Хрватска бара од Црна Гора да реши осум отворени прашања пред пристапувањето на земјата во Европската унија, при што поголемиот дел од барањата се однесуваат на наследството од војната во 1990-те години, дознава агенцијата „Хина“ од хрватски дипломатски извори.

Барањата, кои официјален Загреб ги пренесе до земјите-членки на ЕУ, се однесуваат на преговарачкото Поглавје 23 кое ги опфаќа правосудството и основните права и Поглавјето 31, кое се занимава со надворешната, безбедносната и одбранбената политика.

Истовремено, Хрватска продолжува да го поддржува европскиот пат на Црна Гора, бидејќи пристапувањето на земјата во Унијата е и во интерес на Хрватска, истакнуваат изворите.

Обесштетување, одговорност за воени злосторства и решавање на имотните права

Повеќето од барањата се однесуваат на последиците од војната во 1990-те. Хрватска бара решение во врска со обесштетувањето на хрватските граѓани кои биле притворени во логорот „Морињ“ во Црна Гора, каде што повеќе од 300 хрватски граѓани, главно од областа на Дубровник, биле држени во притвор во периодот меѓу октомври 1991 и август 1992 година.

Исто така, се бара да се зачува спомен-плочата поставена на местото на поранешниот логор. Плочата беше заеднички откриена од хрватски и црногорски министри во октомври 2022 година, но подоцна се појавија барања за нејзино отстранување. Околу плочата е поставена и метална рамка, која потенцијално би можела да ја покрие.

Третото барање се однесува на преименувањето на општинскиот базен во Котор, кој моментално го носи името на ватерполистот Зоран Гопчевиќ. Хрватската страна наведува дека Гопчевиќ бил чувар во „Морињ“ во 1991 и 1992 година. Загреб смета дека е неприфатливо спортски објект да го носи името на лице поврзано со малтретирањето и тортурата врз хрватските притвореници.

Загреб, исто така, бара целосна соработка од црногорските власти за утврдување на судбината на 14 исчезнати хрватски граѓани, вклучително и размена на информации, продолжување на работата на надлежните комисии и пристап до архивите и документите што би можеле да помогнат во нивното пронаоѓање и утврдување на нивната судбина.

Хрватска исто така бара гонење на одговорните за воени злосторства, вклучително и одговорност врз основа на командната одговорност. Во документот се наведува дека досега не е изречена ниту една пресуда врз основа на командна одговорност.

Во случајот „Мориње“, четворица припадници на ЈНА беа правосилно осудени за воени злосторства и добија вкупно 12 години затвор, но тие казни не ги опфатија злосторствата врз цивилите притворени во логорот.

Меѓу барањата е и решавањето на имотните права на хрватските семејства во Црна Гора. Хрватска наведува дека меѓу нерешените случаи се 51 семејство од Тиват и други семејства од Бока Которска, чии барања, не се решени и покрај правосилните судски пресуди или долгите правни постапки.

Останатите две барања се однесуваат на Поглавјето 31. Хрватска бара враќање на училишниот брод „Јадран“, кој е под црногорска контрола од 1991 година. Загреб тврди дека бродот ѝ припаѓа на Хрватска врз основа на Договорот за прашањата на сукцесијата од 2001 година.

Пред распадот на Југославија, бродот бил стациониран во Сплит; тој бил на поправка во Црна Гора кога избувнала војната во 1991 година, се наведува во хрватскиот документ.

Второто прашање се однесува на границата меѓу двете држави. По решавањето на прашањето за копнената граница, Хрватска е подготвена редовно да свикува состаноци на надлежните комисии за да се разгледа разграничувањето на море, без притоа да се одредува краен рок за тој процес.

Загреб конкретно бара потврда од Подгорица дека ќе се почитува поранешната меѓурепубличка копнена граница меѓу двете држави. Според хрватските експерти, отстапувањата на терен не надминуваат 220 метри и би можеле да се решат во текот на процесот на разграничување.

Во документот, Хрватска наведува дека доследно ја поддржувала евроатлантската интеграција на Црна Гора, вклучително и нејзиното пристапување во НАТО, и дека ѝ го обезбедила хрватскиот превод на правната регулатива на ЕУ (*acquis communautaire*), во вредност од осум милиони евра.

Истовремено, Загреб предупредува дека, според неговото мислење, одредени еднострани потези на црногорските власти повторно ги разгореле историските тензии и создале непотребен притисок врз билатералните односи. Во декември 2023 година, Хрватска ѝ врачи на Црна Гора неофицијален документ („нон-пејпер“) со преглед на отворените прашања, кој исто така го сподели со земјите-членки на ЕУ и со Европската комисија.

Во јануари и мај 2025 година се одржаа билатерални консултации, проследени со интензивен дипломатски ангажман – вклучително и десетина средби на министрите за надворешни работи на двете земји во текот на 2026 година – сите на иницијатива на Хрватска. Сепак, ниту едно од преостанатите прашања сè уште не е решено.