueshme ndaj sanksioneve apo embargove të armëve, tha ai.

Raketa në fjalë plotëson strategjinë në zhvillim të Türkiyes si fuqi e mesme, e cila thekson partneritetet e diversifikuara, prodhimin vendas dhe fleksibilitetin strategjik në vend të varësisë nga blloqe të ngurta.

“Yıldırımhan simbolizon kalimin e Türkiyes nga një konsumator kryesor i sigurisë së NATO-s në një shtet që synon të prodhojë dhe projektojë në mënyrë të pavarur parandalim strategjik”, tha Dogrul.