Долго пред долговечноста да стане глобална индустрија, човештвото сонувало да го продолжи животот или дури и да живее вечно.
Европскиот фолклор замислувал вампири кои го одржуваат вечниот живот пиејќи крв, додека алхемичарите го барале митскиот Камен на мудроста и „еликсирот на животот“, супстанции за кои се верувало дека ја зачувуваат младоста, лекуваат болести и даваат бесмртност.
Овие древни аспирации сè уште ја обликуваат популарната култура. „Хари Потер и Каменот на мудроста“ од Џ. К. Роулинг се потпира на митологијата на алхемијата, додека „Алхемичарот“ од Пауло Коелјо го претставува еликсирот на животот како универзален лек што го спречува стареењето.
Сепак, романот на Коелјо исто така сугерира дека вистинското богатство на животот не лежи во бесмртноста, туку во исполнувањето на вашата „Лична легенда“, што е вашата животна цел и длабокиот сон што отсекогаш сте сакале да го остварите.
Денес, таа древна потрага стана мерлив и комерцијален стремеж.
„Можеби сме првата генерација што нема да умре“, пишува во биографијата на технолошкиот претприемач Брајан Џонсон на Инстаграм, кој привлече светско внимание со својот радикален протокол против стареењето- Проектот Блупринт (Project Blueprint).
Неговиот режим вклучувал чести крвни тестови, бројни додатоци во исхраната, строги правила за исхрана, постојано биолошко следење и експериментални терапии. Во еден од неговите најконтроверзни експерименти, Џонсон примил плазма од својот син тинејџер.
Тој повеќе не бара магичен камен или митска вода; тој се потпира на биомаркери, алгоритми, додатоци во исхраната и медицински процедури.
Сепак, пристапот до оваа визија за иднината доаѓа со значителна цена.
Тестовите за биолошка возраст, персонализираните планови за исхрана, напредниот скрининг, приватните клиники за долговечност и експерименталните третмани сè повеќе се продаваат на оние кои можат да си ги дозволат.
Ветувањето за подолг, поздрав живот е привлечно. Но како што долговечноста станува профитабилен глобален пазар, тоа покренува итни прашања за нееднаквоста, научните докази и комерцијализацијата на стареењето.
Најнов глобален симбол за статус
„Очекуваниот животен век е зголемен, но целта треба да биде да се изгради општество во кое луѓето стареат здраво, остануваат без хронични болести, продолжуваат да бидат продуктивни, активно учествуваат во животот и ја задржуваат својата виталност. Спречувањето на болестите е најисплатливиот пристап“, вели за ТРТ Ворлд специјалистот физиотерапевт Хакан Оздемир, потпретседател на Управниот одбор на здравствениот сектор на MУСАИД (Здружение на независни индустријалци и бизнисмени).
Денес, повеќе од кога било досега сме изложени меѓусебно на животите на другите. Како што модернизацијата го преобликува светот, се менува и нашето разбирање за богатството, сè повеќе прифаќајќи ја идејата за „тивок луксуз“.
Крајниот симбол за статус повеќе не е само она што го поседувате или го прикажувате, туку вашето здравје и благосостојба. Рефлектирајќи ја оваа промена, глобалните луксузни брендови инвестираат во фармацевтски производи, технологии против стареење, врвни велнес центри и ексклузивни клубови за книги за своите богати клиенти.
Но долговечноста е повеќе од зачувување на телото.
„Дологовечноста денес не е само физичка долговечност; туку и ментална долговечност“, вели Мерве Четинкаја, интердисциплинарен психијатар и социолог, за ТРТ Ворлд.
„Луѓето сакаат добар квалитет на живот, а не само подолг. Заштитата на менталното здравје, исто така, помага во заштитата на физичкото здравје, а обете се тесно поврзани со очекуваниот животен век.“
Таа забележува дека начините на живот промовирани на социјалните медиуми претставуваат само еден можен модел и не треба да се усвојуваат безрезервно.
„Можеме да создадеме свои начини на подобар живот. Најважно е да ги разбереме нашите потреби, да уживаме во нашите животи и да развиеме чувство за смисла.“
Четинкаја, исто така, истакнува помалку видлива димензија на долговечноста: духовноста.
„Духовноста може да понуди начин за поврзување со другите, со себеси и со трансценденцијата. Може да им помогне на луѓето да откријат кои се и да најдат смисла во животот.“
Подемот на долговечноста одразува пошироко движење за животен стил кое брзо добива на интензитет во Туркије.
За да се задоволи и формализира оваа растечка побарувачка, земјата презеде значајни законски чекори, особено преку објавувањето на Регулативата за центри за велнес на 4 јули.
Оздемир забележува дека, бидејќи просечниот животен век во Туркије се зголеми на приближно 76 години за мажите и 78 години за жените, приоритетите на земјата мора да се развиваат соодветно.
Оздемир вели дека новорегулираните центри се наменети за промовирање на долговечноста, сфатена не само како продолжување на животниот век, туку и како активна посветеност на здрав живот и стареење.
Овој премин од реактивна медицина кон превентивна благосостојба ќе го обликува и начинот на кој функционираат центрите. Оздемир го истакнува потенцијалното интегрирање на овие услуги во туристичката инфраструктура на Туркије.
„Туркије има значаен хотелски капацитет, кој работи само дел од годината. Ако хотелите можат да понудат лиценцирани клинички, велнес и услуги за долговечност, ова би можело да отвори нова димензија во здравствениот туризам, фокусирана на заштита на здравјето на луѓето пред да се развие болеста, а не само на лекување на болести.“
Етички грижи
Како што напредува науката за долговечност, така напредуваат и прашањата за тоа кој има корист од неа - и кој заостанува.
Д-р Орхан Ондер, лекар и етичар специјализиран за здравствена технологија, вели дека откритијата во геномијата, вештачката интелигенција и напредното снимање го трансформирале начинот на кој научниците го мерат стареењето.
Наместо да се потпираат исклучиво на хронолошката возраст, истражувачите сега можат да користат софистицирани „биолошки часовници“ за да проценат колку брзо стареат телото на една личност, поединечните органи, па дури и специфичните типови клетки.
Овие алатки би можеле да помогнат во порано идентификување на ризиците од болести и проценка на новите терапии, како што се сенолитиците и епигенетско репрограмирање. Сепак, Ондер предупредува дека подоброто мерење не води автоматски до подобри медицински одлуки.
„Фундаменталното прашање повеќе не е едноставно- можеме ли да ја измериме биолошката возраст?- туку дали треба, и за кого?“ - вели Ондер за TРТ Ворлд
Тој тврди дека биолошките часовници сè уште не се доволно сигурни за да ги водат индивидуалните клинички одлуки, со оглед на нерешените прашања за нивната точност и валидност.
„Како што напредува науката, нашите етички рамки мора да се развиваат паралелно“, вели тој. „Стремежот кон подолг, поздрав живот не треба да доаѓа по цена на еднаквоста, автономијата или нијансираното разбирање на тоа што значи да се старее добро.“
Брзата комерцијализација на долговечноста, исто така, предизвикува загриженост.
Кадер Кубра Демирдоген, фармацевт и докторски истражувач на Универзитетот во Бирмингем, вели дека индустријата сè повеќе ги продава скапите производи и процедури за подолг живот по пократок пат.
„Некои производи вклучуваат геномско тестирање или интравенозни третмани, а тие можат да бидат многу скапи“, вели таа за TРТ Ворлд.
„Пристапот е во голема мера ограничен на побогатите луѓе, така што тие можат да станат и показател за општествениот статус.“
Но цената не треба да се меша со научните докази, предупредува таа.
„Некои интервенции покажаа придобивки, а други сe ветувачки како што продолжуваат истражувањата. Нo постојат и производи чии ефекти остануваат недокажани и чии придобивки се засилени преку маркетингот.“
Таа додава дека ниеден додаток или третман не е погоден за секого, нагласувајќи ја важноста на персонализираната грижа.
„Она што е важно не е презентирање на овие производи како извонредни решенија“, вели таа, „туку да се биде искрен за тоа што ветува и што сè уште не е докажано.“
Достапно за сите
Како што се интензивира комерцијалната конкуренција во секторот за долговечност, се поставуваат прашања за тоа кој може да пристапи до нејзините придобивки.
Нутриционистот и академик Хатиџе Кубра Барчин вели дека трендовите на социјалните медиуми можат да ја направат исхраната фокусирана на долговечноста да изгледа скапа, рестриктивна и тешка за одржување.
Сепак, нејзината фундаментална цел е едноставна: да се зголеми бројот на здрави години што луѓето ги доживуваат во подолг живот.
„Поради трендовите на социјалните медиуми и дезинформациите за исхраната, можеме да почнеме да ја сметаме исхраната фокусирана на долговечноста за недостапна, неодржлива и скапа“, вели Барчин за TРТ Ворлд
„Сепак, нашата фундаментална цел е доста едноставна: како што го продолжуваме нашиот животен век, сакаме да го зголемиме и бројот на години што ги поминуваме во добро здравје.“
Оздемир слично ја оспорува перцепцијата дека долговечноста е резервирана за богатите.
„Долговечноста и благосостојбата често се перцепираат како системи достапни само за елитна група со висок социоекономски статус. Но тие не треба да се сфаќаат на тој начин. Зборуваме за основите, а здравиот живот не мора нужно да бара многу високи трошоци.“
Барчин посочува на медитеранската исхрана, која е богата со зеленчук, овошје, мешунки, интегрални житарки, екстра девствено маслиново масло и ферментирана храна како што е јогуртот, како меѓународно признат модел веќе вграден во кулинарската култура на Туркије.
„Многу храна што се наоѓа во турската кујна и се одгледува на нашата земја е веќе компатибилна со принципите на долговечност. Медитеранската исхрана им дава приоритет на зеленчукот, овошјето, влакната, мешунките и интегралните житарки. Екстра девственото маслиново масло има централно место, додека јогуртот го поддржува здравјето на цревата. Билките, зачините и растенијата што традиционално се користат во нашата кујна, исто така, обезбедуваат вредни фитохемикалии, односно растителни соединенија.“
Есма Кан Јилдиз, истражувачка по биоинформатика и авторка за деца, чија работа ги охрабрува младите читатели повторно да ја откријат ботаниката, исто така вклучува практики за долговечност во својот личен живот.
„Ги следам случувањата и истражувањата за долговечноста“, вели Јилдиз за TРТ Ворлд.
„Исто така, организирам прошетки во природа и посети на органски пазари во различни делови на Туркије со младински групи. Овие активности ја поддржуваат нивната ментална благосостојба и им помагаат повторно да се поврзат со природата и повторно да ја откријат. Тоа е еден начин младите луѓе да се запознаат со долговечноста преку искуства од реалниот живот.“
Јилдиз, исто така, ги доведува во прашање увезените трендови на „суперхрана“ кога хранливите локални алтернативи се лесно достапни.
„Трендовите во храната постојат и луѓето влијаат едни на други. Денес, сите јадеме авокадо, но дали тоа навистина ни треба? Веќе имаме локално одгледувана храна што може да послужи за истата намена, како што се маслинките, кои се широко достапни и може да се консумираат без да се создаде непотребен отпад.“
Бејран наместо додатоци на исхраната
За дерматологот Ахсен Демир, долговечноста е продолжување на здравите години, а не само подолг живот.
„Долговечноста не е долг живот - туку долг и здрав живот“, вели таа за ТРТ Ворлд.
Таа вели дека стареењето на кожата го одразува целокупниот процес на стареење на телото. Додека колагенот природно се намалува со возраста, заштитата од сонце останува најважната одбрана.
Демир ја опишува долговечноста како пирамида: рана дијагноза на основата, проследена со здрави навики како што се медитеранска исхрана, редовно вежбање и умереност во калориите. Додатоците доаѓаат само откако ќе се решат недостатоците во исхраната, додека третманите како интравенски витамини и хипербарична терапија се на врвот.
„Без таа основа, ништо изградено на врвот не функционира“, вели таа.
Наместо да се потпира на додатоци, Демир посочува на традиционалната турска храна како што се бејран супата и шкембе чорба, кои се природно богати со колаген и протеини.
„Пред да купиме додатоци на колаген, веќе имаме бејран и шкембе“, вели таа.
Демир исто така тврди дека турскиот амам заслужува признание заедно со нордиската сауна, наведувајќи докази дека топлинската терапија може да го поддржи кардиоваскуларното здравје, додека предупредува оти истражувањата за нурнувања во ладна вода не се доволно убедливи.
На крајот на краиштата, Демир вели дека ниту еден додаток не може да го замени здравиот живот.
„Не можете да пушите, да се храните лошо и да очекувате еден додаток да го поништи сето тоа“, вели таа. „Најдобрата инвестиција што можете да ја направите за здраво стареење е промената на животниот стил“.
Извор: ТРТ Ворлд
