Ekspertë të mbledhur në një panel të enjten në Uashington theksuan peshën strategjike në rritje të Türkiyes brenda NATO-s, duke thënë se samiti i ardhshëm në Ankara ofron një mundësi për të ripërcaktuar aleancën për një epokë të re gjeopolitike.

Aktiviteti, me titull “Aleanca turko-amerikane në zemër të gjeopolitikës së re të NATO-s”, u organizua nga Drejtoria e Komunikimeve e Türkiyes dhe Fondacioni SETA, dhe u moderua nga Kadir Ustun, drejtor ekzekutiv i Fondacionit SETA në Uashington.

Paneli u mbajt përpara Samitit të NATO-s 2026, i planifikuar më 7-8 korrik në Ankara, duke shënuar herën e dytë që Türkiye pret një samit të NATO-s pas atij të Istanbulit në vitin 2004.

Drejtori i Komunikimeve të Türkiyes, Burhanettin Duran, mbajti një videodeklaratë në hapje të panelit.

“Në rrugëtimin tonë 74-vjeçar me NATO-n, jemi përballur me shumë sfida dhe vështirësi. Çdo herë, në përputhje me parimin e besnikërisë reciproke, kemi arritur t’i kapërcejmë këto prova”, tha Duran.

“Me pozitën e saj gjeostrategjike, kapacitetin ushtarak dhe aftësitë parandaluese, vendi ynë ka qenë një shtet qendror i pazëvendësueshëm në arkitekturën e mbrojtjes kolektive të NATO-s dhe një faktor balancues gjeopolitik nga Lufta e Ftohtë deri më sot”, shtoi ai.

Duran tha gjithashtu se pritja nga Türkiye e samitit të krerëve të shteteve dhe qeverive të NATO-s më 7-8 korrik është shumë domethënëse për pasqyrimin e frymës së aleancës dhe peshës së Türkiye brenda saj.

Samiti si “hapat e parë” për një epokë të re

Gjatë panelit, Çağrı Erhan, kryekëshilltar i presidentit turk Recep Tayyip Erdoğan, e vendosi samitin në kuadrin e një transformimi më të gjerë të aleancës.

“Ashtu si në kushtet e fillimit të viteve 1950, ShBA-ja dhe Türkiye do të luajnë rolin udhëheqës për këtë epokë të re transformimi”, tha ai.

“Samiti i ardhshëm në Ankara do të dëshmojë hapat e parë drejt një të ardhmeje të ndritur”.

Türkiye dhe ShBA-ja luajtën “rol vendimtar” në çështjet e sigurisë rajonale

James Jeffrey, ish-ambasador i ShBA-së në Türkiye dhe bashkëpunëtor i lartë në The Washington Institute, tha se Türkiye ka luajtur rol vendimtar në çdo sfidë madhore sigurie në vitet e fundit.

“Türkiye, së bashku me ShBA-në, ka luajtur rol vendimtar në të gjitha çështjet madhore të sigurisë gjatë viteve të fundit, nga Ukraina te Kaukazi, Deti i Zi, Ballkani dhe Lindja e Mesme”, tha ai.

“Türkiye ka bërë të paktën po aq sa ShBA-ja për të siguruar hapësirën e NATO-s, e cila shtrihet, natyrisht për shkak të kufijve të Türkiye, edhe në Lindjen e Mesme.”

“Ky samit na ofron një mundësi të madhe, por është vetëm kulmi i bisedimeve të vazhdueshme mes Türkiye dhe ShBA-së në një kontekst më të gjerë të NATO-s”, shtoi ai.

Ndryshim në industrinë e mbrojtjes

Rich Outzen, bashkëpunëtor i lartë në Atlantic Council, vuri në dukje rritjen e marrëdhënieve industriale në fushën e mbrojtjes mes ShBA-së dhe Türkiyes.

“Paradigma e re është se Türkiye prodhon pajisje mjaftueshëm të mira sa kompani amerikane duan t’i blejnë ato”, tha ai, duke përmendur bashkëpunimin në ndërtimin detar, dronët dhe inteligjencën artificiale.

Ai argumentoi se të dy vendet ndajnë një kapacitet që pak aleatë të NATO-s mund ta arrijnë.

“Kombinimi i përvojës luftarake, kapacitetit industrial dhe aftësisë inxhinierike për t’i vendosur këto në terren është shumë i vështirë për t’u arritur”, tha ai, duke i quajtur ShBA-në dhe Türkiye “motorët e fuqisë reale parandaluese dhe aftësisë reale ushtarake të Aleancës”.

“Ka disa probleme me kohezionin e NATO-s dhe disa probleme në marrëdhëniet dypalëshe, por tendenca është pozitive”, shtoi ai.

Türkiye si “i rrituri përgjegjës”

Roger Kangas, anëtar i bordit këshillues të Caspian Policy Center, tha se samiti në Ankara mund ta ndihmojë NATO-n të çlirohet nga ajo që ai e quajti “barrë e paqëllimshme” mbi rolin global të saj dhe të rifokusohet në kapacitetet thelbësore.

Ai sugjeroi se Türkiye mund të duhet të shërbejë si urë lidhëse mes aleatëve me qëndrime të ndryshme.

“Türkiye mund të duhet të jetë i rrituri përgjegjës në dhomë dhe t’i bashkojë disa nga këto palë në konflikt… dhe t’i çojë drejt një marrëveshjeje për mënyrën se si organizata mund të ecë përpara”, tha ai.