Тим Бејл

Тим Бејл е професор по политика на Универзитетот „Квин Мери“ во Лондон и коавтор на книгата „Општите британски избори во 2024 година“.

Долго време сметана за еден вид светилник на политичка стабилност, Обединетото Кралство, од 2016 година, стана своевиден пропаднат случај. За само десет години, земјата промени шест премиери и наскоро може да го изгуби и седмиот, предизвикувајќи мачна дебата за тоа дали Велика Британија станала „неуправлива“.

Лабуристичката партија освои огромно парламентарно мнозинство на општите избори во 2024 година, но со само 34% од гласовите и во голема мера поради непопуларноста на конзервативната влада во заминување. 

Помалку од две години подоцна, таа е под 20% во анкетите на јавното мислење, додека нејзиниот лидер, британскиот премиер Кир Стармер, има едни од најниските рејтинзи на одобрување досега забележани за британски премиер.

Пред две недели, Лабуристичката партија виде брутално отфрлање на илјадници нејзини кандидати од гласачите на локалните избори во Англија, а најголема корист немаше „официјалната“ опозиција, конзервативците, кои исто така изгубија голем број места, туку популистичката радикална десничарска партија, Реформирај ја Велика Британија (Реформ УК), предводена од Најџел Фараж, и левичарската „еко-популистичка“ Зелена партија, предводена од Зак Полански.

Исто толку загрижувачки е што Лабуристичката партија го изгуби својот вековен доминантен став во Велс, каде што, во борбата за парламентот на кнежевството, беше потисната на третото место зад левичарските националисти на Плаид Кимру и Реформ УК. Исто така, имаше слаби резултати (иако не толку лоши) на изборите за шкотскиот парламент.

Надвор од двопартискиот калап

Земени заедно, овие резултати претставуваат најново забрзување на трендот што политиколозите го набљудуваат од средината на 1970., но кој се заостри од референдумот за Брегзит во јуни 2016 година - колапсот на традиционалниот двопартиски систем на Велика Британија и последователната појава на повеќепартиска политика. 

И сето ова и покрај тоа што земјата продолжува, барем за општите избори, да функционира според систем на мнозинство, кој рутински се смета за гарант на стабилен дуопол.

Навидум хроничната неспособност и на конзервативците и на лабуристите да остварат економски раст, пристојни јавни услуги и силни граници доведе до зголемување на незадоволството на гласачите и намалување на лојалноста кон партиите во еднаква мера, помагајќи да се поттикне интересот за порадикални алтернативи кои, на вистински популистички начин, тврдат дека го претставуваат народот против естаблишментот и ветуваат едноставни решенија за сложени проблеми.

Делумно како резултат на тоа, членовите на парламентот што ги претставуваат двете „наследни партии“ станаа многу помалку склони отколку што беа некогаш да покажат сомнеж кон премиерите на земјата, агитирајќи за нивна замена што е можно поскоро, со очајна надеж дека оној што ќе ја преземе функцијата ќе ги зачува нивните места во Вестминстер.

Кога граѓаните го избираат премиерот

Ако изборот на лидер на партијата и премиер им се препушти исклучиво на тие пратеници, тогаш можеби оние избрани за највисоката функција би можеле да ги имаат потребните вештини за да го сторат тоа. 

За жал, сепак, и лабуристите и конзервативците пред некое време одлучија конечната одлука да им ја дадат на обичните членови на нивните партии - добронамерно, но демографски и идеолошки нерепрезентативно малцинство чии избори во последниве години, дури и кога не беа катастрофални (Борис Џонсон и Лиз Трас), се покажаа како помалку импресивни (Риши Сунак и Кир Стармер).

Засега, Стармер останува премиер - но веројатно не долго. Меѓу неговите колеги од Лабуристичката партија постои консензус- кој веќе не е неискажан- дека му недостасуваат комуникациски вештини, чувство за насока и вештини за управување со луѓе потребни за да ги убеди гласачите да им дадат на лабуристите втор мандат и да направат сè што е потребно за да ја поправат и инспирираат земјата.

Стармер, и покрај тоа што неговата влада претрпе неколку оставки по поразот на Лабуристите на изборите пред две недели, останува на власт главно затоа што, во моментов, неговите колеги не се сигурни дали некој меѓу нив што би можел да заврши подобра работа би можел да биде избран од базата на партијата- или дали некој што тие обични членови на партијата би можеле да го изберат би можел да биде добар премиер.

Чекајќи го Бернам

Наместо тоа, наместо веднаш да се спротивстават на Стармер, тие чекаат Енди Бернам, градоначалникот на Голем Манчестер, да се врати во парламентот преку дополнителни избори што ќе се одржат следниот месец во блискиот помал град Мејкерфилд, претпоставувајќи дека тој потоа ќе предизвика натпревар за лидерство и ќе стане премиер.

Сепак, останува да се види дали Бернам ќе може да го стори тоа, бидејќи на локалните избори, Мејкерфилд даде силна подршка за Реформ УК.

Иронично, тој резултат може да му овозможи на Барнам да ја сврти играта против Фараж и да се бори како аутсајдер против естаблишментот. Покрај тоа, со оглед на широкото разочарување од последиците од Брегзит, лидерот на Реформ УК можеби греши ако претпостави, како што толку очигледно прави, дека омразата кон „Брисел“ е сè уште адут.

Едно е сигурно: ако Барнам не може да го победи оној што Фараж ќе го избере да се бори на дополнителните избори за Реформ УК, тој во секој случај нема да биде од корист за лабуристите. Меѓутоа, каде би го оставило тоа сценарио Стармер, неговата партија и земјата, никој не може да претпостави.

Извор: АА

Забелешка: Ставовите изразени во овој напис му припаѓаат на авторот и не ја одразуваат нужно уредувачката политика на ТРТ Балкан