Ministri i Jashtëm turk Hakan Fidan ka mbrojtur Marrëveshjen e sapokrijuar të Përbashkët të Mbrojtjes së Mekës ndaj kritikave për reagimin e saj ndaj sulmeve të Huthive të Jemenit kundër Arabisë Saudite, duke thënë se është e padrejtë që aleanca e re të gjykohet në raport me një konflikt që zgjat prej një dekade.

Duke folur në një panel mbi marrëdhëniet Türkiye-ShBA, të organizuar nga Drejtoria e Komunikimeve në Nju Jork më 21 shtator, Fidan u pyet nëse sulmet e Huthive ndaj Arabisë Saudite përbënin testin e parë të marrëveshjes dhe se si kishte funksionuar pakti.

Fidan iu drejtua ish-ambasadorit amerikan në Türkiye, James Jeffrey, i cili ndodhej në audiencë, dhe e pyeti se kur kishte hyrë në ushtri. Pasi Jeffrey tha se kjo kishte ndodhur rreth 50 vjet më parë, Fidan e pyeti se sa herë kishte qenë dëshmitar i aktivizimit të dispozitës së mbrojtjes kolektive të NATO-s, Nenit 5.

“Vetëm një herë”, erdhi përgjigjja nga audienca, sipas deklaratës së Drejtorisë së Komunikimeve për aktivitetin.

“Kjo nuk është aspak e drejtë. Askush nuk e kritikon NATO-n duke e quajtur ‘tigër prej letre’, por kur bëhet fjalë për një aleancë mbrojtëse të sapokrijuar, ata tregojnë një krizë dhjetëvjeçare, krizën e Jemenit, dhe thonë: ‘Shikoni, nuk funksionon’”, tha Fidan.

“Ne sapo kemi filluar”, shtoi ai, ndërsa përgjigjja e tij u prit me duartrokitje nga audienca.

Marrëveshja e Përbashkët e Mbrojtjes së Mekës u krijua nga Türkiye, Arabia Saudite dhe Pakistani, si pjesë e përpjekjeve të Ankarasë për një përgjegjësi më të madhe rajonale në fushën e sigurisë.

Fidan tha se Türkiye kishte shqyrtuar një marrëveshje të tillë prej pesë ose gjashtë vitesh, por se ishte dashur kohë për të bindur vende të tjera që t’i bashkoheshin.

Ai tha se marrëveshja bazohej në parimin që vendet e rajonit duhet të marrin më shumë përgjegjësi për sigurinë, sovranitetin dhe integritetin e tyre territorial.

“Vendet e rajonit kanë mësuar parimin që ne, si Türkiye, kemi artikuluar: ‘Nuk ka dominim, nuk ka nënshtrim; përkundrazi, ka bashkëpunim’”, tha Fidan.

Ai e përshkroi marrëveshjen e Mekës si një pikënisje drejt një “pronësie rajonale” më të madhe, duke argumentuar se mungesa e besimit mes vendeve të rajonit kishte kontribuar në konflikte, ndërhyrje të jashtme dhe përfshirjen e shteteve në mosmarrëveshje të lidhura me agjendat e të tjerëve.

Fidan tha se tri vendet kishin një udhërrëfyes për zhvillimin e këtij mekanizmi dhe se vende të tjera të interesuara për t’iu bashkuar mund të ftoheshin pasi struktura të institucionalizohej.

“Ideja jonë është që, pasi ta institucionalizojmë, ftesa që vende të tjera t’i bashkohen të mbetet e hapur”, tha ai.

Më herët në fjalën e tij, Fidan tha se Türkiye dhe Shtetet e Bashkuara kishin interes të përbashkët për ekzistencën e shteteve sovrane dhe të qëndrueshme, të afta për të garantuar siguri dhe prosperitet në Lindjen e Mesme, veçanërisht në Siri dhe Irak.

Ai tha se Ankaraja synonte t’i forconte institucionet kombëtare dhe ta parandalonte veprimtarinë e organizatave terroriste, duke shtuar se një Siri e çliruar nga terrorizmi dhe me integritetin e saj territorial të ruajtur do të përbënte një përparim të rëndësishëm për sigurinë dhe prosperitetin rajonal.

Fidan gjithashtu identifikoi luftën e ShBA-së me Iranin, konfliktin në Jemen dhe politikat dhe veprimet destabilizuese të Izraelit në gjithë rajonin si kërcënime të ndërlidhura që po pengonin diplomacinë.

“Këto kërcënime përforcojnë njëra-tjetrën dhe pengojnë diplomacinë”, tha ai, duke shtuar se trajtimi i tyre kërkonte përgjegjësi rajonale dhe bashkëpunim të ngushtë me Uashingtonin.

“Në veçanti, ne presim që ShBA-ja ta përdorë më shumë ndikimin e saj mbi Izraelin për t’u dhënë fund politikave që minojnë si paqen dhe stabilitetin rajonal, ashtu edhe atë global”, tha Fidan.

Ai gjithashtu tha se Gaza mbetej një test qendror për përpjekjet për të vendosur siguri, bashkëpunim dhe prosperitet në rajon dhe se Türkiye i mbështeste përpjekjet e presidentit amerikan Donald Trump për t’i dhënë fund krizës në Gaza.

Duke iu kthyer marrëdhënieve Türkiye-ShBA, Fidan tha se të dyja vendet kishin krijuar një momentum të ri ndërsa po i afroheshin 100-vjetorit të marrëdhënieve të tyre diplomatike. Ai tha se marrëdhënia kishte mbetur e qëndrueshme pavarësisht mosmarrëveshjeve dhe krizave dhe se të dyja palët duhet ta shndërronin momentumin aktual në rezultate konkrete dhe ta institucionalizonin bashkëpunimin.

Sa u përket marrëdhënieve në fushën e mbrojtjes, kryediplomati tha se udhëheqësit politikë në Ankara dhe Uashington kishin treguar gatishmëri për të zgjidhur çështjet e pazgjidhura.