Во услови на кревко примирје меѓу Иран и САД, аналитичарите велат дека конфликтот еволуирал во „битка на политичка волја“, при што двете страни се обидуваат да извршат притисок врз другата без да предизвикаат враќање во целосна војна.
Сеопфатен мировен договор пред крајот на јуни се чини малку веројатен, велат тие, со оглед на несогласувањата околу нуклеарната програма на Иран и израелската офанзива во Либан.
„Ова е битка на политички волји“, изјави за Анадолу Рајан Бол, виш аналитичар за Блискиот Исток и Северна Африка (MEНA) во мрежата РAНE.
Иако примирјето посредувано од Пакистан е во сила од 8 април, тензиите остануваат високи низ целиот Блиски Исток, со спорадични напади.
Џон Калабрезе, виш соработник во Институтот за Блискиот Исток, рече дека веројатниот исход веројатно ќе биде продолжен, нестабилен прекин на огнот - услов ниту за војна ниту за мир.
„Конфликтот несомнено стана натпревар на политичка волја, при што двете страни вршат притисок, додека внимателно управуваат со праговите на ескалација - и постојат силни индикации дека секоја се обидува да ја надживее другата, наместо да наметне одлучувачки воен заклучок.“
Калабрезе истакна дека претседателот на иранскиот парламент, Мохамед Багер Галибаф, јавно го формулирал тоа како „борба на волји“, инсистирајќи дека Техеран нема да се поклони пред никаков притисок и дека зголемениот економски притисок и блокадата не можат да го принудат Иран да го промени својот став.
Од американска страна, професорот забележува дека американскиот претседател Доналд Трамп инсистира дека не чувствува притисок брзо да постигне договор и тврди дека има влијание врз Техеран.
Три можни сценарија
Аналитичарите наведоа три можни сценарија за наредните месеци.
„Најверојатното сценарио за остатокот од месецот и можеби летото би било двете земји да продолжат со размена на оган, без да продолжат со целосна војна“, рече Бол.
Ова би значело ограничени напади, меѓусебни провокации и економски притисок - при што ниту една страна нема да го напушти прекинот на огнот, ниту целосно ќе се посвети на мирот.
„Ормускиот Теснец, исто така, би останал функционално затворен, со напади од мал обем врз земјите од Заливот“, додаде тој.
Второто, „пооптимистичко“ сценарио, според аналитичарот Бол, би вклучувало меморандум за разбирање (MOУ) што го продолжува прекинот на огнот и создава рамка за идни преговори за санкции, блокади и нуклеарната програма на Иран.
Според таков договор, нарушувањата во Ормуз би можеле да продолжат во поголемиот дел од летото, но би биле на пат кон нормализација до крајот на август.
Третото и најопасно сценарио би биле обновени непријателства.
Голем ирански напад врз Израел поради нивната кампања во Либан, значителни жртви на американската војска, смртоносен удар врз инфраструктурата во Заливот или одлука на Вашингтон и Израел да продолжат со воените операции, би можеле да предизвикаат обновена ескалација.
Бол вели дека сè додека не исчезнат сите носачи на авиони, не може да се исклучи целосна ескалација.
Отстапки и предавање
Аналитичарите велат дека ниту една страна во моментов нема силни стимулации да направи големи отстапки.
За аналитичарката за одбрана Марина Мирон, можноста за предавање зависи од тоа колку долго ќе трае застојот и колку притисок меѓународната заедница може да изврши врз САД и Израел.
„Иако мора да се каже дека иранските претставници наводно испитуваат привремени аранжмани што би донеле олеснување на санкциите, пристап до приходи и намален економски притисок. Но тоа би ги натерало САД да го прифатат предлогот на Техеран.“
„Дали САД ќе можат политички да прогласат некаков вид победа додека нудат отстапки е прашањето“, вели таа.
Бол рече дека Вашингтон би бил посклон да прави отстапки и да се стреми кон договор сличен на нуклеарниот договор со Иран од 2015 година.
Тој истакна дека американскиот претседател би бил заинтересиран за ова сценарио на „одлучно“ предавање.
„Не е итно за ниту една страна. За Трамп, тука се секако среднорочните избори, а потоа секако и неговото наследство, но тој ќе биде претседател до 2029 година, така што тоа е неговиот максимален временски рок.“
„За иранската влада, постои економска криза, но тие веројатно можат политички да ја преживеат уште една година, две или пет години, бидејќи авторитарните системи се дизајнирани да се спротивстават на таков вид притисок.“
И покрај оптимистичката реторика на Трамп, аналитичарите остануваат скептични дека сеопфатен договор е неизбежен.
Бол смета дека Трамп се чини како верува оти сè додека ја продолжува блокадата, тоа ќе врши притисок врз Иранците. „Сепак, Трамп не сака да биде првиот што ќе ја укине блокадата“, рече тој.
Аналитичарот забележа дека преговорите за нуклеарното прашање можат да траат со години со многу технички пречки што треба да се надминат. Друго прашање е местото каде што се наоѓаат и поседувањето на залихите од ураниум.
Аналитичарите исто така велат дека израелската офанзива е заканувачка
за прекинот на огнот и создава компликации за мировниот договор.
Според Бол, губењето на групата Хезболах како регионален сојузник значително би ја ослабнало способноста на Иран да проектира влијание и да го одврати Израел.
Економски фактор
Аналитичарите забележуваат дека економскиот притисок стана централен за војната во Иран.
„На големо стратешко ниво, и САД и Иран ја користат економската алатка заедно со воената алатка за да ги постигнат своите целокупни цели“, рече Мирон, истражувач на Одделот за одбранбени студии на Кингс колеџ во Лондон.
Таа забележа дека со загрозување на пазарите на превоз и енергија, Техеран ги зголемува економските трошоци на војната, со што ја тестира политичката волја на САД.
Калабрезе смета дека Иран влегол во овој конфликт во состојба на претходно постоечка економска криза, при што војната драматично го забрзала тоа влошување.
Сепак, тој забележа дека Техеран има поголема толеранција на економска болка од САД. „Режимот преживеал децении санкции преку комбинација од репресија, заобиколувања и негување паралелни економски структури“.
Тој верува дека САД се соочуваат со поинаков проблем, бидејќи војната се води во демократска политичка средина, а јавното мислење остро ѝ се спротивстави.
„Ноемвриските среднорочни избори за Конгресот се обликуваат како референдум за популарноста на претседателот, со економијата, меѓународниот углед на нацијата и војната насочени во погрешна насока.“
Тој истакна дека додека Иран е економски многу поизложен, но политички изолиран, САД се материјално поотпорни, но политички поранливи, што го отежнува решавањето на ситуацијата.
Извор: АА
