Потерницата на Меѓународниот кривичен суд (МКС) против израелскиот министер за финансии Безалел Смотрич поради израелската политика во окупираниот Западен Брег би можела да означи историски момент во меѓународното кривично право, велат правните експерти.

МКС поднесе барање за тајна потерница за Смотрич поради наводни воени злосторства и злосторства против човештвото, вклучително и апартхејд и присилно раселување, објави во понеделник британскиот новински медиум Окото на Блискиот Исток (Middle East Eye).

Израелскиот министер во вторник потврди дека бил информиран дека обвинителот на МКС бара потерница за негово апсење. На прес-конференција, тој го нарече тоа „објава на војна“ од „антисемитскиот суд во Хаг“.

Научниците велат дека случајот би бил без преседан бидејќи ниту едно лице претходно во МКС не е обвинето за кривично дело апартхејд.

Тие додаваат дека тоа би означило и пресвртница со тоа што Израел ќе биде одговорен за неговите незаконски политики и окупација во окупираниот Западен Брег.

Како е дефиниран апартхејдот според меѓународното право?

Според основачкиот Римски статут на МКС, апартхејдот е класифициран како злосторство против човештвото.

Герхард Кемп, професор по кривично право на Универзитетот на Западна Англија, Бристол, рече дека апартхејдот се однесува на систематско угнетување и доминација од страна на една расна група над друга.

Тој тврди дека израелските политики на окупираниот Западен Брег - вклучувајќи ја експанзијата на населбите, присилното раселување и насилството од страна на израелските доселеници - би можеле да спаѓаат во таа рамка.

Злосторството апартхејд може да го изврши и поединец кој извршува нехумани дела во контекст на институционализираниот режим на систематско угнетување и доминација и со намера да одржува таков режим, додаде тој.

„Ако се погледне ситуацијата на Западниот Брег, на пример, јасно е дека насилните дејствија на израелските доселеници, очигледно поддржани или дури и поттикнати од владини претставници како г-дин Смотрич, и дејствија како присилното отстранување на Палестинците од нивниот имот и земја, би се квалификувале како нехумани дела“, изјави Кемп за Анадолија.

Кемп вели дека овие дела се дел од поширок систем дизајниран да ја одржи, па дури и прошири израелската контрола врз Палестинците на окупираната територија.

„Затоа обвиненијата за апартхејд се одамна задоцнети“, рече тој.

„Ваквите обвиненија против поединци како Смотрич би довеле до сржта на проблемот: деценискиот систем на угнетување и доминација на кој се подложени Палестинците.“

Џон Квигли, професор по право на Државниот универзитет во Охајо, рече дека апартхејдот е во суштина систем на расна сегрегација.

Тој истакна дека пријавените обвиненија за префрлање на израелски цивили во населби би можеле да означат и голем правен преседан.

„Ова би бил и прв пат за овој чин да биде обвинет некој функционер на владата на Израел“, рече тој.

Во врска со тајноста на барањето за потерница, Квигли рече дека ваквите процедури се вообичаени и имаат за цел да ги спречат осомничените да избегнат апсење.

Зошто окупираниот Западен Брег е централен за обвинението?

Експертите велат дека обвинувањата против Смотрич се фокусираат во голема мера на проширувањето на израелските населби и политиките кон Палестинците на окупираниот Западен Брег, каде што насилството од страна на израелските доселеници и присилното раселување се интензивираа во последниве години.

Кемп рече дека, иако меѓународното внимание во голема мера е фокусирано на Газа, долгогодишните незаконски израелски политики и активности на окупаторите на Западниот Брег добија многу помалку јавен надзор.

Сепак, МКС ги испитува израелските злоупотреби во Палестина повеќе од една деценија.

„Со години е јасно дека Палестинците на окупираната територија се предмет на систем на апартхејд наметнат од Израел“, рече тој.

„И Смотрич се чини дека е инструментален во ова. Затоа, обвинителските постапки во овој поглед се оправдани и навремени.“

Квигли рече дека обвинителите се чини дека ги третираат израелските политики за населби и како прекршувања поврзани со воената окупација и како дел од пошироките злосторства против цивилното население.

„Образложението за обвинението како злосторство против човештвото е тоа што, дури и покрај тоа што се спроведуваат во воена ситуација, тие се спроведуваат против цивилното население на начин што делата се широко распространети или систематски“, рече тој.

„Наводните дела би можеле да претставуваат или воено злосторство, или злосторство против човештвото, или и двете.“

Дали ова би можело да стане првиот случај на апартхејд на МКС?

Правните експерти рекоа дека ниту едно лице никогаш не било гонето за апартхејд пред меѓународен суд.

„Навистина ќе биде историско ако МКС одобри налог за апсење на лице под обвинение за апартхејд како злосторство против човештвото“, рече Кемп.

Тој истакна дека јужноафриканскиот суд во 2025 година одобрил обвиненија поврзани со апартхејдот против двајца поранешни офицери од

безбедносната полиција од ерата на апартхејдот, што го прави „првото судење на поединци за кривично дело апартхејд од страна на кој било суд - домашен или меѓународен“.

Случајот е во тек.

Квигли рече дека израелскиот случај е значаен затоа што се вели дека Смотрич го извршил во својство на израелски министер.

„МКС нема надлежност над Израел како држава, но ако министер ги извршува во својство на владин министер, тоа би значело дека самата влада го крши меѓународното право“, рече тој.

Во 2024 година, судот, исто така, издаде налози за апсење против премиерот Бенјамин Нетанјаху и поранешниот израелски министер за одбрана Јоав Галант за воени злосторства на гладување како метод на војување и намерно насочување напад врз цивилното население, како и злосторства против човештвото на убиства, прогон и други нехумани дела за време на војната во Газа.

Во вторник, Си-Ен-Ен објави дека Израел верува оти МКС може да бара и налози за апсење за сегашниот министер за одбрана Израел Кац и министерот за национална безбедност Итамар Бен-Гвир.

Што го очекува Смотрич

Одговарајќи на барањето за налог од МКС, Смотрич ја бранеше експанзијата на израелските населби во окупираниот Западен Брег и нареди уривање на палестинското бедуинско село Кан ал-Ахмар источно од Ерусалим.

Тој, исто така, ја опиша експанзијата на населбите во Западниот Брег како дел од „револуцијата“ во она што го нарече „вечна библиска татковина“.

Квигли истакна дека кога осомничениот продолжува со истото однесување откако ќе биде обвинет, судот може да го смета тоа за отежнувачка околност ако лицето е осудено и казнето.

Кемп рече дека забелешките укажуваат на она што го опиша како продолжение на незаконското криминално однесување поврзано со прогон како злосторство против човештвото.

„Навистина ужасно“, рече тој.

Извор: АА