Намерното убивање и повредување на палестински деца во Газа и на окупираниот Западен Брег од страна на израелските сили претставува прогон врз основа на возраст, утврди истражна комисија на Обединетите нации.
Во извештајот претставен пред две недели пред Генералното собрание на ОН, Независната меѓународна истражна комисија за окупираната палестинска територија (вклучувајќи го Источен Ерусалим) и Израел, заклучи дека израелските сили вршеле прогон врз палестинските деца врз основа на нивната возраст на окупираниот Западен Брег, проширувајќи ги своите претходни одлуки што се однесуваа на Газа.
Комисијата наведе дека повторените напади и тешките физички и психолошки повреди нанесени врз децата се дел од поширок образец на намерно насилство.
Според Насир Кадри, експерт по меѓународно право и правен теоретичар од Универзитетот Коч, прогонот како злосторство против човештвото подразбира тешко лишување од основните права врз дискриминаторска основа.
„Прогонот врз основа на возраст ја применува таа дискриминаторска основа конкретно врз децата како група. Во овој контекст, нивната возраст била причината за употреба на смртоносна сила и сила што предизвикува повреди, а не тоа што децата едноставно биле дел од населението зафатено во воена кампања“, вели Кадри за ТРТ Ворлд.
„За воени злосторства е потребен доказ за конкретни забранети дејствија, додека за геноцид е потребен доказ за намера да се уништи една група како таква“, додава тој.
„Прогонот спаѓа во поинаква правна категорија. Тој бара широко распространет или систематски напад, тешко лишување од права и дискриминаторска намера насочена кон групата што е цел на нападот.“
„Комисијата ги утврди сите три елементи, при што возраста е дискриминаторската основа, на целата окупирана палестинска територија. Одлуката за Западниот Брег го проширува заклучокот што претходно се однесуваше само на Газа. Според Комисијата, сега станува збор за прогон врз основа на возраст и во двата случаја“, вели тој.
Комисијата истражуваше седум случаи на убиства и нанесување тешки повреди на Палестинци на окупираниот Западен Брег во периодот меѓу ноември 2023 и јуни 2024 година, при што документираше шест од нив.
Во повеќето случаи, жртвите биле деца, вклучително и едно доенче. Комисијата утврди дека тие биле невооружени, не претставувале непосредна закана и биле цел на напад без никакво предупредување, при што честопати биле погодувани во главата или горниот дел од телото.
Заклучено е дека израелските војници намерно ги убиле жртвите, иако биле во позиција да сфатат дека тие не претставуваат никаква непосредна опасност.
Во еден случај, на 5 јуни 2026 година во Хеброн, израелски војник пукал кон автомобил во кој се наоѓало палестинско семејство, при што со истрел во главата го убил седуммесечното бебе, а двајцата родители ги ранил.
На видеоснимките се гледа како таткото ја намалува брзината, го запира автомобилот и ги крева рацете додека им приоѓа на војниците.
Израелската војска изјави дека војникот пукал бидејќи возилото забрзувало кон нив, но Комисијата утврди дека војникот имал јасен, непречен поглед кон лицата во возилото од оддалеченост од околу 10 метри. Семејството не добило никаква медицинска помош.
Во друг инцидент, на 8 септември 2025 година, во близина на влезот во бегалскиот камп Џенин, 14-годишно палестинско момче било застрелано во градите и убиено.
Израелските сили го затвориле кампот во јануари, принудувајќи ги жителите да се иселат.
Кога се прошириле гласини дека војниците можеби се повлекуваат, околу 50 до 60 жители се вратиле за да ги проверат своите домови. Израелските сили пристигнале со возила и отвориле оган без предупредување, при што го убиле момчето.
Што претставува прогон врз основа на возраста?
Прогонот е злосторство против човештвото според меѓународното кривично право. Тој опфаќа намерно и тешко лишување од основни права поради идентитетот на поединецот или неговата припадност кон одредена група, со дискриминаторска намера.
Прогонот врз основа на возраста го применува овој правен рамковен концепт во случаи кога им се нанесува штета на луѓето поради нивната возраст.
Не секое убиство или повредување на дете автоматски претставува прогон. Правната квалификација зависи од сериозноста на нанесената штета, доказите за постоење дискриминаторска намера и поширокиот контекст во кој се случиле дејствијата.
Во случајот со палестинските деца, Комисијата заклучи дека зачестеноста и широкиот опсег на нападите укажуваат на шема на намерно насилство, а не само на тоа дека децата случајно се нашле зафатени во воени операции. Правната оценка зависи од природата и сериозноста на штетата, доказите за дискриминаторска намера и поширокиот контекст во кој се случиле дејствијата.
Во извештајот, исто така, се наведува дека Палестинците на окупираниот Западен Брег биле цел на напади врз основа на нивната националност, раса, етничка припадност, пол и возраст.
Кадри укажува на случајот „Купрешкиќ“ пред Меѓународниот кривичен трибунал за поранешна Југославија (МКТЈ), во кој се разгледувал прогонот и убиствата на босанските муслимански цивили за време на нападот врз Ахмиќи, Босна и Херцеговина, во 1993 година.
„Во случајот ’Купрешкиќ‘, МКТЈ утврди дека дискриминаторската намера може да се докаже преку кумулативниот ефект на дејствија кои, гледани поединечно, може да изгледаат двосмислено, но кога ќе се разгледаат во контекст на утврдена политика, откриваат одреден образец“, вели Кадри.
Со други зборови, дискриминаторската намера не мора да се докажува преку еден конкретен инцидент, доколку доказите, земени во целост, укажуваат на постоење на образец.
„Комисијата утврди дека израелските сили применувале правила за ангажирање што дозволуваат широка слобода на дејствување, исклучиво против Палестинците, при што ја насочувале смртоносната сила кон деца кои се приближувале до одредени линии, како дел од координиран напад низ окупираната палестинска територија“, додава Кадри.
Поширок образец на насилство
Извештајот опишува драстично влошување на состојбата со човековите права на окупираниот Западен Брег по 7 октомври 2023 година, при што нападите од страна на израелските сили и континуираното насилство од страна на доселениците сè повеќе ги загрозуваат палестинските цивили.
Размерите на употребата на смртоносна сила се драстично променети. Според Комисијата, во периодот помеѓу 2008 година и 6 октомври 2023 година, на окупираниот Западен Брег во воздушни напади биле убиени шестмина Палестинци.
Во периодот од 7 октомври 2023 година до 30 септември 2026 година, во воздушни напади загинале 254 Палестинци.
Комисијата заклучи дека израелските воени операции и насилството од страна на доселениците биле дел од еден широко распространет, систематски напад врз палестинските цивили на окупираниот Западен Брег.
Исто така, насилството е поврзано со територијално проширување и раселување на населението.
Според извештајот, израелските воени операции од јануари 2025 година доведоа до најголемото раселување на Палестинци на окупираниот Западен Брег од 1967 година, при што, заклучно со август 2026 година, 34.176 лица сè уште се раселени.
Овие наоди се надоврзуваат на сè поголемиот број докази за наводни и утврдени прекршувања на меѓународното право врз Палестинците.
Сепак, документирањето на злосторствата и обезбедувањето одговорност остануваат посебни предизвици. „Налозите за апсење на претходната постапка на Меѓународниот кривичен суд (МКС) за Нетанјаху и Галант значат дека ситуацијата во Газа е веќе дел од активна постапка. Наодот на Комисијата за прогон врз основа на возраста би можел да обезбеди и доказен материјал за Канцеларијата на обвинителот додека го гради својот случај“, вели Кадри.
„Меѓународниот суд на правдата (МСП) продолжува да ја разгледува тужбата на Јужноафриканската Република според Конвенцијата за геноцид, а наодите на Комисијата за Западниот Брег се додаваат на фактичката евиденција што Судот може да ја земе предвид при оценувањето на усогласеноста на Израел со неговата наредба за привремени мерки од јануари 2024 година.“
„Значи, правните патишта се веќе отворени и активни. Главната пречка не е надлежноста, туку спроведувањето“, додава Кадри.
Напори за одговорност
Заклучоците на комисијата одат подалеку од документирањето на индивидуалните злоупотреби.
Со класифицирање на намерното убивање на палестинските деца и сериозната физичка и психолошка штета што им е нанесена како прогон врз основа на возраста, комисијата го идентификуваше ова однесување и во Газа и во окупираниот Западен Брег како злосторство против човештвото.
Извештајот, исто така, откри дека израелските власти и сили продолжиле да извршуваат геноцидни акти во Газа по прекинот на огнот од октомври 2025 година, со намера да ги уништат Палестинците, целосно или делумно.
На окупираниот Западен Брег, документирани се и други злосторства против човештвото, вклучувајќи истребување, тортура, силување и други форми на сексуално насилство.
Комисијата го повика Израел да го прекине своето незаконско окупирање на палестинската територија, да ги отстрани населбите и доселениците, да ја поништи конфискацијата на палестинското земјиште и да го врати запленетиот имот на неговите сопственици.
„Според член 41 од Нацртот на членовите за одговорност на државите, сите држави мора да се воздржат од признавање како законски ситуации кои произлегуваат од сериозни прекршувања на императивните норми на меѓународното право и мора да соработуваат за да се стави крај на тие прекршувања“, вели Кадри.
„Државите што продолжуваат да му даваат воена, финансиска или политичка поддршка на Израел во услови на овие докази, исто така, може да се соочат со правни последици. Комисијата јасно стави до знаење дека државите мора да ги користат сите достапни средства за да спречат и казнуваат геноцид и да соработуваат со МКС.“
„Кога државите одлучуваат да не преземат ништо и покрај достапните докази, тоа претставува политички избор. Комисијата веќе ја изнесе својата правна оценка“, додава тој.
Заклучно со 30 септември 2026 година, Комисијата немаше сознанија за какви било ефективни истраги, дисциплински постапки или судски мерки во случаите што ги разгледуваше.
Дури и во четири случаи во кои израелските власти признале дека се направени грешки, семејствата на жртвите не добија никаква сатисфакција.
Комисијата предупреди дека ваквиот недостиг на одговорност придонел за вкоренување на дискриминаторски систем, во кој прекршувањата на законите врз палестинските деца се вршат постојано, без притоа сторителите да сносат какви било последици.
Извор: ТРТ Ворлд
