Додека завесата се спушташе на самитот на НАТО во Анкара во среда, лидерите на алијансата проектираа слика на единство и покрај турбулентната геополитичка позадина обележана со војната меѓу Русија и Украина, ескалацијата на тензиите на Блискиот Исток и растечката неизвесност околу идниот глобален безбедносен поредок.
Самитот може да се памети и како точката во која НАТО почна да го дефинира она што некои турски претставници го опишаа како негова следна фаза.
Во коментарите по состанокот, турскиот министер за надворешни работи Хакан Фидан рече дека собирот ги поставил темелите за „посилна Европа во рамките на посилно НАТО“, според визијата „НАТО 3.0“ - концепт што ја одразува еволуцијата на алијансата кон поголема воена подготвеност, капацитет на индустријата за одбрана и поблиска соработка во сè понестабилна безбедносна средина.
За генералниот секретар на НАТО, Марк Руте, американскиот претседател Доналд Трамп и турскиот претседател Реџеп Таип Ердоган, самитот претставуваше повеќе од уште еден годишен собир. Нивните завршни прес-конференции посочија на влегување на алијансата во нова фаза - фаза каде што успехот ќе се мери помалку со декларации, а повеќе со имплементација.
Самитот во Анкара покажа дека приоритетите на НАТО се развиваат. Трошењето за одбрана, некогаш најконтроверзната дебата на алијансата, сè повеќе отстапува место на прашања за индустриски капацитет, воено производство, технолошки иновации и способност за истовремено реагирање на повеќе безбедносни кризи.
Предизвикот сега повеќе не е да се убедат сојузниците да трошат повеќе. Тој е да се осигура дека можат да ги исполнат ветувањата.
Од обврски за трошење до воена способност
Можеби најјасната порака што произлезе од Анкара беше дека НАТО верува оти ерата на недоволно инвестирање завршува.
Руте постојано го опишуваше самитот како самит фокусиран на имплементација, а не на ветувања, тврдејќи дека обврските преземени од сојузниците сега треба да се преведат во вистинска воена способност.
Трамп испрати слична порака, иако во својот карактеристично експанзивен стил.
„Разговаравме за напредокот што другите членки го прават кон целта од 5 проценти и тие прават голем напредок“, рече Трамп, тврдејќи дека сојузниците колективно ќе трошат повеќе од 1 билион долари годишно за одбрана.
Со години, самитите на НАТО се вртеа околу тоа дали сојузниците ќе го исполнат условот за трошење од 2 проценти. Анкара сугерираше дека дебатата се префрлила.
Фокусот сега е на тоа колку брзо тие инвестиции можат да се претворат во распоредливи сили, муниција, системи за воздушна одбрана и модерна воена инфраструктура.
Фабриките за одбрана стануваат стратешки средства
Друга дефинирачка тема на самитот беше одбранбеното производство.
Трамп постојано тврдеше дека производствениот капацитет - не само набавката - ќе ја одреди идната подготвеност на НАТО.
„Ние ја произведуваме најдобрата [одбранбена] опрема во светот“, рече тој, посочувајќи ги плановите за драматично проширување на американскиот производствен капацитет за ракети и друго напредно оружје.
Тој тврдеше дека сојузниците повеќе не треба да чекаат со години за воена опрема, туку на крајот да добијат испораки во рок од неколку недели, како што индустриското производство се забрзува.
Руте, исто така, ја нагласи потребата членките на НАТО да го прошират индустрискиот капацитет за одбрана по годините во кои производството не успеа да го одржи чекорот со растечките безбедносни барања.
За сојуз што се соочува со продолжена војна во Украина, додека се подготвува за идни непредвидени ситуации на друго место, можноста за производство на оружје во голем обем сè повеќе се смета за дел од самото одвраќање.
Туркије бара поголема улога во рамките на НАТО
Домаќинството на самитот, исто така, ѝ овозможи на Туркије да ја покаже својата растечка улога во рамките на алијансата.
Ердоган нагласи дека Туркије командува со втората најголема копнена сила на НАТО и останува централна за безбедноста на југоисточниот дел од алијансата.
Но неговата порака се протегаше подалеку од воената сила.
Тој тврдеше дека Туркије стана една од ретките членки на НАТО способна самостојно да произведува борбени авиони, тенкови, поморски бродови, беспилотни летала и интегрирани системи за воздушна одбрана.
„Денес, во однос на трошоците за одбрана, воените капацитети и одбранбената индустрија што ги поддржува, ние сме далеку пред многу сојузници“, рече Ердоган, истакнувајќи ги домашните проекти како што се иницијативата за воздушна одбрана „Челична купола“ и глобалниот успех на турските беспилотни летала.
Самиот самит ја засили таа порака.
Неколку мултинационални одбранбени иницијативи објавени во Анкара вклучуваа турско учество, нагласувајќи ја целта на Анкара да се позиционира не само како сојузник на првата линија, туку и како сè поважен придонесувач во екосистемот на одбранбената индустрија на НАТО.
Разговори за Ф-35 во услови на растечки одбранбени врски меѓу САД и Туркије
Друг внимателно следен исход од самитот беше постојано позитивниот јазик на Трамп во врска со Туркије.
Запрашан за долгогодишното барање на Анкара повторно да се приклучи на програмата за ловци Ф-35, Трамп го пофали Ердоган како „навистина голем човек“ и рече дека неговата склоност е поволна.
„Мојата склоност е да кажам, видете, тој направи сè. Тој ни помогна на толку многу различни начини“, рече Трамп.
Ердоган, од своја страна, рече дека Трамп усвоил „позитивен пристап“ кон ова прашање и изрази увереност дека Туркије на крајот ќе ги добие борбените авиони од петта генерација.
Коментарите на Трамп и Ердоган покажаа значително подобрување во билатералните одбранбени односи по години тензии што произлегоа од аквизицијата на рускиот систем за ракетна одбрана С-400 од страна на Туркије.
Подалеку од Украина
Иако војната меѓу Русија и Украина остана централна безбедносна грижа на НАТО, самитот, исто така, покажа како се прошири агендата на алијансата.
Трамп голем дел од својата завршна прес-конференција ја посвети на Иран, тврдејќи дека неодамнешната воена акција на САД го спречила Техеран да се здобие со нуклеарно оружје.
Ердоган ги искористи своите забелешки за да ги обнови повиците за дипломатија и во Украина и во Блискиот Исток.
„Нема губитници во праведен мир“, рече тој, повторувајќи ја понудата на Туркије да биде домаќин на обновени преговори меѓу Русија и Украина, предупредувајќи дека регионот „не може да толерира ниту нови тензии ниту нови конфликти“.
Руте слично тврдеше дека НАТО мора да се подготви за сè поповрзана безбедносна средина во која предизвиците се протегаат надвор од Европа и го опфаќаат Блискиот Исток, тероризмот, сајбер заканите и стратешката конкуренција со Кина.
Наместо да ја заменат традиционалната мисија на НАТО, овие прашања сè повеќе стануваат дел од неа.
Патот по Анкара
Ако претходните самити на НАТО беа дефинирани со нови ветувања, собирот во Анкара на крајот може да се памети по поместувањето на фокусот на алијансата кон имплементација.
Самитот веќе донесе серија конкретни резултати што би можеле да ја обликуваат алијансата во наредните години. Лидерите ја потврдија стремежот кон новиот репер за трошење на одбраната од 5 проценти, открија нови иницијативи во мултинационалната одбранбена индустрија насочени кон зголемување на производството и набавките, ја проширија соработката во новите технологии, вклучувајќи беспилотни летала и иновации, и го зајакнаа долгорочниот став на НАТО за одвраќање од еволуирачките безбедносни закани.
Самитот, исто така, ја нагласи поголемата улога на сојузниците како што е Туркије во зајакнувањето на индустриските и воените капацитети на алијансата. Наместо да го редефинира НАТО преку ноќ, Анкара ги постави темелите за следната фаза на адаптација на алијансата. Неговото значење лежи во насоката што ја постави.
Повисоките трошоци за одбрана, проширеното индустриско производство, поблиската одбранбена соработка и поголемиот акцент на отпорноста сега ги формираат столбовите на следната фаза на НАТО.
Дали тие амбиции ќе станат реалност ќе ја одреди иднината на алијансата, како што е одразено во декларациите издадени во Анкара.
Абхишек Г Баја
Абхишек Г Баја е виш уредник во ТРТ Ворлд.
Извор: ТРТ Ворлд
