Климатскиот самит на ОН, КОП31, започна денес во турскиот медитерански туристички град Анталија, при што лидерите повикаа на побрзи активности за исполнување на климатските обврски, забрзување на транзицијата кон чиста енергија и насочување на финансиската поддршка кон ранливите земји.
На 31. Конференција на страните (КОП31) на Рамковната конвенција на ОН за климатски промени (УНФЦЦЦ), што се одржува од 9 до 20 ноември, учествуваат претставници од целиот свет за да преговараат за намалување на емисиите, приспособување кон климатските промени и финансирање.
Турција е домаќин на самитот под претседателство на министерот за животна средина, урбанизам и климатски промени, Мурат Курум, додека австралискиот министер за климатски промени и енергетика, Крис Боуен, претседава со разговорите.
Обраќајќи се на отворањето, Курум предупреди на меѓусебно поврзаните глобални кризи, меѓу кои геополитичките тензии, економската неизвесност, нарушувањата во синџирите на снабдување и сè посериозните последици од климатските промени.
„Климатската политика денес е и развојна политика. Таа е политика за храната, за енергетиката, за урбанизмот и за здравството“, рече тој, нагласувајќи дека климатските одлуки треба да донесат конкретни придобивки за заедниците.
Курум рече дека Турција сака КОП31 да стане „КОП на спроведувањето“, заснована врз три принципи: дијалог, консензус и дејствување.
„Ова е повикот од Анталија: Нека се зајакнува дијалогот додека се продлабочуваат поделбите. Да ја обновиме довербата таму каде што е нарушена. Да ги ставиме ресурсите во функција додека потребите растат. Да го затвориме јазот меѓу нашите ветувања и животот на луѓето“, рече тој.
Истакнувајќи ја позицијата на Туркије како мост меѓу развиените и земјите во развој, Курум вети дека ќе бара заеднички решенија, истовремено давајќи поголем простор на гласот на ранливите земји, особено на островските држави во Пацификот.
Тој ја претстави и „Глобалната заложба за електрификација 35 до 2035 година“, чија цел е до 2035 година уделот на електричната енергија во вкупната финална потрошувачка на енергија во светот да достигне 35 проценти, преку обновливи извори, посилни електроенергетски мрежи, складирање енергија, ефикасност и чист транспорт.
Во однос на климатското финансирање, Курум ја нагласи важноста од исполнување на постојните обврски, повикувајќи се на договорот постигнат во Баку за мобилизирање најмалку 300 милијарди долари годишно за земјите во развој до 2035 година, како и на пошироката цел за зголемување на финансирањето на 1,3 билиони долари годишно.
Тој го претстави и „Мостот за спроведување на климатските активности“, механизам наменет за поврзување на земјите и проектите на кои им се потребни инвестиции и технологии со институциите и партнерите што можат да ги обезбедат.
„Сакаме наследството на Анталија да биде култура на заедничка работа, а не список на одлуки“, рече тој.
Преговорите фокусирани на финансиите и енергетската транзиција
Боуен, австралискиот министер за климатски промени и претседател на преговорите на КОП31, ги пофали подготовките на Туркије и повика на соработка и решителност во текот на двонеделниот самит.
„Најновите научни сознанија покажуваат дека ќе го надминеме прагот од 1,5 степен. Но сè уште можеме да се вратиме во тие рамки доколку работиме заедно и дејствуваме итно, солидарно и решително“, рече тој, осврнувајќи се на целта на Парискиот договор за ограничување на глобалното затоплување на 1,5 Целзиусов степен.
Боуен истакна дека проекциите за глобалното затоплување се намалиле од речиси 4 степени Целзиусови пред Парискиот договор на околу 2,6 степени, додека производството на електрична енергија од обновливи извори речиси се удвоило од 2015 година.
„Минатата година глобалните инвестиции во чиста енергија достигнале околу 2,2 билиони долари, речиси двојно повеќе од инвестициите во фосилни горива“, рече тој.
И покрај овие достигнувања, Боуен предупреди дека напредокот и натаму е недоволен, особено во финансирањето на климатските активности во земјите во развој.
„Земјите на кои климатското финансирање им е најпотребно добиваат најмалку средства“, рече Боуен, повикувајќи на побрз, поедноставен и поправеден пристап до финансирањето.
Тој ги посочи електрификацијата, приспособувањето кон климатските промени, пристапот до финансирање и отпорноста како клучни приоритети, истакнувајќи дека агендата на самитот опфаќа повеќе од 160 точки и 60 суштински преговарачки мандати.
Меѓу нив се напорите за ставање во функција на Механизмот за праведна транзиција, зајакнување на Работната програма за ублажување на климатските промени, унапредување на Глобалната цел за приспособување и решавање на преостанатите обврски во областа на климатското финансирање.
Боуен соопшти и дека постигнал договор со Курум за иницијатива на претседателството, предводена од земјите учеснички, со цел забрзување на практичните климатски решенија без дуплирање на постојните преговори.
„Тоа нема да биде долга политичка декларација“, рече тој, опишувајќи ја предложената одлука како насочен одговор на предизвиците и можностите со кои се соочува меѓународната климатска соработка.
Шефот на ОН за клима повикува на практични решенија
Извршниот секретар на Рамковната конвенција на ОН за климатски промени, Сајмон Стил, повика КОП31 да го пренасочи фокусот од поставување цели кон спроведување практични мерки за забрзување на глобалните климатски активности.
„КОП31 мора значително да ги забрза решенијата“, рече Стил, повикувајќи на конкретни чекори за проширување на употребата на обновливите извори на енергија, подобрување на пристапот до климатско финансирање и ограничување на емисиите на метан.
Тој ја нагласи потребата до 2030 година тројно да се зголемат глобалните капацитети за производство на енергија од обновливи извори, да се зајакнат електроенергетските мрежи и да се забрза намалувањето на емисиите на метан, особено во секторите за нафта, гас и отпад.
„Заедно, активностите за намалување на емисиите на метан и електрификацијата претставуваат заштитен штит за планетата – тие можат да го намалат проектираното глобално затоплување за половина степен“, рече тој.
Стил, исто така, повика на напредок кон тројно зголемување на финансирањето за приспособување кон климатските промени и исполнување на постојните финансиски обврски, без повторно отворање на претходно договорените спогодби.
Тој предупреди дека влошувањето на последиците од климатските промени и нестабилните цени на фосилните горива вршат сè поголем притисок врз домаќинствата и економиите низ светот.
Според Стил, обновливите извори на енергија минатата година овозможиле глобална заштеда од околу 500 милијарди долари, а во првата половина на 2026 година дополнителни 265 милијарди долари.
Тој нагласи дека правичноста мора да остане во центарот на енергетската транзиција, особено за земјите и заедниците што се соочуваат со најголеми климатски ризици, иако најмалку придонесуваат за глобалните емисии.
„Ниту една КОП не е магично решение. Ниту една конференција не може сама да ја премости бездната меѓу научните сознанија и реалноста“, рече Стил.
„Секоја од неодамнешните конференции КОП донесе чекори напред. И оваа мора да го стори тоа“, додаде тој.
