Канада и САД делат многу културни сличности, од модни трендови до популарната култура, делумно поради нивната близина и најдолгата меѓународна граница во светот.
И покрај овие сличности, Канаѓаните историски се спротивставувале на тоа да станат дел од САД, идеја што администрацијата на Трамп неодамна ја оживеа со постојано споменување на Канада како 51-ва држава на Америка.
Пред повеќе од 250 години, кога американските колонии се побунија против британската власт, Канаѓаните одбија да им се придружат како 14-та бунтовна колонија.
За време на војната од 1812 година, Канаѓаните повторно се спротивставија на американската инвазија. Оттогаш, Канада и САД во голема мера одржуваат мирни односи.
Но постојаните изјави на Вашингтон за тоа Канада да стане 51-ва држава, се чини дека го разгореа канадскиот национализам и историските грижи околу американските амбиции, поттикнувајќи го централно-левичарскиот премиер на земјата, Марк Карни, да бара нови партнери, од Европа до Кина, со „подобри манири“.
Иако Карни ја опиша својата потрага по нови партнери како нешто друго освен обид за изградба на „трет блок со цел да стане ривал на голема сила“ против САД, тој исто така јасно стави до знаење дека Канада ја отфрла странската доминација.
„Ние не бараме моќ за да доминираме над другите. Напротив, ние се стремиме кон отпорност за никој да не може да ги контролира нашите отворени пазари, да го наруши нашиот суверенитет, да го загрози територијалниот интегритет или да ги поткопа нашите слободи, нашите демократии, нашето владеење на правото“, рече тој во говорот пред пратениците на ЕУ.
Во истиот говор, канадскиот лидер нагласи дека „Европа и Канада се посилни заедно“, додавајќи дека „сојузот Канада-ЕУ би создал светилник за другите демократии“.
Освен што нагласува демократски вредности, употребата на зборот „алијанса“ од страна на Карни сугерира дека неговото свртување кон ЕУ би можело да се прошири многу подалеку од економската и дипломатската соработка, велат аналитичарите.
Со оглед на тоа што канадскиот лидер ја идентификува и одбраната како област за подлабока соработка, предложеното партнерство би можело да сигнализира поамбициозни стратешки планови меѓу двете страни.
Еден ден пред обраќањето на Карни пред Европскиот парламент, претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен предложи невидена можност Канада да стане првата придружна членка на ЕУ.
Иако таков статус моментално не постои според законот на ЕУ и неговите услови остануваат недефинирани, предлогот сигнализира подготвеност на Брисел да истражи подлабок однос со Отава.
Карни, исто така, ја прекрши канадската дипломатска традиција избирајќи ја Франција, членка на ЕУ со силни врски со големото франкофонско население на Канада, наместо САД, за својата прва странска посета.
Сепак, администрацијата на Трамп се чинеше незадоволна од неодамнешните маневри на Карни со европските лидери, предупредувајќи го и канадскиот премиер и ЕУ да не преземат каков било „непријателски чин“ против САД.
„Ако е добра намера, во ред е. Ако е лоша намера, ќе ставиме многу високи царини на Европа, што е можност.“
Нов геополитички блок?
Канада и Гренланд, автономен регион на Данска, делат копнена граница на ненаселениот остров Ханс, воспоставен преку договор од 2022 година со кој се реши децениски територијален спор.
Неодамнешните разговори меѓу европските лидери и канадските претставници сугерираат дека Гренланд, дом на околу 55.000 луѓе, може да биде и географски мост меѓу Канада и Европа и стратешка точка на конвергенција, особено во услови на амбициите на американската администрација за најголемиот остров во светот.
Европските лидери ги сметаат тврдењата на администрацијата на Трамп за Гренланд како закана за суверенитетот на Данска, додека Канада се плаши дека американската контрола врз островот би можела да постави преседан за Отава, која Вашингтон постојано ја нарекува потенцијална 51-ва држава.
Спорот оттогаш доби нов пресврт, при што Данска и Гренланд се обидуваат да ги намалат тензиите со Вашингтон дозволајќи поголемо американско воено присуство на островот без да се откажат од суверенитетот.
Гренланд зазема стратешки важна позиција меѓу Северна Америка и Европа, што им овозможува на САД да ги следат руските воени активности на Арктикот и да откриваат потенцијални ракетни закани.
Ројтерс објави дека Вашингтон, Копенхаген и Гренланд треба да потпишат договор на 22 септември, со кој на САД ќе им се овозможи да воспостават две дополнителни воени локации на островот.
За Данска и Гренланд, овој аранжман нуди начин да се одговори на безбедносните грижи на Вашингтон, а истовремено да се задржи контролата врз територијата.
Целосните правни импликации на договорот остануваат нејасни.
„Несомнено, претседателот Трамп одигра голема улога во забрзувањето на ова зближување. Барањата поврзани и со Канада и со Гренланд ги приближија овие два актера“, вели Музафер Шенел, академик и експерт за европски студии.
Според Шенел, арктичките земји членки на ЕУ- Данска, Шведска и Финска- исто така се залагаат за поблиска соработка со Канада, која и самата е арктичка земја, поради растечките грижи за регионалната безбедност.
Во меѓувреме, Карни воспостави блиски врски со европските лидери, вклучително и со францускиот претседател Емануел Макрон и со германскиот политичар Фридрих Мерц, во обид да ги зајакне односите на Канада со Европа.
Тој, исто така, има особено блиски односи со финскиот претседател Александар Стуб, чија земја дели долга граница со Русија.
Сепак, растечкото партнерство меѓу ЕУ и Канада оди подалеку од нивните несогласувања со администрацијата на Трамп и грижите поврзани со Русија.
Двете страни исто така се обидуваат да ја намалат зависноста од САД и Кина преку диверзификација на трговијата, синџирите на снабдување во одбранбената индустрија, вештачката интелигенција и критичните минерали, според Шенел.
Соочена со тарифните политики на администрацијата на Трамп, Канада-земја богата со енергетски ресурси која околу две третини од својот извоз го пласира во САД-се обидува да ја диверзифицира својата економија.
Една од потенцијалните можности е снабдување на европските земји со канадски гас, бидејќи тие бараат алтернативи за руските енергенси по почетокот на војната во Украина.
„САД повеќе не се сигурен партнер за ниту една од страните. И економските и политичките сојузи се длабоко разнишани во последниве години. Двете страни бараат сигурен и предвидлив партнер чии ставови се совпаѓаат со нивните сопствени погледи на светот“, изјави Шенел за ТРТ Ворлд.
Многу пред неодамнешните дипломатски потези на Карни со европските лидери, Канада и ЕУ веќе ги поставија темелите за поблиски економски врски преку Сеопфатниот економски и трговски договор (CETA).
По заедничката студија започната во 2007 година, во 2009 година уследија официјални преговори.
Договорот привремено се применува од септември 2017 година, но само 17 од 27-те земји членки на ЕУ ги завршија своите национални постапки за ратификација.
Останатите 10 сè уште треба да го ратификуваат.
Направете ја Канада повторно Европа
Вилијам Ерл Викс, професор по историја на Државниот универзитет во Сан Дијего и автор на неколку книги, меѓу кои и „Градење на континенталната империја: Американската експанзија од Револуцијата до Граѓанската војна“, го нарекува „флертувањето меѓу Канада и ЕУ фасцинантен развој на настаните“.
Викс смета дека слоганот на американската администрација „Направете ја Америка повторно голема“ (Make America Great Again) може потенцијално да ги оживее историските експанзионистички амбиции на Америка, поттикнати и од стратешки и од идеолошки причини.
Сепак, други експерти и некои канадски функционери сугерираат дека пристапот на Вашингтон би можел да ја насочи Отава во друга насока: да ја направи Канада повторно Европа.
„Ова претставува премин на Канада од перцепцијата за себе како северноамериканска нација кон онаа на трансатлантска нација“, изјави висок канадски функционер за Волстрит џурнал во опсежниот извештај на весникот за разговорите на Карни со Европејците со цел да се балансира притисокот од САД.
„Ние Канаѓаните звучиме како Американци, се облекуваме како Американци, но како општество сме многу повеќе европски ориентирани“, додаде функционерот, осврнувајќи се на културните, традиционалните и политичките сличности на Отава со Европа.
За разлика од претседателскиот систем во САД, Канада е уставна монархија со парламентарен систем на владеење, сличен на оној во Обединетото Кралство.
Таа е и членка на Комонвелтот, одржувајќи историски и институционални врски со Британија кои ја разликуваат од нејзиниот јужен сосед.
Независноста на Канада од Британија беше постигната постепено, почнувајќи од 1867 година, кога Законот за Британска Северна Америка ги обедини трите британски колонии во самоуправен доминион.
Подоцна, со Статутот од Вестминстер од 1931 година, се признаа законодавната независност на Канада и нејзиниот еднаков статус со Британија, иако Лондон задржа одредени уставни овластувања.
Повеќе од пет децении подоцна, со Законот за Канада од 1982 година, се стави крај на преостанатите овластувања на британскиот парламент да носи закони за Канада, со што се заокружи процесот на пренесување на надлежноста над уставот во самата земја.
Сепак, кралот Чарлс Трети останува шеф на државата на Канада, што ги одразува трајните уставни врски меѓу двете земји.
Иако улогата на монархот е главно церемонијална, Круната останува важен симбол на заедничката историја на двете земји.
Во март 2025 година, кралот Чарлс Трети засади црвен јавор во градината на Бакингемската палата- гест што некои го протолкуваа како поддршка за Канада во контекст на изјавите на администрацијата на Трамп.
Односите на Канада со Британија добија и ново значење откако Енди Бурнам беше назначен за премиер на Обединетото Кралство во јули 2026 година, наследувајќи го Кир Стармер.
Бурнам најави поинаков пристап кон Вашингтон, настојувајќи да ги заштити британските интереси, а истовремено да ги одржи долгогодишните односи меѓу САД и Обединетото Кралство.
Неговата влада, исто така, се залага за поблиска економска соработка со ЕУ, вклучително и учество во предложената иницијатива „Произведено во Европа“.
Во меѓувреме, администрацијата на Трамп упати критики кон Бурнам, кого наводно го опишал како „градоначалник на некој град“, алудирајќи на неговата претходна улога како градоначалник на Голем Манчестер.
Тој исто така го нарече британскиот лидер „екстремно либерален“, што ги одразува нивните политички разлики.
И покрај противењето на американската администрација на поблиските врски меѓу ЕУ и Канада, ова ново партнерство би можело да го привлече вниманието и на други земји, вклучително и на Австралија, која се обидува да се снајде во растечкото стратешко ривалство меѓу САД и Кина во азиско-пацифичкиот регион.
„ЕУ е актер што се стреми да ја зголеми својата стратешка флексибилност. Таа ќе почне да гради поблиска соработка со актери што делат слични погледи на светот“, вели Сенел.
„Австралија би можела да биде следниот чекор.“
Извор: ТРТ Ворлд
