Од откривање на промени во палестинските домови преку сателитски снимки до скенирање лица на воени контролни пунктови и „идентификување на луѓе за смртоносни напади“, проширената употреба на вештачка интелигенција од страна на Израел предизвикува загриженост за тоа како автоматизираната технологија се користи за контрола на животите на Палестинците.

Во окупираниот Западен Брег, системите со вештачка интелигенција им помагаат на израелските власти да го следат земјиштето, зградите и движењето, зголемувајќи стравувања дека технологијата би можела да го олесни уривањето и да го забрза раселувањето.

Во Газа, истрагите документираат извештаи за генерирани листи на сомнителни цели од вештачка интелигенција, кои се користат за информирање на воените напади, при што израелските разузнавачки службеници опишуваат процеси на одобрување кои понекогаш траеле само неколку секунди.

„Сето тоа е автоматизација на апартхејдот“, изјави за Анадолу Мустафа Џарар, професор по вештачка интелигенција на Универзитетот Хамад Бин Калифа и директор на СинаЛаб.

„Она што е ново сега е што вештачката интелигенција не само што собира и анализира, туку може и да дава наредби“, рече тој.

Палестинскиот истражувач Џалал Абухатер предупреди дека растечките системи за надзор помагаат во зајакнувањето на израелската контрола.

„Моделот на однесување, движењето, луѓето со кои разговарате, сè се следи и оди кон една цел: да се помогне на израелската окупација да доминира и контролира ова население“, изјави за Анадолија Абухатер, менаџер за политики за палестинската организација за дигитални права 7амлех(amleh).

ВИ алатка идентификува промени на палестинската земја

Извештајот од 17 септември на Ал Џезира го истакна Имисајт (ImiSight), алатка со вештачка интелигенција, наводно користена за идентификување промени на зградите и земјиштето, помагајќи им на израелските власти да детектираат структури што ги сметаат за неовластени и да ги таргетираат за уривање.

Првично користена во пустината Накаб, каде што палестинските бедуини граѓани на Израел се соочуваат со рестриктивни политики за градење и рушење, технологијата наводно е воведена на окупираниот Западен Брег, што предизвикува загриженост во врска со употребата на автоматизиран надзор за проширување на израелската контрола врз палестинската земја.

Израелските медиуми објавија во јануари 2025 година, повикувајќи се на бројки од Израелската управа за земјиште, дека Имисајт помогнал во истражувањето на околу 10.735 квадратни километри (4.145 квадратни милји) во 2024 година.

Управата соопшти дека отворила околу 495 постапки за уривање по откривањето од страна на системот и инспекциите на терен. Операциите за уривање придонеле за иселување на илјадници палестински бедуини граѓани од Израел.

Џарар објасни дека системите со вештачка интелигенција можат да споредуваат сателитски слики направени во различно време за да детектираат промени во структурите и да ги означат за понатамошна инспекција, дозволувајќи им на властите да идентификуваат згради за потенцијални мерки за уривање.

Истражувачот Абухатер рече дека пред да се распоредат вакви системи, процесот барал од службениците лично да ги проверат локациите пред властите да испратат сили и булдожери за уривање на структурите.

„Тоа би барало, знаете, луѓе да одат за да проверат и потврдат“, предупреди Абухатер, додавајќи дека ваквите технологии би можеле да ги забрзаат уривањата и да ја продлабочат израелската контрола врз палестинските заедници.

Уривањата се забрзуваат поради ограничувањата

Пријавената експанзија на технологијата доаѓа поради зголеменото уривање на палестинските структури на окупираниот Западен Брег.

Низ целиот Западен Брег, вклучувајќи го и Источен Ерусалим, повеќе од 1.100 објекти биле срушени во 2026 година до септемврискиот извештај на Канцеларијата на ОН за координација на хуманитарни работи (OЦХA), раселувајќи повеќе од 1.500 Палестинци.

Според податоците на OЦХA, годишниот просечен број на објекти срушени од Израел во Зоната Ц поради недостаток на градежни дозволи се зголемил за околу 80%, од 537 во 2010-2022 година на 966 во 2023-2025 година.

Зоната Ц сочинува околу 60% од Западниот Брег и останува под целосна израелска административна и безбедносна контрола. 

Палестинците се соочуваат со строги ограничувања за добивање градежни дозволи, оставајќи многу објекти ранливи на рушење.

Во април 2025 година, според ОН, била формирана единица за спроведување на законите на Израелската управа за земјиште која ќе работи на Западниот Брег.

Израелската група за човекови права „Мир сега“ го опиша потегот како чекор кон анексијата, додека ОН предупреди дека ќе го интензивира дискриминаторското спроведување на градежните дозволи и ќе го продлабочи палестинското раселување.

Во март 2025 година, ИмиСајт изјави дека нивната технологија му помогнала на органот да идентификува неовластено користење на земјиштето преку сателитски снимки, беспилотни летала и воздушно фотографирање, намалувајќи ги доцнењата во спроведувањето на уривањата.

„Години на увиди водени од вештачка интелигенција ги трансформираа операциите за уривање, намалувајќи ги доцнењата и овозможувајќи брза, ефикасна акција на терен!“, рече компанијата во блог пост.

Абухатер процени дека бројот на извршени уривања од воведувањето на овие системи поддржани од вештачка интелигенција се дуплирал.

„Целите овие системи се дизајнирани на начин да ја зацврсти окупацијата, да ја овласти окупацијата со алатки што би можеле да ги забрзаат нејзините дејствија против палестинските заедници“, додаде тој.

Препознавањето на лица ги следи Палестинците

Надзорот се протега надвор од земјиштето и зградите, па сè до луѓето што живеат на окупираната територија.

Во извештајот од мај 2023 година, Амнести Интернешнл ја документира употребата на Црвениот Волк (Red Wolf) од страна на Израел, систем за препознавање на лица распореден на воените контролни пунктови во Хеброн.

Црвениот Волк ги скенира лицата на Палестинците без нивна согласност и ги споредува со биометриски бази на податоци за да помогне да се утврди дали можат да поминат низ контролните пунктови.

Амнести, исто така, ја документира апликацијата за паметни телефони Син Волк (Blue Wolf) и базата на податоци Волчји Чопор(Wolf Pack), што израелските сили ги користат за собирање и пристап до информации за Палестинците.

Организацијата соопшти дека системите ги зајакнале ограничувањата на слободата на движење, особено во областа Х2 во Хеброн, која останува под израелска контрола.

Исто така, документирала обемно набљудување со камери во окупираниот Источен Ерусалим, предупредувајќи дека технологијата за препознавање на лица ја поткопува приватноста и ја обесхрабрува политичката активност.

Абухатер рече дека Палестинците биле фотографирани и на контролните пунктови и за време на воените напади врз домовите.

„Тие само земаат телефон и го фотографираат лицето на човекот“, рече тој, опишувајќи случаи во кои војниците фотографирале Палестинци на контролни пунктови дури и кога не се идентификувале.

Тој, исто така, ги опиша ноќните напади во кои војниците фотографирале жители, вклучувајќи деца.

„Војниците имаат цели и им се вели дека треба да фотографирате 100 Палестинци дневно“, додаде тој.

Абухатер рече дека собраните информации би можеле да се користат за градење обемни профили на Палестинците, вклучувајќи ги нивните движења, врски и лични истории.

Тој го опиша поширокиот систем како „голем затвор“ и рече дека Палестинците биле подложени на надзор што ги ограничувал нивните основни права.

Џарар рече дека информациите од камерите, паметните телефони и системите за идентификација на возила би можеле да се комбинираат за да се изградат детални профили на поединци.

Тој, исто така, рече дека израелските сили ги хакираат приватните камери на Палестинците.

„Идентификувате луѓе, идентификувате автомобили... различни видови предмети“, рече тој. „Ги следите цело време и така идентификувате цели“.

Тој објасни дека вештачката интелигенција може да открие и необични модели на патување, како што е некој што оди по различна рута помеѓу Рамала и Наблус.

„Вештачката интелигенција ќе открие нов модел и брзо, во основа, ќе кликне на аларми“, рече тој.

Од надзор до воено таргетирање

Заедно со системот документиран во окупираниот Западен Брег, кој првенствено вклучува мониторинг и надзор, истрагите за израелските операции во Газа покренаа посебна загриженост во врска со военото таргетирање потпомогнато од вештачка интелигенција.

Истрагата од април 2024 година од +972 Магазин (+972 Magazine) и Локал Кол (Local Call), врз основа на интервјуа со шест израелски разузнавачки службеници, објави дека систем со вештачка интелигенција познат како Лавандер (Lavender) ги идентификувал осомничените како потенцијални цели за бомбардирање и обележал дури 37.000 Палестинци во раните фази од војната.

Еден разузнавачки извор го опиша персоналот кој дејствува како „печат“ за препораките на системот, понекогаш поминувајќи само околу „20 секунди“ прегледувајќи цел пред да одобри напад.

Џарар предупреди дека ваквите брзи процеси на одобрување би можеле да остават малку простор за значајна контрола.

„Сè е целосно автоматизирано“, рече тој за процесот што го опиша, нарекувајќи го „машинско убивање, во основа“.

Истрагата, исто така, идентификуваше систем познат како Каде е тато?(Where's Daddy?), наводно користен за следење на сомнителни цели и утврдување кога влегле во нивните семејни домови. 

Со системот, според наградуваниот документарец НАЗА, едноставна фраза како „тато е дома“ може да предизвика бомбардирање.

Џарар рече дека пошироката употреба на вакви технологии треба да ги загрижи владите и истражувачите надвор од регионот.

„Израел всушност ги притиска и охрабрува другите земји да го сторат истото“, рече тој. „Тоа е модел“.

Абухатер предупреди дека ширењето на ваквите технологии може да ги забрза и злоупотребите врз Палестинците на Западниот Брег.

„Мојата загриженост е дека овие алатки ги забрзуваат плановите за етничко чистење, за утврдување на окупацијата, за зацврстување на анексијата врз палестинската територија на окупираниот Западен Брег“, рече тој.

Технолошките компании се соочуваат со контрола

Проширената употреба на технологијата за надзор, исто така, покрена прашања за меѓународните компании што обезбедуваат дигитални услуги на израелските безбедносни агенции.

Мајкрософт беше под контрола во 2025 година откако Гардијан објави дека израелска воена разузнавачка единица ја користела нејзината платформа во облак Азуре (Azure) за складирање на снимки од палестински телефонски повици собрани преку надзор во Газа и Западниот Брег.

На 25 септември 2025 година, Мајкрософт соопшти дека прегледот пронашол докази што ги поддржуваат елементите на известувањето, вклучително и употребата на складирање во Aзурe во Холандија и ВИ услуги.

Компанијата оневозможи одредени услуги за складирање во облак и вештачка интелигенција што ги користеше единица во рамките на 

Министерството за одбрана на Израел, наведувајќи дека неговите услови забрануваат масовен надзор врз цивили.

„Ова претставува директно соучесништво на приватни компании со израелски државни актери кои директно ги прекршуваат правата“, рече Абухатер. „Тоа е нешто за што овие компании треба да сносат одговорност.“

Џарар, исто така, повика на построги меѓународни правила што ќе ја регулираат употребата на вештачка интелигенција во воените операции.

„Навистина ни е потребен нов меѓународен закон во врска со употребата на вештачка интелигенција при автоматизирано убивање“, рече тој.

Извор: АА