Elifi, një nxënëse e shkollës së mesme në Istanbul, kalon disa pasdite në javë duke studiuar në bibliotekën e lagjes së saj. Për shumë të rinj si ajo, bibliotekat ofrojnë diçka që po bëhet gjithnjë e më e vështirë për t’u gjetur diku tjetër: një ambient të qetë dhe produktiv.

"Në shtëpi ka shumë shpërqendrime, sidomos telefonat dhe televizioni. Në bibliotekë përqendrohem shumë më mirë", thotë ajo.

Përvoja e Elifit pasqyron një prirje më të gjerë që po zhvillohet në mbarë Türkiyen.

Në një kohë kur arsimtarët dhe prindërit shqetësohen gjithnjë e më shumë se të rinjtë po humbasin aftësinë për t’u përqendruar për shkak të rrjedhës së pafund të postimeve në rrjetet sociale, videove dhe njoftimeve, bibliotekat në të gjithë vendin po përjetojnë një ringjallje të jashtëzakonshme: e nxitur pikërisht nga brezi që shpesh akuzohet se ka një aftësi për t’u përqëndruar gjithnjë e më të shkurtër.

Sipas të dhënave të publikuara nga Instituti Turk i Statistikave, numri i vizitorëve në bibliotekat publike në Türkiye është më shumë se dyfishuar gjatë katër viteve të fundit, duke u rritur nga 15,7 milionë në vitin 2021 në 39,2 milionë në vitin 2025. Ndërkohë, numri i anëtarëve u rrit me 6,4 për qind, duke kaluar në mbi 7,16 milionë persona.

Më domethënës është fakti se rreth 5,5 milionë prej tyre janë të moshës 30 vjeç ose më të rinj, përfshirë afro 2,5 milionë fëmijë dhe adoleshentë nën moshën 18-vjeçare.

Këto shifra tregojnë se, pavarësisht mbizotërimit të argëtimit digjital, një numër në rritje i të rinjve në Türkiye vazhdojnë të kërkojnë hapësira të kushtuara leximit, mësimit dhe përqendrimit afatgjatë.

Më shumë se thjesht libra

"Edhe pse përmbajtjet e shkurtra digjitale mund të ndikojnë në uljen e përqendrimit, ekziston ende një audiencë e madhe që kalon orë të tëra duke lexuar libra", tha Taner Beyoğlu, Drejtor i Përgjithshëm i Bibliotekave dhe Botimeve në Ministrinë e Kulturës dhe Turizmit.

"Këta nuk janë vetëm studentë universitetesh, por njerëz të të gjitha moshave dhe profesioneve."

Bibliotekat në Türkiye shënuan një numër rekord vizitorësh gjatë vitit 2025, duke reflektuar një transformim më të gjerë që i ka kthyer ato nga depo të qeta librash në qendra dinamike të dijes, kulturës dhe jetës komunitare.

Edhe Mehmeti, një tjetër nxënës i shkollës së mesme në Istanbul, thotë se bibliotekat janë bërë shumë më tërheqëse sesa mendojnë shumica.

"Nuk bëhet më fjalë vetëm për libra", thotë ai.

"Ka hapësira komode për studim, burime digjitale dhe ndonjëherë edhe punëtori apo aktivitete. Takoj miqtë aty, studioj për mësimet dhe zbuloj libra që ndoshta nuk do t’i gjeja kurrë në internet."

Ndërkohë, bibliotekat universitare raportuan një rritje prej 17,1 për qind të koleksionit të librave elektronikë, duke arritur në 168.6 milionë tituj.

Ripërcaktimi i rolit të bibliotekave

Sipas Institutit Turk të Statistikave, numri i bibliotekave në vend arriti në 45,327 gjatë vitit 2025.

Këto shifra përfaqësojnë kulmin e një përpjekjeje dhjetëvjeçare të Ministrisë së Kulturës dhe Turizmit për të ripërcaktuar rolin e bibliotekave në shoqërinë turke.

"Bibliotekat janë ndër institucionet më të rëndësishme për ruajtjen dhe mbartjen e trashëgimisë kulturore të shoqërive", tha Beyoğlu.

"Sot, bibliotekat nuk janë më thjesht vende ku ruhen librat. Ato janë shndërruar në qendra të gjalla ku zhvillohen kërkime, lindin ide krijuese, organizohen aktivitete artistike dhe ndërthuren arsimi me ndërveprimin shoqëror."

Rrjeti i bibliotekave në Türkiye përfshin tashmë Bibliotekën Presidenciale të Kombit, një nga projektet më të mëdha dhe më ambicioze të bibliotekave në botë, me 2,71 milionë vëllime, Bibliotekën Kombëtare në Ankara, si dhe 1.302 biblioteka publike, 557 biblioteka universitare dhe mbi 43 mijë biblioteka pranë institucioneve arsimore në mbarë vendin.

Nga depo librash në qendra të gjalla komunitare

Sipas Beyoğlut, qasja e ministrisë ka evoluar ndjeshëm vitet e fundit përmes modelit të quajtur "Biblioteka e Gjallë".

Në vend që të shërbejnë vetëm si vende për lexim dhe huazim librash, bibliotekat publike ofrojnë tashmë programe edukative që përfshijnë fusha si edukimi informativ, teknologjitë digjitale, qëndrueshmëria mjedisore, arti, dizajni, gjuhët dhe shkencat humane.

Strategjia duket se po jep rezultate.

Sipas ministrisë, gjatë vitit 2025 në bibliotekat publike u organizuan më shumë se 33,800 aktivitete kulturore, artistike, arsimore dhe letrare, me pjesëmarrjen e afro 1,94 milionë qytetarëve.

Objektivi i radhës është kalimi nga koncepti i "Biblioteka të Gjalla" drejt "Bibliotekave Prodhuese", hapësira ku njerëzit jo vetëm konsumojnë dije, por edhe e krijojnë atë.

Në kuadër të kësaj nisme, bibliotekat do të organizojnë punëtori, programe trajnimi dhe aktivitete praktike për të nxitur sipërmarrjen, inovacionin, mendimin kritik, aftësitë digjitale dhe krijimtarinë.

"Synimi është që bibliotekat të shndërrohen në qendra mundësish dhe prodhimi, të cilat kontribuojnë në zhvillimin shoqëror, kulturor, shkencor dhe madje ekonomik të vendit", tha Beyoğlu.

Ndërtimi i së ardhmes digjitale për lexuesit dhe studiuesit

Ministria ka përshpejtuar gjithashtu modernizimin e shërbimeve bibliotekare përmes teknologjive digjitale.

Bibliotekat universitare raportuan një rritje prej 17,1 për qind të koleksionit të librave elektronikë, duke arritur në 168.6 milionë tituj.

Në nivel kombëtar, autoritetet po zbatojnë një axhendë ambicioze transformimi digjital, që përfshin shërbime bibliotekare të mbështetura nga inteligjenca artificiale dhe projekte të mëdha të digjitalizimit.

Një nga projektet kryesore është Projekti i Bibliotekës Kombëtare Digjitale, i cili synon të krijojë një version digjital të Bibliotekës Kombëtare dhe t'i bëjë miliona burime të qasshme online për qytetarët në të gjithë vendin.

Stacione të qasjes digjitale janë vendosur tashmë në bibliotekat publike të dhjetëra provincave, duke u mundësuar përdoruesve të shfrytëzojnë koleksionet e digjitalizuara pa pasur nevojë të udhëtojnë drejt Ankarasë.

Libra, gazeta, revista, harta, postera, kartolina dhe dorëshkrime të rralla janë ndër materialet që po kalojnë në format digjital, duke zgjeruar ndjeshëm mundësitë e kërkimit për studiuesit dhe publikun e gjerë.

Për Beyoğlun, rritja e përdorimit të bibliotekave nuk është një fenomen i përkohshëm, por dëshmi e një ndryshimi më të thellë kulturor.

"Sot bibliotekat nuk janë më hapësira të heshtura ku thjesht ruhen librat", tha ai. "Ato janë shndërruar në mjedise të gjalla ku ndërthuren arsimi, kultura, socializimi dhe inovacioni digjital."