Во средината на октомври, руски воен сателит во ниската орбита на Земјата опасно се приближил до комерцијално американско вселенско летало за кое се тврди дека ги задоволува потребите на украинската војска.
Приближувањето било толку екстремно што двете вселенски летала можеби биле „само неколку метри“ оддалечени едно од друго во еден момент.
Следачите на сателити го нарекоа маневарот „загрижувачка игра на мачка и глушец“ во вселената меѓу Русија и Украина, двете земји кои се во војна од февруари 2022 година.
Експертите велат дека инцидентот е индикација дека вселената сè повеќе се претвора во последна граница за долготрајните геополитички војни што земјите не можат да ги решат со конвенционални алатки.
Рускиот „Космос-2612“ се приближи опасно до ИЦЕЈЕ-Х36 (ICEYE-X36) опремен со радар со синтетички отвор (СAР) - технологија што може да гледа низ облаци и дење и ноќе за да создаде дводимензионални слики од објекти на Земјата.
Сателитот е во сопственост на ИЦЕЈЕ УС, американска подружница на финската ИЦЕЈЕ. Аналитичарите велат дека ИЦЕЈЕ-Х36 веројатно го користи Украина за сателитски снимки. Киев има формален пристап до податоците собрани од констелацијата на СAРс ателитите на финската компанија.
ИЦЕЈЕ ги снабдува со сателитски податоци и слики украинските вооружени сили од 2022 година.
Украина во голема мера се потпира на сателитски мрежи како што се Старлинк, Старшилд и ИЦЕЈЕ за да ги следи движењата на руските трупи и да управува со беспилотни летала што пресретнуваат ракети и напаѓаат цели.
Секое нарушување на сателитската мрежа од страна на Москва значително би ја деградирало способноста на Киев да лансира прецизно оружје и да извршува пресретнувања.
Зависноста на Украина од нејзините таканаречени очи на небото беше целосно очигледна минатата недела кога СпејсX на Елон Маск воведе ограничувања на брзината на Стѕарлинк и неговата воена услуга Старшилд.
Претседателот на САД, Доналд Трамп, мораше да интервенира во име на Украина додека Маск ги врати брзините на интернет на претходното ниво.
Марко Лангброек, предавач на одделот за вселенско инженерство на Технолошкиот универзитет Делфт во Холандија, за TРТ Ворлд изјави дека средбата била невообичаена во однос на нивната близина.
„Никогаш не сме виделе два сателита да се приближуваат еден на друг толку блиску без соработка меѓу операторите на двата сателити“, вели Лангброек, кој прв ја пријавил блиската средба.
Претходните слични не-консензуални среди во вселената се случиле на растојанија од десетици километри, наместо на неколку стотици метри, вели тој.
Лангброек ја поврзува епизодата со поширок модел што вклучува руски сателити кои се приближуваат кон сателитите на други земји, очигледно за прислушување, пријавени хакирање на сателитски сигнали, вежби во орбитата што вклучуваат блиски приоѓања и тестови на антисателитско оружје.
„Вселената брзо се развива во потенцијално бојно поле“, вели тој.
Не е ни чудо што јазикот околу вселенските операции во последно време стана милитаристички: Вселенските сили на САД сега ја третираат вселената како „домен на борба“ и признаа дека поседуваат „вселенско оружје“, вели тој.
Современите воени операции сега во голема мера зависат од вселенските комуникации, преносите на податоци во живо, вклучително и од беспилотни летала, и сателитското разузнавање.
Во иста смисла, цивилниот живот исто така стана подеднакво зависен од комуникациите во вселената, вели Лангброк.
Резултатот е зголемена ранливост за сите, додава тој.
„Ова не е само воена закана. Тоа е закана за сите нас“, вели тој.
Лангброк забележува дека традиционалната поделба помеѓу воените и цивилните сателити во последно време е заматена.
Комерцијалните системи, како што се оние управувани од ИЦЕЈЕ и Старлинк, сега поддржуваат воени задачи, вели тој.
Русија веќе го смета секој комерцијален сателит што го користи Украина за легитимна цел.
Следствено, сателитските системи на кои се потпираат повеќе земји и обични корисници можат да станат цели, потенцијално наштетувајќи им на државите што не се страни во конфликтот, вели тој.
Милитаризација на Земјините орбити
Марк Џ. Сандал, директор на Центарот за глобално вселенско право на Државниот универзитет во Кливленд, за ТРТ Ворлд изјави дека следењето на сателитите во вселената е во пораст.
Феноменот ги разгорува глобалните грижи за растечката милитаризација на Земјините орбити, вели тој.
„Секое кинетичко војување што би можело да резултира со создавање масивни облаци од остатоци што ќе останат во орбитата стотици години мора да биде забрането“, вели тој.
Сандал вели дека таквото дејствување е веќе неконзистентно со Член IX од Договорот за вселената, кој бара од државите да посветат „должна грижа за соодветните интереси“ на другите земји.
Создавањето облаци од остатоци што ги загрозуваат цивилните сателити би претставувало „јасно кршење“ на таа обврска, иако тој забележува дека не сите се согласуваат со ова толкување на законот.
„Заедничката орбитална инфраструктура, која сите ја користиме за телекомуникации, навигација и други секојдневни потреби, не смее да биде загрозена поради конфликти на Земјата“, вели Сандал.
Илјас Голчуклу, раководител на Катедрата за меѓународно приватно право на Универзитетот Алтинбаш во Истанбул, за ТРТ Ворлд изјави дека приближувањето на воен кон комерцијален објект во вселената без меѓусебна согласност веќе не е само хипотетичко сценарио.
„Вселената веќе стана ново поле за геополитички конфликти“, вели тој.
Тој напоменува дека, со зголемувањето на бројот на објекти во орбитата, ќе станува сè потешко да се прави разлика помеѓу комерцијалните и воените средства.
„Пренесувањето на националните ривалства во вселената претставува оправдана грижа за целото човештво“, вели тој.
Недостиг на утврдени норми
Јасни и широко прифатени норми за некоординирани операции на приближување во вселената- речиси и да не постојат.
Лангбрук смета дека главна причина за ова е противењето на големите вселенски сили, кои се спротивставуваат на правила што би можеле да ги ограничат нивните сопствени активности во вселената.
Тој додава дека, во време на војна, правилата на однесување често се првите што се прекршуваат.
„Никаков вид на приближување без согласност не би требало да се спроведува, поради ризиците што ги носи. Сепак, тоа се случува“, вели тој.
Голчуклу истакнува дека приближувањата на објектите во вселената што се вршат за мирнодопски цели- како што се полнење гориво, поправка на компоненти или отстранување вселенски отпад- се потпираат на технологии што се суштински идентични со оние потребни за шпионирање или онеспособување на сателит на противникот.
Тој вели дека разликувањето на легитимните активности од непријателските намери-како и пополнувањето на регулаторниот вакуум- станува сè поголем предизвик.
Тој додава дека Обединетите нации мора што поскоро да дефинираат „минимални безбедносни растојанија“ или „зони на забранет пристап“, пред ризиците да станат преголеми за да можат да се контролираат.
На пример, експертите сметаат дека постои сериозен ризик дури и мала погрешна проценка да доведе до судири и создавање вселенски отпад.
Лангбрук напоменува дека еден кинетички напад- било преку директен судир или со употреба на проектил- би создал голема количина отпад во орбитата, што би ги загрозило сателитите на земјите кои не се вклучени во конфликтот. Дури и некинетичките методи, како што е онеспособувањето на електрониката преку електромагнетен импулс, би го оставиле самиот целен сателит како вселенски отпад, што би го зголемило ризикот од судири, вели тој.
При приближувања на мали растојанија, ризикот од ненамерен судир е реален: доколку операторот на сателитот кон кој се приближуваат се вознемири и се обиде да изведе маневар за избегнување, геометријата на движење може да стане опасна, вели тој.
Дури и контролираните приближувања во вселената можат да тргнат наопаку.
„Навистина е ризично да го доближите својот сателит толку блиску до друг сателит, особено без координација со сопственикот на тој сателит“, вели Лангбрук.
Извор: ТРТ Ворлд
