Изборите на средината на мандатот донесоа голем удар за Републиканската партија, откако демократите ја презедоа контролата врз Конгресот за преостанатите две години од последниот мандат на претседателот Доналд Трамп.
Според аналитичарите, оваа промена во изборните резултати е главно последица на осуммесечната војна што Вашингтон ја води против Иран.
Меѓу другите причини за ваквата „казна“ за Републиканската партија се и повисоките цени на бензинот и дизелот, факт што и самиот Трамп го призна во своите јавни изјави по поразот на овие избори.
Сепак, останува неизвесно дали новиот однос на силите во Вашингтон ќе доведе до брз крај на долготрајната војна против Иран.
Како врховен командант, американскиот претседател задржува широки воени овластувања, дури и откако републиканците го изгубија мнозинството во двата дома на Конгресот.
Расел Е. Лукас, професор по меѓународни односи и глобални студии на Државниот универзитет во Мичиген, изјави за ТРТ Ворлд дека склоноста на Трамп кон непредвидливост би можела да дејствува спротивно на можното рано повлекување од војната со Иран.
„Претседателот Трамп се гордее со тоа што остава впечаток на непредвидлива личност“, вели Лукас.
Тој додава дека Трамп би можел да ги искористи преостанатите недели од републиканската контрола врз Конгресот за „евентуално враќање кон активен воен судир“ со Иран.
Ваквиот потег, исто така, би им „одел во прилог“ на интересите на Бенјамин Нетанјаху, кој останува на функцијата додека не се формира нова влада во Израел.
Обраќајќи им се на новинарите по изборите, Трамп изјави дека сè уште може да го „уништи она што останало“ од Иран, како и дека јавноста „наскоро“ ќе дознае за неговите воени планови.
Според Лукас, Трамп би можел да организира „демонстрација на сила“ само за да прогласи победа и потоа да се повлече. Сепак, тој додава дека е малку веројатно Иран воено да ослабне.
„Секој дипломатски договор што Трамп би можел да го постигне, нема да биде подобар од договорот од јуни, кој го остави Иран во силна позиција“, вели тој.
Лукас предупредува дека постои опасност Трамп да го искористи периодот до јануари, кога демократското мнозинство во двата дома на Конгресот и официјално ќе стапи на сила, за да ја ескалира војната против Иран.
Експертите го сметаат периодот пред јануари за особено ризичен.
Мустафа Џанер, експерт за Иран и доцент на Институтот за Блискиот Исток при Универзитетот Сакарја, за ТРТ Ворлд изјавува дека иранските носители на одлуки ја претставуваат победата на демократите како своја сопствена.
Тој вели дека ваквото толкување ги надминува внатрешните фракциски поделби, бидејќи и реформистичките и конзервативните медиуми во Иран користат сличен јазик.
Според него, Мохсен Резаеи, секретар на Врховниот совет за национална безбедност на Иран, и претседателот на парламентот, Мохамад Багер Галибаф, резултатите од американските средномандатни избори ги припишуваат на иранската издржливост и на предноста што ја имаат во војната.
„Тие го толкуваат тоа на овој начин бидејќи знаат дека војната со Иран одиграла значајна улога во резултатите и во начинот на кој гласале луѓето. Секојпат кога американските гласачи ќе застанат на бензинска пумпа, се потсетуваат колку ги чини оваа војна“, вели Џанер.
Како резултат на тоа, Техеран стана посигурен во себе и поагресивен во настапот, додава тој.
Сепак, Џанер предупредува дека сè уште не е готово: на Трамп му преостануваат уште две години од мандатот, а на Конгресот, кој е под контрола на републиканците, уште два месеца.
„Периодот од сега па сè додека новиот Конгрес не ја преземе должноста, можеби е најопасниот период“, вели тој.
Дејвид Шулц, професор по политички науки на Универзитетот Хамлајн и уредник на книгата „Држави што одлучуваат за исходот на претседателските избори“ (Presidential Swing States), за ТРТ Ворлд објаснува дека, иако Конгресот има овластување да објави војна и да ги финансира активностите поврзани со националната безбедност, Членот II од Уставот на САД го одредува претседателот како врховен командант.
„Претседателот задржува значителни овластувања во однос на надворешната политика и воените прашања“, вели Шулц.
Тој додава дека демократите би можеле да се повикаат на Резолуцијата за воени овластувања (War Powers Resolution), федерален закон чија цел е да ја ограничи моќта на претседателот да вклучи воени сили во вооружен конфликт без согласност на Конгресот, и да гласаат за прекин на воените операции.
Сепак, тој напоменува дека спроведувањето на таква резолуција може да отвори дополнителни уставни и политички прашања.
Трамп сега е претседател во заминување (т.н. „куца патка“ – lame duck), што значи дека неговиот мандат се ближи кон крајот и тој нема право на повторен избор. Шулц се прашува дали Трамп би можел да заклучи дека „нема што да изгуби“ и едноставно да ја продолжи воената авантура, бидејќи не сака да признае грешка.
„Можно е тој да бара излез. Сепак, не гледам некој голем поттик за Иран да му го олесни тоа“, вели тој.
Според него, со оглед на тоа што Иран има можност да го загрози поморскиот сообраќај низ Ормускиот Теснец и да ги попречи меѓународните текови на нафта, Техеран задржува значително влијание врз претседателот.
„Во одредена смисла, Иран го има Трамп точно таму каде што сака. Тој е притиснат на меѓународно ниво од страна на Иран, а истовремено се соочува и со нови внатрешнополитички ограничувања“, вели Шулц.
Што можат да направат демократите
Лукас набројува конкретни алатки што ќе им бидат на располагање на демократите откако во јануари ќе го преземат мнозинството во Сенатот и во Претставничкиот дом.
„Многу е веројатно дека Конгресот ќе ги скрати средствата за воени операции против Иран, веднаш штом ќе ја преземе власта“, вели тој, додавајќи дека ваквиот потег веројатно ќе доведе до прекин на работата на владата („government shutdown“) за време на следната дебата за буџетот.
Со оглед на тоа што војната против Иран е непопуларна, американскиот претседател веројатно би ја изгубил битката во односите со јавноста, но „можеби воопшто не му е грижа“ за тоа, вели Лукас.
Лидерот на демократите во Сенатот, Чак Шумер, веќе навести дека има намера да ја искористи новостекнатата моќ на својата партија за да стави крај на војната против Иран.
Според Џанер, Нетанјаху е „главната пречка“ меѓу војната и мирот на Блискиот Исток. И американскиот потпретседател Џеј Ди Венс јавно ги поврза односите со Израел со поразите на републиканците на изборите во средината на мандатот.
Џанер истакнува дека Нетанјаху продолжува да врши притисок врз Трамп повторно да ја разгори војната против Иран, дури и по изборите.
Тој очекува демократските законодавци во иднина да ја зголемат политичката цена на војната против Иран.
„Тие ќе вршат притисок во Сенатот и ќе ги користат сенатските комисии за да отворат јавна дебата за војната против Иран. Тоа ќе ја зголеми цената не само за Трамп, туку и за републиканците“, вели тој, додавајќи дека очекува некои републиканци да им се придружат на демократите и да ја принудат администрацијата на Трамп да „притисне на сопирачките“.
„Демократите во Конгресот можеби нема да можат да ја запрат војната, но секако можат да ја направат поболна за администрацијата на Трамп“, вели тој.
Што се однесува до можното изнаоѓање решение преку преговори, Џанер посочува дека причината за долготрајниот ќор-сокак лежи во редоследот на чекорите: Иран бара укинување на блокадата и санкциите, како и одмрзнување на средствата, додека САД бараат Иран прво да направи отстапки во однос на блокадата на Ормускиот Теснец и нуклеарните прашања.
Истовремените чекори за градење доверба би можеле да го надминат овој застој, вели тој.
„По овие избори, политичката цена за Иран, доколку преговара и прави отстапки, е намалена. Од друга страна, за Вашингтон, политичката цена на инсистирањето на максималистички барања, или на продолжување на војната со полна сила, е зголемена“, вели тој.
Техеран треба да прифати некои отстапки, додека Вашингтон треба да се спротивстави на притисокот на Нетанјаху за повторно започнување на непријателствата, додава Канер.
Главниот преостанат ризик е дека Иран може да се обиде да ја искористи ослабената позиција на Трамп држејќи се до максималистичките барања.
Канер предупредува дека Вашингтон сè уште може да спроведе „многу остра воена кампања“ против Иран. Трамп може да ја види ситуацијата и како навреда и да се сврти кон воената опција „од одмазда“, вели тој.
Надворешните притисоци, исто така, можат да предизвикаат промена во начинот на дејствување на САД.
Лукас вели дека понатамошното зголемување на цените на нафтата може да ги турне економиите на САД и глобалните економии во рецесија.
Слично на тоа, иранскиот поморски успех, како што е потопувањето на американски брод, веројатно може да предизвика повлекување на САД за да се избегнат дополнителни загуби, вели тој.
Шулц забележува дека Трамп сега се соочува со понепријателски настроен Конгрес, растечки прашања во сопствената партија и меѓународна конфронтација со Иран, што може да биде тешко да се реши под поволни услови.
„Дали овие притисоци ќе го натераат да го промени курсот или едноставно го прават порешителен да продолжи, останува отворено прашање“, вели тој за ТРТ Ворлд.
Извор: ТРТ Ворлд
