Додека војните и кризите продолжуваат да беснеат низ Евроазија, од Украина до Персискиот Залив и Газа, кинескиот претседател Кси Џинпинг и американскиот претседател Доналд Трамп се сретнаа во Белата куќа во Вашингтон на 24 септември, зголемувајќи ја надежта дека нивните разговори би можеле да донесат поголема стабилност во глобалната политика.

Двајцата лидери се поздравија топло, при што Трамп го истакна потенцијалот за „хармонија, мир и успех“ во идните врски меѓу двете земји, додека Кси зборуваше за „трасирање на курсот за големата промена во односите меѓу Кина и САД“.

Нивните срдечни размени понудија впечатлив контраст со тензиите што ги дефинираа односите меѓу Вашингтон и Пекинг во последните години.

Освен двомесечното примирје што опфаќа стока вредна 30 милијарди долари, лидерите заминаа без суштински договори за клучните спорови, вклучително и временска рамка за решавање на царинските разлики, Тајван и војната со Иран.

Многу од тие спорни прашања беа ефикасно одложени за друг самит.

И покрај тоа што многу прашања останаа нерешени, експертите велат дека срдечната средба меѓу лидерите на двете најмоќни земји во светот е сама по себе значајна во време кога меѓународниот поредок се соочува со растечки предизвици.

„Меѓународниот статус кво е потенцијално поопасен од кога било досега од 1945 година, што е потврдено од стагнирачката глобална економија и многу нестабилната геополитика“, изјави за TРТ Ворлд Ден Штајнбок, меѓународен економист и геополитички аналитичар.

„Во такви околности, самитот САД-Кина, дури и кога служи во голема мера како дипломатски модел за одржување, е од витално значење. Тој постави основа за управување со триењето и заклучување на идните размени, кои би можеле да бидат арени за поструктурни дискусии“, додава тој.

Дипломатијата е важна

Во споредба со поранешната комунистичка суперсила Советски Сојуз, противник на западниот свет, „идеолошкиот систем и пристап на Кина се пософистицирани“ и, со своите растечки економски и технолошки способности, претставува „фундаментално различни и во многу погледи потешки предизвици за САД“, напиша Волтер Расел Мид, американски стратег, во неодамнешна статија.

Како резултат на тоа, срдечната средба со Кси на она што кинескиот лидер го опиша како „историски пресврт“ е важна и за интересите на САД и за идната насока на глобалната политика, велат аналитичарите.

„Кина и Соединетите Американски Држави мора да дејствуваат како одговорни големи земји за да ги исполнат очекувањата на нашите народи, да бидат во чекор со трендовите на нашето време и да истражат нов пристап за големите земји да се сложуваат едни со други“, рече Кси.

„Фактот дека оваа средба воопшто се одржа е сам по себе добра работа. Не треба да ги оценуваме овие самити според тоа дали решаваат проблеми, бидејќи тоа не е нивната цел“, вели Алтај Атли, виш научник во Центарот за политикана Универзитетот Сабанџи во Истанбул, за ТРТ Ворлд.

Од мајската средба на Трамп со Кси во Пекинг, односите меѓу САД и Кина се соочија со нарушувања на неколку фронтови, од пропаѓањето на прекинот на огнот во Иран и затворањето на Ормускиот Теснец до новите санкции на САД врз купувачите на руска нафта, обвинувањата за кражба на модели на вештачка интелигенција и тензиите околу Тајван.

И покрај овие нарушувања, Кси, чие отсуство од Генералното собрание на ОН минатата недела беше забележливо, отпатува во Вашингтон, каде што Трамп го пречека на аеродромот со добредојде на црвен тепих.

Ова беше прв пат по 11 години американски претседател лично да пречека кинески лидер на аеродромот. Затоа, самата посета беше значаен политички развој, според Атли.

„Тоа е силен сигнал дека двете страни сакаат да продолжат да се движат напред. Но, секако, конкретните резултати беа скромни бидејќи длабоките несогласувања околу технологијата, Тајван и Иран остануваат точно таму каде што беа. Затоа би го нарекол самит на стабилизација, а не на радикални промени“, вели тој.

Може ли примирјето да се претвори во конкретен мир?

И покрај помирувачките гестови и пофалбите од двете страни, експертите се сомневаат дека двомесечното деловно примирје може да создаде услови за траен економски мир.

„Примирја се случуваат за време на војни, но ова е многу повеќе од трговска или економска војна. Како што кинеските лидери честопати велат интерно, тоа е првенствено научна и технолошка војна, потоа системска војна, вредносна/идеолошка војна и на крај трговска војна“, вели Чарли Партон, виш соработник во Кралскиот институт за обединети услуги (РУСИ), британски тинк-тенк.

За разлика од Советската комунистичка партија, Кинеската комунистичка партија (ККП) поминала низ разни трансформации под водство на различни лидери, прифаќајќи полукапиталистички модел како одговор на глобалната доминација на Западот. Според Партон, Пекинг смета дека САД „се обидуваат да го запрат и потиснат неговиот глобален подем“.

Во меѓувреме, Вашингтон има сличен, непријателски став кон Пекинг, верувајќи дека Кина „се обидува да го симне од позицијата на водечка светска сила“, вели тој.

„И двете проценки се точни.“

Како резултат на тоа, сè понегативните перцепции од двете страни значат дека е малку веројатно неодамнешниот самит да понуди „рецепт за траен мир“, вели Партон, кој претходно служел како прв советник на ЕУ за прашања поврзани со Кина.

„Би било неразумно да се шпекулира за тоа што им се врти во главата на двајцата лидери. Но сигурно е дека Кси дојде во Вашингтон со јасна идеја за она што го бара веќе подолго време и нема никакви индиции или веројатност дека отстапил од тоа“, изјави тој за TРТ Ворлд.

„Трамп им се восхитува на силните лидери како Кси, а Кси речиси сигурно знае дека најдобриот начин за справување со Трамп е да се насмевне и да биде учтив. Но тоа нема да ги промени неговите постапки.“

Други аналитичари исто така предупредуваат да не се очекува трајно решение, иако гледаат потенцијал за контролиран однос во кој двете земји би развиле механизми за решавање на своите разлики.

„За да се претвори тековното деловно примирје во траен економен мир, би било потребно ресетирање од страна на САД, што останува малку веројатно. Не е невозможно, но во моментов е малку веројатно“, изјави Штајнбок за TРТ Ворлд.

Сепак, доколку обновениот дипломатски ангажман што го покажаа двајцата лидери во Вашингтон биде проследен со постепено приближување околу билатералните предизвици, тоа би можело „да го отвори патот за управување со подлабоките структурни конфликти меѓу двете најголеми светски економии, кои опфаќаат индустриска политика, технолошки контроли, царини и стратешко ривалство“, додава тој.

Што носи иднината

Се очекува Трамп и Кси да се сретнат уште двапати пред крајот на 2026 година, што му дава тежина на тврдењето на Трамп дека, иако двете земји имаат „различни системи“, тие „никогаш досега не се сложувале подобро“. Следната планирана средба ќе се одржи на самитот на АПЕК (APEC) во Шенжен во ноември, додека последната средба за годината ќе биде во Мајами во декември, за време на собирот на Г-20.

Зад дипломатската учтивост, Кси стана посигурен во настапот во однос на администрацијата на Трамп, која се соочува со непопуларна и нерешена војна со Иран, високи цени на енергенсите и избори на среднорочните избори за Конгресот што се одржуваат за само неколку недели.

Од 2017 година, Пекинг постигна значителен напредок во различни области- од електрични возила и чиста енергија до вештачка интелигенција- истовремено зајакнувајќи ја својата глобална позиција преку меѓународни групирања како што се БРИКС (BRICS) и Шангајската организација за соработка (ШОС).

Пред да се ракува со Трамп, Кси имаше исполнет дипломатски распоред: учествуваше на самитот на БРИКС во Њу Делхи, оствари значајна посета на Каиро (влијателен играч во прашањата на Блискиот Исток) и присуствуваше на состанокот на ШОС во Киргистан, централноазиска земја богата со енергетски ресурси.

„Тој пристигна како лидер кој, се чини, ја има поддршката на Глобалниот југ. Дали таа поддршка е толку цврста како што изгледа е друго прашање, но во дипломатијата впечатокот е важен. Сега споредете го тоа со Трамп, кој се справува со непопуларна војна со Иран, високи цени на енергенсите и избори на средината на мандатот за неколку недели“, вели Атли.

Иако и Кина има свои ранливи точки-од блокадата на Ормускиот Теснец и енергетската безбедност до контролите врз чиповите- на Трамп му се потребни победи што може да им ги покаже на гласачите, за разлика од Кси, смета Атли.

„Кси може да си дозволи да чека, но Трамп не може.“

Сепак, двете земји зависат една од друга во клучни области.

На САД им се потребни кинеските ретки земјени метали, додека на Пекинг му се потребни американската технологија и купувачи, како и стабилна глобална економија за неговиот извоз. Двете страни се свесни дека наглото прекинување на тие врски би им наштетило и на двете.

„Она кон што навистина се стремат двајцата лидери е стабилен баланс, во кој конкуренцијата и соработката коегзистираат“, изјави Атли за ТРТ Ворлд.

„Тоа е пореално и поостварливо од траен економски мир.“

Извор: ТРТ Ворлд