Në Bursa, dikur e njohur si kryeqyteti i mëndafshit, zanati i Devdahut – procesi i shndërrimit të fshikëzave të papërpunuara të mëndafshit në fije përmes metodave tradicionale – vazhdon të mbijetojë falë përkushtimit të një numri të vogël mjeshtrash.

Njëri prej tyre është 61-vjeçari Ertuğrul Şengünalp, i cili e ushtron këtë zanat prej 54 vitesh.

“Ky zanat mund të bëhet vetëm nëse e do me gjithë zemër. Po të mos e doja, do ta kisha lënë prej kohësh”, thotë ai për TRT World.

Devdahu është shumë më tepër sesa një zanat që kërkon vetëm aftësi me duar. Ai kërkon gjithashtu forcë fizike, qëndrueshmëri, durim dhe saktësi të madhe, pasi mjeshtrit duhet të vrapojnë vazhdimisht nga njëri skaj i punishte­s në tjetrin gjatë përpunimit të mëndafshit.

Şengünalp thotë se për këtë arsye ecën ose vrapon rreth 20 kilometra çdo ditë. Gjatë 54 viteve, kjo përkthehet në afro 400 mijë kilometra – afërsisht sa dhjetë xhiro rreth Tokës.

Një rrugëtim që nisi në fëmijëri

Një ditë, kur nxënësi i të atit nuk u paraqit në punë, Şengünalp u thirr në punishte ende pa e nisur shkollën.

Meqenëse ishte shumë i shkurtër për ta arritur tavolinën e punës, i ati vendosi një dërrasë druri mbi arkat e pijeve që ai të mund të qëndronte në këmbë.

Aty, Ertuğrul i vogël e preku për herë të parë mëndafshin.

Ajo që nisi si një detyrë e zakonshme e fëmijërisë, shumë shpejt u kthye në profesionin e gjithë jetës së tij.

“Ai më tregoi se çfarë duhej të bëja dhe, duke ndjekur udhëzimet e tij, atë ditë nisa rrugëtimin tim si nxënës”, kujton ai.

Një trashëgimi familjare

Për Şengünalpin, Devdahu është një trashëgimi familjare.

Ai thotë se është brezi i katërt në familjen e tij që e vazhdon këtë zanat.

Kur ishte fëmijë, ndërsa shokët e prisnin pas shkollës për të luajtur, ai shkonte me të atin në punishte.

Shokët i afroheshin derës dhe e pyesnin:

“Kur do të mbarosh, Ertuğrul?”

Por, rruga e tij tashmë ishte përcaktuar.

Brenda pak vitesh ai i mësoi bazat e zanatit si nxënës. Më pas u bë ndihmësmjeshtër. Kur u kthye nga shërbimi ushtarak, i ati tashmë ishte pensionuar.

“Djali im, tani mund ta marrësh përsipër këtë zanat”, i tha ai.

Që prej asaj dite, Şengünalp vazhdoi profesionin e trashëguar nga i ati. Por, ky zanat është po aq i lodhshëm fizikisht sa edhe delikat.

Një zanat që kërkon forcë.

Thuhet se fjala Devdah vjen nga fjalët “dev” dhe “dah”. “Dev” i referohet një njeriu të fuqishëm, me forcë gjiganti, ndërsa “dah” do të thotë të vraposh.

Vetë emri pasqyron natyrën e këtij zanati.

Procesi nis me mëndafshin e papërpunuar në tufa. Pasi laget në ujë dhe mbështillet në bobina, ai përgatitet për përdorime të ndryshme – nga qilimat dhe qëndisjet deri te dantellat me gjilpërë, madje edhe fijet kirurgjikale.

Mjeshtri lidh fijet e mëndafshit në grepa. Duke mbajtur në dorë një vegël prej kocke, ai vrapon deri në skajin tjetër të punishte­s, e cila është 22 metra e gjatë. Të njëjtin proces e përsërit disa herë.

Çdo lloj mëndafshi kërkon një numër të caktuar rrotullimesh në rrotë.

Për shembull, për fijen e qëndisjes, rrota rrotullohet 35 herë. Më pas fija paloset, rikthehet te grepat, përdredhet sërish dhe shtrihet.

Në këtë fazë bëhet e qartë edhe fortësia e mëndafshit.

Şengünalp thotë se mëndafshi mund të jetë më i fortë se një tel çeliku me të njëjtën trashësi.

Por, kjo forcë nuk arrihet lehtë.

Devdahu bëhet edhe më i vështirë gjatë dimrit. Ngrohja e punishte­s së madhe nuk është e lehtë dhe, meqenëse mëndafshi është vazhdimisht në kontakt me ujin, duart e mjeshtrit ngrijnë.

“Ne ngrohemi duke vrapuar”, thotë ai.

Lidhur nga mëndafshi

Sot, shqetësimi më i madh i tij është e ardhmja e këtij zanati.

Ai thotë se prej gati 20 vitesh e ushtron këtë profesion i vetëm, pa pasur asnjë nxënës.

Fakti që gjithnjë e më pak të rinj tregojnë interes për një zanat kaq të lodhshëm dhe që kërkon shumë durim, e bën të pasigurt të ardhmen e Devdahut.

Për Bursan, mëndafshi është një pjesë e rëndësishme e kujtesës së qytetit.

Sipas Şengünalpit, po të kishte Bursa një nofkë 40 ose 50 vjet më parë, ajo do të ishte “qyteti i mëndafshit”.

Çdo fije që ai prodhon e sjell këtë kujtesë në ditët e sotme.

Përkushtimi i tij prej më shumë se gjysmë shekulli është vlerësuar zyrtarisht.

Ertuğrul Şengünalp është nderuar me titullin “Thesar i Gjallë Njerëzor” për kontributin në ruajtjen e trashëgimisë kulturore.

Şengünalp, i cili e mori këtë vlerësim nga presidenti turk Recep Tayyip Erdoğan, thotë se në atë moment ndjeu një krenari të jashtëzakonshme dhe sytë iu mbushën me lot.

Ai shprehet se do ta vazhdojë këtë zanat për aq kohë sa do t’ia lejojë shëndeti.

“Për sa kohë që Zoti më jep shëndet, do ta ushtroj këtë zanat për aq kohë sa të kem fuqi, edhe nëse e arrij moshën 80-vjeçare”, thotë ai.

Më pas e përmbledh me një fjali arsyen pse është kaq i lidhur me këtë zanat:

“Nuk mund ta duroj ta shoh këtë zanat të zhduket.”