Илијана Јотова по победата во вториот изборен круг е првата жена избрана за претседателка на Бугарија, заокружувајќи го нејзиниот политичкиот подем од Европскиот парламент до највисоката функција во земјата.

Јотова, која беше в.д претседателка откако Румен Радев поднесе оставка во јануари, победи во вториот круг на изборите против Андреј Ѓуров поранешниот вршител на должноста премиер на Бугарија.

Паралелно пребројување на „Тренд“ врз основа на 100% од гласачките места покажа дека Јотова и нејзиниот кандидат за потпретседател Кирил Валчев имаат 58,1%, во споредба со 38,9% за Ѓуров и неговиот кандидат за потпретседател Георги Кандев.

Нејзината победа е уште еден голем пресврт во политичката кариера што ги опфаќа европските и бугарските институции.

Од Европски парламент до потпретседателство

Пред да влезе во претседателската институција на Бугарија, Јотова беше членка на Европскиот парламент.

Подоцна стана потпретседателски кандидат на Радев и беше негов потпретседател за време на двата негови претседателски мандати.

Радев и Јотова беа повторно избрани во 2021 година, обезбедувајќи 63,9% од гласовите во вториот круг.

Политичката позиција на Јотова значително се промени во јануари кога Радев поднесе оставка од претседателската функција за да влезе во партиската политика.

Според уставните правила на Бугарија, Јотова го наследи на функцијата претседател.

Радев потоа ја основа Прогресивна Бугарија, која обезбеди 131 од 240 места во Националното собрание на парламентарните избори во април, давајќи ѝ апсолутно мнозинство.

Партијата на Радев ја поддржа Јотова во претседателската трка.

Како стигна до претседателската функција?

Јотова влезе на изборите на 25 октомври како актуелна претседателка, но го бараше својот прв мандат директно од гласачите.

Таа и Валчев завршија први во првиот круг со 34,76% од гласовите, тесно пред Ѓуров и Кандев со 31,95%.

Ниската излезност значеше дека ниту еден од кандидатите не можеше да победи директно, со што двајцата водечки кандидати се пласираа во вториот круг на 1 ноември.

Изборите се одржаа во услови на продолжена политичка нестабилност во Бугарија, која одржа осум парламентарни избори од април 2021 година.

Кои се нејзините политички ставови?

Во однос на македонското прашање и односите меѓу Софија и Скопје, таа изрази тврди ставови и во ТВ дебатите порача дека нема да „отстапи ниту милиметар“. Бугарија и натаму го држи ставот дека прашањето за одблокирање на македонските преговори за членство во ЕУ зависи од обврската за внесување на Бугарите во македонскиот Устав и спроведување на обврските од преговарачката рамка која е усвоена со едногласна поддршка на сите земји членки на Европската Унија и затоа тука не гледа простор за нови преговори или нови отстапки.

Надворешната политика, особено војната меѓу Русија и Украина, беше една од главните линии на поделба во кампањата со нејзините противкандидати, особено со ставовите на Андреј Ѓуров.

Јотова се спротивстави на понатамошната бугарска воена помош за Украина, постојано тврдејќи дека конфликтот нема воено решение и повикувајќи на „коалиција за мир“ фокусирана на дипломатијата.

Нејзиниот став е спротивен на Ѓуров, кој ја критикуваше намалената поддршка за Украина и се залагаше за поблиска координација со партнерите од НАТО и ЕУ.

Јотова, исто така, нагласи дека Бугарија одржува поголем простор за независно донесување одлуки во надворешната политика, а воедно останува дел од „силна Европа“.

Таа рече дека посакува Бугарија која „донесува свои одлуки“, ја обликува својата иднина и гради национален консензус преку дијалог и функционални институции.

Како претседател претходно оваа година, Јотова, исто така, стави вето на законот со кој се ограничува бројот на гласачки места достапни за бугарските граѓани надвор од ЕУ, тврдејќи дека промените ризикуваат ограничување на правото на глас.

Нејзиниот избор сега ѝ дава целосен мандат по речиси една деценија во претседателската институција на Бугарија - прво како потпретседател заедно со Радев, а од јануари, како негов наследник.