Лидерите на земјите-членки на Европската унија во четврток го задолжија претседателот на Европскиот совет, Антонио Кошта, да ја преземе одговорноста за преговорите за усвојување на предложениот рекорден повеќегодишен буџет од речиси 2 билиони евра до почетокот на 2028 година.

Европскиот совет го повика својот претседател да започне преговори со цел навремено постигнување договор. Договорот пред крајот на 2026 година би овозможил усвојување на законски акти во 2027 година, што е неопходно за да се обезбеди дека финансирањето од ЕУ ќе стигне до корисниците без прекин од јануари 2028 година, се вели во заклучоците усвоени од лидерите на првиот ден од самитот.

По долгата дебата за повеќегодишната финансиска рамка за 2028-2034 година, врз основа на предлог на ирското претседателство, лидерите не успеаја да постигнат консензус.

Земјите-членки остануваат поделени на два табора, побогатите земји бараат помал буџет за неколку стотици милијарди и земјите кои се посветени на зачувување на традиционалните политики, земјоделството и кохезијата.

Лидерите на земјите-членки повторно ќе се сретнат на вонреден самит на крајот на ноември, пред кој се очекува Кошта да го презентира својот предлог за буџет.

Според дипломатски извори, Кошта ќе соработува со Европската комисија на предлог за нови даноци на ниво на ЕУ за да се обезбедат нови буџетски приходи, што би можело донекаде да ги намали директните плаќања од националните буџети.

Во дискусијата била истакната важноста од одржување на националните придонеси во разумни граници, а воедно и одржување на нивото на амбициите.

Претседателот на Европскиот совет, пак, верува дека постигнувањето договор во декември е апсолутно неопходно и оти новите сопствени буџетски приходи ќе играат клучна улога во постигнувањето договор.

Во дискусијата било изразено незадоволство од предлогот на ирското претседателство за значително намалување на средствата за непредвидени трошоци.

„Важно е да се обезбеди дека следниот буџет има доволна флексибилност за да се прилагоди на идните предизвици и да одговори на непредвидени околности“, изјави дипломатскиот извор.

Покрај повеќегодишниот буџет, лидерите на првиот ден од самитот разговарале за енергетската криза, економската конкурентност и проширувањето.

Поделби околу идниот буџет

Мајкл Мартин, ирскиот премиер, рече дека некои сакаат помал буџет, други поголем, а трети сакаат да ги заштитат традиционалните програми.

„Ние сме меѓу оние кои сакаат модерна Европа, отворена кон надворешниот свет, вклучително и нејзината агенда за конкурентност“, рече Мартин.

Фискално конзервативните земји, како што е Германија, бараат Комисијата радикално да ја намали бирократијата, да направи повеќе за конкурентноста и одбраната, што ќе обезбеди Европа да остане способна и суверена.

Германскиот канцелар Фридрих Мерц рече дека ниедна земја-членка на ЕУ не може да си дозволи да придонесува во Унијата на предложеното ниво.

„Мораме значително да го намалиме заедничкиот буџет во споредба со првиот предлог на Комисијата“, рече Мерц, додавајќи дека се очекуваат многу тешки преговори.

Унгарскиот премиер Петер Маѓар, исто така, рече дека сегашниот предлог е неприфатлив, предупредувајќи на поголеми придонеси што треба да ги дадат Унгарија и другите земји од кохезијата, како што е Полска.

Холандскиот премиер Роб Јетен ги повика европските лидери да ја зголемат финансиската, воената и другата помош за Украина, тврдејќи дека некои европски земји сè уште заостануваат во поддршката на Киев.

Шведскиот премиер Улф Кристерсон го сметаше предлогот за буџет за неприфатлив бидејќи би го зголемил нето придонесот на Шведска за 60%. Тој рече дека ќе ги отфрлил предложените решенија.

Средбата во Брисел се одржува само една недела откако беше постигнат договор со Кина за ограничување на увозот на хибридни автомобили.

Ова е првиот чекор кон намалување на трговскиот дефицит на стоки, кој минатата година достигна 360 милијарди евра. Сите се согласуваат дека Унијата мора да ја зголеми својата автономија и да ја намали зависноста.

Друг огромен проблем со кој се соочуваат земјите-членки на ЕУ се високите цени на енергијата, кои ѝ штетат на економијата и ги разгневуваат гласачите.

„Секоја година, околу 47 милиони луѓе не можат да си дозволат соодветно да ги загреат своите домови. Тоа е огромна бројка само по себе - и ние мора да дејствуваме по неа“, рече Ден Јоргенсен, европскиот комесар за енергетика и домување.

Предлогот за зголемување на трошоците за Украина е исто така контроверзен. Балтичките држави, кои самите се претпазливи кон Русија, бараат ЕУ да продолжи да помага и покрај растечките економски трошоци.