Tensionet në rritje mes Uashingtonit dhe Kievit po nxjerrin në pah dallime që shkojnë përtej rivalitetit personal mes presidentit amerikan Donald Trump dhe homologut të tij ukrainas, Volodymyr Zelenskyy, ndërsa Shtëpia e Bardhë po ndjek një politikë afrimi me Moskën.
Shenjat e fundit të afrimit mes ShBA-së dhe Rusisë u shfaqën javën e kaluar, kur i dërguari amerikan për ndërmjetësim, Steve Witkoff, u takua me presidentin rus Vladimir Putin në Shën Petersburg. Të dyja palët bënë deklarata pozitive lidhur me rifillimin e bisedimeve të paqes dhe përfundimin e luftës në Ukrainë.
Megjithatë, vetëm pak orë pas këtyre deklaratave, Rusia dhe Ukraina shkëmbyen sulme të fuqishme dhe vdekjeprurëse, duke nënvizuar vështirësitë që shoqërojnë përpjekjet për t'i dhënë fund konfliktit përmes negociatave.
Afrimi në rritje mes ShBA-së dhe Rusisë, i shoqëruar me ndërmjetësimin e Uashingtonit për një marrëveshje mbi furnizimin me naftë dizel me Kremlinin dhe heqjen e shumicës së sanksioneve amerikane ndaj Moskës, e ka irrituar Zelenskyyn. Së fundmi, ai ka kundërshtuar publikisht qasjen gjithnjë e më tolerante të Uashingtonit ndaj Moskës.
Trumpi i ka kërkuar gjithashtu Zelenskyyt të ndalojë sulmet ndaj rafinerive ruse të naftës.
Mosmarrëveshjet shënojnë një përkeqësim të mëtejshëm të marrëdhënieve, të cilat kanë mbetur të tensionuara që prej takimit të ashpër në Shtëpinë e Bardhë në mars, kur Trumpi dhe Zelenskyy u përfshinë në një përplasje verbale publike.
Megjithëse Zelenskyy më pas u përpoq të gjente gjuhën e përbashkët me Trumpin përmes ndërmjetësimit evropian, shkëmbimet e fundit mes tyre sugjerojnë se përçarjet mes Uashingtonit dhe Kievit janë më të thella sesa mosmarrëveshjet rreth mënyrës se si duhet të përfundojë lufta. Ato pasqyrojnë përparësi gjeopolitike dhe orientime ndërkombëtare që po largohen gjithnjë e më shumë nga njëra-tjetra.
“Zelenskyyn e kam më të vështirë ta kem partner sesa Putinin”, deklaroi presidenti amerikan në një fjalim javën e kaluar, duke nënvizuar afërsinë e tij me udhëheqësin rus, i cili së fundmi propozoi një takim trepalësh me presidentin kinez Xi Jinping dhe Trumpin për të diskutuar luftën në Ukrainë.
Putini dhe Trumpi kanë treguar marrëdhënie të mira, duke shkëmbyer vlerësime pozitive për njëri-tjetrin në raste të ndryshme.
Ndërkohë, Zelenskyy ka treguar më pak hezitim për t'u përballur me administratën amerikane, e cila prej kohësh i ka ofruar Ukrainës armë, financim dhe informacione thelbësore të inteligjencës në luftën kundër Rusisë.
“Si mund të jetë Trumpi mik me të? Mendoj se ky është një gabim. Është zgjedhja e tij, përsëri dhe përsëri”, tha Zelenskyy në një intervistë të fundit për Financial Times, duke iu referuar afrimit politik mes Rusisë dhe ShBA-së.
Afrimi mes ShBA-së dhe Rusisë dobëson rezistencën ukrainase
Sipas ekspertëve, dallimet në rritje mes Uashingtonit dhe Kievit, të ndërthurura me afrimin e Trumpit me Putinin, mund ta forcojnë pozitën e Moskës si në fushëbetejë, ashtu edhe në tryezën e negociatave.
Tensionet në thellim mes ShBA-së dhe Ukrainës “po ndikojnë në mënyrë përçarëse në dinamikën e luftës në Ukrainë, duke ndikuar si në operacionet ushtarake në terren, ashtu edhe në kushtet e një marrëveshjeje të mundshme paqeje”, thotë për TRT World Ozgur Korpe, akademik në Universitetin e Mbrojtjes Kombëtare.
“Në fushëbetejë, pasiguria lidhur me ndihmën amerikane, e përforcuar nga kushtëzimi politik, po e detyron Ukrainën të ndjekë një strategji më mbrojtëse dhe të kursejë burimet, ndërsa njëkohësisht i jep Rusisë më shumë hapësirë për të ruajtur ritmin e ofensivës dhe për të shtuar presionin”, shprehet ai.
Gjatë javëve të fundit, Ukraina është përballur me ndërprerje në shkëmbimin e informacioneve të inteligjencës me ShBA-në dhe në lidhjet satelitore të Starlinkut. Kievi beson se këto ndërprerje kanë kontribuar në cenueshmërinë e tij gjatë sulmeve të fundit vdekjeprurëse me raketa ruse ndaj kryeqytetit.
Mungesa e raketave interceptuese, e përkeqësuar nga vonesat në furnizimet amerikane, ka vënë nën presion të mëtejshëm mbrojtjen ajrore të Ukrainës.
Sipas Korpes, gjendja e vështirë e Ukrainës pasqyron një fenomen të njohur në marrëdhëniet ndërkombëtare: kur një partner më i dobët varet shumë nga një aleat më i fuqishëm për sigurinë e tij, pakësimi i mbështetjes ose pasiguria në lidhje me ndihmën mund të dobësojnë gatishmërinë dhe aftësinë e tij për të vazhduar luftën.
Që nga fillimi i luftës, Kievi është mbështetur fuqishëm në ndihmën politike, ekonomike, ushtarake dhe të inteligjencës nga ShBA-ja.
Megjithatë, nën administratën Trump, kjo mbështetje është zvogëluar, ndërsa presidenti amerikan e ka paraqitur gjithnjë e më shpesh Zelenskyyn si pengesë për arritjen e një marrëveshjeje të mundshme paqeje.
Presidenti amerikan Trump dhe presidenti ukrainas Zelenskyy kanë pasur marrëdhënie të tensionuara, jo vetëm për shkak të agjendave të kundërta, por edhe të armiqësive personale.
Ukraina është përpjekur të kompensojë mungesën e armëve amerikane dhe ndërprerjet në shkëmbimin e informacioneve të inteligjencës përmes mbështetjes evropiane.
Megjithatë, mbeten pikëpyetje nëse vende si Franca, Mbretëria e Bashkuar dhe Gjermania kanë kapacitetet ushtarake të nevojshme për të zëvendësuar ndihmën amerikane.
Prioritetet e brendshme
Trumpi dhe Zelenskyy u kanë bërë premtime të ndryshme publikut të tyre përkatës, duke e bërë gjithnjë e më të vështirë arritjen e një kompromisi.
Trumpi u ka premtuar prej kohësh amerikanëve se do t'i japë fund menjëherë luftës mes Rusisë dhe Ukrainës, ndërsa Zelenskyy synon të minimizojë lëshimet territoriale ndaj Moskës, në mënyrë që të ruajë mbështetjen kombëtare për presidencën e tij.
Tensionet mes Uashingtonit dhe Kievit janë “kryesisht rezultat i faktorëve të politikës së brendshme amerikane, pasi administrata Trump po përballet me presion për shkak të rritjes së kostove të energjisë, në një kohë kur luftërat në Lindjen e Mesme dhe në konfliktin Rusi-Ukrainë po zgjasin”, thotë Eugene Chausovsky, drejtor i lartë për zhvillimin e analizave dhe trajnimeve në Institutin New Lines.
Me afrimin e zgjedhjeve të mesit të mandatit në ShBA, Trumpi po kërkon mënyra për të lehtësuar presionet ekonomike, veçanërisht rritjen e çmimeve të naftës dizel dhe ndikimin e tyre më të gjerë në inflacion.
“Kjo shpjegon marrëveshjen e ShBA-së me Rusinë për lejimin e dërgesave të naftës dizel, si dhe pakënaqësinë e Trumpit ndaj Zelenskyyt për shkak se Ukraina vazhdon të godasë infrastrukturën energjetike dhe rafineritë ruse në një moment politikisht të ndjeshëm”, i tha Chausovsky TRT World.
Megjithatë, ekspertët paralajmërojnë se marrëveshja për naftën dizel nuk ka gjasa të ndikojë menjëherë në çmimet e karburanteve në ShBA, pasi vendet evropiane vazhdojnë të zbatojnë sanksionet e tyre ndaj Rusisë.
Edhe shpallja nga Trumpi e një armëpushimi në sektorin energjetik mes Ukrainës dhe Rusisë dështoi, pasi të dyja palët deklaruan se nuk e kishin nënshkruar marrëveshjen.
“Trumpi e sheh Ukrainën jo aq shumë si një vijë fronti për mbrojtjen e normave liberale demokratike, por më tepër si një barrë të kushtueshme të jashtme në kuadër të politikës së brendshme amerikane dhe si një kartë negociuese në tryezën e bisedimeve, për të arritur një ‘marrëveshje të madhe’ me Rusinë”, thotë Korpe.
Në të kundërt, sipas Korpes, Zelenskyy e sheh luftën e Ukrainës si një çështje ekzistenciale, të lidhur ngushtë me aspiratat e vendit për t'u anëtarësuar në institucionet politike dhe ushtarake perëndimore.
A do të shkëputen Ukraina dhe ShBA-ja nga njëra-tjetra?
Ukraina ka synuar prej kohësh integrimin më të ngushtë në institucionet politike dhe ushtarake perëndimore, përfshirë NATO-n dhe Bashkimin Evropian. Megjithatë, përkeqësimi i marrëdhënieve me Uashingtonin ka ngritur pikëpyetje nëse Kievi mund të vazhdojë të mbështetet te ndihma amerikane.
Oleg Ignatov, analist i lartë për Rusinë në Grupin Ndërkombëtar të Krizave, thotë se administrata Trump ka ndryshuar së fundmi qasjen e saj ndaj negociatave që synojnë përfundimin e luftës.
“Më parë, Uashingtoni përpiqej fillimisht të arrinte një mirëkuptim me Moskën dhe më pas t'ua paraqiste propozimet Ukrainës dhe aleatëve të saj, të cilët i refuzonin ato.
“Tani, ShBA-ja po përpiqet fillimisht të sigurojë mbështetjen e Ukrainës dhe të aleatëve të saj evropianë, për të kuptuar se cilat kompromise janë të gatshme të pranojnë. Më pas, këto propozime do t'ia paraqiste Putinit”, i tha Ignatov TRT World.
Javën e kaluar, ndërmjetësit amerikanë Steve Witkoff dhe Jared Kushner, dhëndri i Trumpit, u takuan me udhëheqës ukrainas dhe evropianë në Oslo, përpara se Witkoff të udhëtonte drejt Shën Petersburgut për bisedime të mëtejshme me Putinin.
“Kjo qasje kërkon që Zelenskyy të jetë më i qartë lidhur me kompromiset që Ukraina mund të pranojë. Kjo ka gjasa të shkaktojë fërkime mes Kievit dhe Uashingtonit, sepse qasjet e tyre vazhdojnë të jenë të ndryshme”, thotë Ignatov për TRT World.
Nëse ShBA-ja vazhdon t'i bëjë presion Zelenskyyt për të bërë lëshime të mëtejshme ndaj Rusisë, kjo qasje mund të “çojë në fërkime edhe më të mëdha, madje edhe në konflikt mes Kievit dhe Uashingtonit”, thotë Ignatov.
Zelenskyy ka këmbëngulur se çdo armëpushim i mundshëm duhet të mbështetet nga garanci sigurie perëndimore dhe nuk duhet të përfshijë lëshime territoriale ndaj Rusisë.
Në një intervistë të fundit për CNN, Zelenskyy deklaroi se Ukraina “do të mbijetojë” dhe “do të mbetet e fortë”, pavarësisht tensioneve me Uashingtonin, duke hedhur poshtë njëkohësisht mundësinë e lëshimeve territoriale ndaj Rusisë.
Ndërsa disa analistë ia atribuojnë tensionet pjesërisht armiqësisë personale mes Trumpit dhe Zelenskyyt, Korpe argumenton se dallimet janë shumë më të thella.
“Përçarja mes dy udhëheqësve nuk është thjesht personale; ajo buron nga mosmarrëveshje më të thella lidhur me objektivat e luftës dhe vizionin për një marrëveshje përfundimtare.”
Korpe thotë se institucione si Kongresi amerikan dhe Pentagoni, së bashku me NATO-n, kanë ndihmuar që mbështetja amerikane për Ukrainën të mos shembet plotësisht.
Megjithatë, ai shton se “është e drejtë të thuhet se kriza e besimit mes dy udhëheqësve po shkon qartësisht drejt një ‘shkëputjeje’ të plotë”.
Chausovsky, megjithatë, ofron një vlerësim të ndryshëm.
Ai thotë se, ndonëse Zelenskyy dhe administrata Trump vazhdojnë të jenë në kundërshti, “këto tensione nuk duhet të shihen si shenjë e një shkëputjeje të marrëdhënieve” mes Uashingtonit dhe Kievit.
Përkundrazi, Chausovsky e përshkruan fërkimin aktual si “një periudhë të vështirë në luhatjet e marrëdhënieve mes tyre, në kuadër të konfliktit të zgjatur me Rusinë”.
“Si rezultat, mund të pritet një thellim i aktivitetit diplomatik, megjithëse një armëpushim i qëndrueshëm ose një marrëveshje paqeje nuk ka gjasa të arrihet në një periudhë afatshkurtër”, i tha ai TRT World.
