Për gati 60 vjet, Mehmet Karsli ia ka kushtuar jetën artit të durimit dhe mjeshtërisë së thellë, që fshihet nën kopertinën e një libri.

“Ne shohim vetëm kopertinën e një libri, por nën të fshihen shumë procese”, thotë mjeshtri i libërlidhjes, i cili ka kaluar një pjesë të madhe të jetës duke riparuar dhe restauruar libra.

Procesi përfshin çmontimin e kujdesshëm të librit, riparimin e faqeve të dëmtuara, qepjen e tyre sërish, vendosjen e ngjitësit, prerjen e skajeve dhe, në fund, punimin e një kopertine të re.

Çdo fazë kërkon vëmendje ndaj hollësive dhe madje edhe gabimi më i vogël mund të shkatërrojë orë të tëra pune të bëra me kujdesshme.

“Nëse bën një gabim qoftë edhe në një shkronjë gjatë shkrimit të titullit në kopertinë, duhet ta hedhësh dhe të përgatitësh një kopertinë të re”, thotë ai për TRT World.

Megjithatë, pavarësisht kërkesave të larta të këtij zanati, pasioni i Karslit nuk u shua kurrë.

“Kam rreth 60 vjet në këtë profesion dhe, më besoni, nuk jam lodhur kurrë duke punuar”.

Nga çirak në mjeshtër

I lindur në vitin 1951 në fshatin Musalikalesi, në rrethin Akdağmadeni të provincës së Yozgatit, Karsli u shpërngul në Ankara në moshën nëntëvjeçare.

Pas përfundimit të shkollës fillore, ai nisi punën si çirak në një punishte libërlidhjeje në Hacettepe, duke ndërthurur mësimin e zanatit me shkollimin.

Ditët i kalonte duke mësuar profesionin, ndërsa në mbrëmje ndiqte shkollën e mesme të ulët. Pas diplomimit, u regjistrua në degën e shtypshkrimit në një shkollë të mesme profesionale industriale.

Megjithatë, interesimi i tij për librat dhe libërlidhjen nisi nga diçka shumë më e thjeshtë: cilësia e letrës.

Në atë kohë, kujton Karsli, ishte e vështirë të gjendej letër cilësore. Shumica e fletoreve prodhoheshin me letër të kategorisë së dytë ose të tretë, e cila dëmtohej lehtë kur njerëzit fshinin shkrimin.

Por njëri prej shokëve të tij, babai i të cilit punonte si shtypshkronjës, kishte fletore të prodhuara me letër më cilësore. Pamja e tyre tërhoqi vëmendjen e Karslit.

“Ai vinte me fletore të bukura dhe kështu fillova të interesohem për këtë zanat”, thotë ai.

Ky interesim i hershëm e çoi përfundimisht në një punishte libërlidhjeje, ku zbuloi se përvetësimi i profesionit kërkonte shumë më tepër sesa thjesht dashuri për librat.

Trajnimi zhvillohej gradualisht. Fillimisht, çirakët mësonin duke vëzhguar mjeshtrit me përvojë, përpara se të kalonin te qepja e fletëve, riparimi, rrumbullakimi i kurrizit të librit dhe prerja e tij.

Punimi i kopertinave vinte shumë më vonë.

“Pasi mësoje të rrumbullakosje kurrizin e librit, duhej të prisje edhe një vit deri në një vit e gjysmë për të kaluar te punimi i kopertinave”, tregon ai për TRT World.

Karsli e krahason këtë zanat me infrastrukturën e një qyteti, ku pjesa më e madhe e punës thelbësore mbetet e fshehur nën sipërfaqe.

Në libërlidhjen tradicionale, faqet qepen së bashku, në pjesën e sipërme dhe të poshtme të kurrizit të librit thuren kapitele dekorative, ndërsa skajet priten për t'u dhënë një pamje të rregullt. Më pas, përgatitet një strukturë prej kartoni të fortë, e cila shërben si bazë e kopertinës, përpara se lëkura të hollohet, të marrë formën e duhur dhe të vendoset mbi të.

Ajo që duket si një objekt i vetëm, i përfunduar, është në të vërtetë rezultat i shumë fazave të realizuara me kujdes.

Puna që fshihet nën kopertinë

Për Karslin, libërlidhja lindi nga nevoja praktike për të mbrojtur faqet e shkruara dhe për t'i mbajtur ato të bashkuara.

“Libërlidhja ekziston që nga shpikja e letrës”, thotë ai.

Kur shkrimi në fletë të veçanta u bë më i përhapur, njerëzit patën nevojë për kopertina që t'i mbanin faqet së bashku dhe t'i mbronin nga dëmtimi.

Edhe terminologjia e këtij zanati pasqyron materialet e përdorura tradicionalisht. Fjala turke cilt, e prejardhur nga fjala arabe që do të thotë “lëkurë”, filloi të përdorej për të përshkruar mbështjellësen mbrojtëse të librit, duke pasqyruar përdorimin e gjerë të lëkurës në libërlidhjen tradicionale.

Karsli dallon dy qasje ndaj profesionit: libërlidhjen moderne dhe metodat tradicionale që lidhen me mjeshtërinë osmane.

Tradita klasike që ai përshkruan është pjesë e një trashëgimie më të gjerë të arteve të librit, e zhvilluar gjatë shekujve.

Shembuj të rëndësishëm të libërlidhjes u shfaqën në Anadoll gjatë periudhës selxhuke, ndërsa më vonë ky zanat zhvilloi karakteristika të veçanta nën Perandorinë Osmane.

Gjatë periudhës klasike osmane, libërlidhja praktikohej në punishtet e pallatit, krahas kaligrafisë, iluminimit të dorëshkrimeve dhe pikturës së miniaturave.

Ndër elementet dalluese të kësaj tradite janë shamsa (një motiv dekorativ në formë medaljoni, me pamjen e një rozete yjore, rrethore ose vezake) dhe kapitelet dekorative, të cilat kërkojnë teknika të specializuara.

Kapitelet thuren në pjesën e sipërme dhe të poshtme të kurrizit të librit, ndërsa shamsa është një motiv i spikatur dekorativ në kopertinat tradicionale, shpesh i zbukuruar me motive bimore ose gjeometrike.

Restaurimi i një dorëshkrimi të vjetër kërkon të njëjtën qasje të përpiktë: fillimisht vlerësohet gjendja e tij dhe më pas pastrohet me kujdes nga papastërtitë e grumbulluara.

“Kur të sjellin një dorëshkrim, gjëja e parë që bën është pastrimi i thatë. Pas këtij pastrimi, nëse ka pjesë të grisura, i restauron ato”, shpjegon ai.

Pasi riparohen pjesët e dëmtuara, faqet qepen së bashku dhe nis puna për përgatitjen e kopertinës.

“Pasi e qep, përgatit kopertinën. Më pas, stampohet motivi shamsa mbi të. Pas kësaj, e zbukuron me ar ose me një stil më të thjeshtë. Pastaj thur kapitelet”, shpjegon ai.

“Më pas, i ngjit pjesët e kopertinës dhe kështu krijohet një vepër arti e përfunduar.”

Ajo që bie veçanërisht në sy në historinë e Karslit është se, pas dekadash të tëra në profesion, ai vendosi të bëhej sërish nxënës.

Në vitin 2010, punimet e tij u ekspozuan në një ekspozitë kolektive në Istanbul. Mjeshtri i libërlidhjes, Islam Seçen, i pa punimet e Karslit dhe shprehu dëshirën për t'u takuar me të.

“Ai tha: ‘Dua të takoj këtë mjeshtër’”.

Kur Karsli vizitoi më vonë Istanbulin, ai kërkoi Seçenin jo vetëm për ta takuar, por edhe për t'i kërkuar që ta merrte si nxënës.

“I thashë: ‘Mjeshtër, ndonjëherë më bëjnë pyetje për libërlidhjen klasike, por unë nuk e njoh këtë art. A mund të ma mësosh?’”

Për një vit e gjysmë, Karsli udhëtoi rregullisht nga Ankaraja në Istanbul për të studiuar libërlidhjen klasike nën drejtimin e Seçenit.

Në atë kohë, ai kishte tashmë punishten e tij dhe një numër të qëndrueshëm klientësh. Megjithatë, gjeti kohë për t'u trajnuar, duke e mbyllur punishten çdo të premte në mbrëmje dhe duke marrë trenin e natës për në Istanbul.

“Shkova në Istanbul për një vit e gjysmë”.

“Të premten në mbrëmje mbyllja punishten, merrja trenin e natës dhe mbërrija në Istanbul në mëngjes”.

“Ndiqja kursin, kthehesha në mbrëmje dhe të hënën e hapja sërish punishten”.

Bëjeni me dashuri

Krahas formimit dhe zhvillimit të tij si mjeshtër i libërlidhjes, Karsli ndërtoi edhe një karrierë në institucionet publike.

Në moshë të re, ai nisi të punonte në Fakultetin e Bujqësisë të Universitetit të Ankarasë, ku siguroi një vend të përhershëm pune kur mbushi 18 vjeç.

Në janar të vitit 1982, ai kaloi në Parlament, ku vazhdoi të punonte deri në pensionimin e tij në vitin 1996.

Megjithatë, pensionimi nuk nënkuptonte largimin nga profesioni. Përkundrazi, ai i dha mundësinë t'i përkushtohej plotësisht punishtes së tij dhe zanatit që e kishte dashur që në fëmijëri.

Përkushtimi i tij prej dekadash i ka sjellë edhe vlerësime.

Në vitin e 60-të të karrierës së tij, Karsli u nderua me një çmim nga presidenti turk Recep Tayyip Erdoğan, një vlerësim që ai e përshkruan si një nga momentet më domethënëse të jetës së tij.

Për një njeri që ka kaluar pjesën më të madhe të jetës duke mësuar, ushtruar dhe përcjellë një zanat shekullor, mësimi që dëshiron t'u lërë brezave të ardhshëm shkon përtej libërlidhjes.

“Çfarëdo që të bëni, bëjeni me dashuri”, thotë ai për TRT World.

“Nëse e doni atë që bëni, me siguri do të keni sukses”.