За Далија Хамад Кајед, утрото на 7 октомври 2023 година започна како и секое друго. Таа се разбуди пред зори за да се помоли во семејниот дом во Газа.

„Кога завршив (со молитвата), почнавме да слушаме звуци од ракети насекаде. Тоа беше шок за сите“, вели палестинската фотографка и уметница за вез за ТРТ Шпански.

Три години подоцна, тоа утро сѐ  уште го обликува нејзиниот живот. Далија тогаш имаше 21 година, студирала дигитални медиуми и живеела во Газа со својот татко, палестинскиот новинар Кајед Хамад, мајка ѝ и тројцата браќа.

Не можела ни да замисли дека следните 500 дена ќе бидат одбележани со геноцид, раселување и загуба, вклучително и смртта на нејзиниот 24-годишен брат Омар Хамад, кој беше убиен од Израел.

Исто така, не можеше ни да замисли дека на крајот ќе мора да започне сосема поинаков живот, далеку од Газа, во Шпанија.

На 7 октомври, откако ги слушнало експлозиите, палестинското семејство ги вклучило вестите за да ги следи настаните.

„Набргу потоа, почнавме да слушаме дека палестинскиот отпор навлегол на окупираните територии“, се сеќава таа.

„Неколку моменти чувствував дека ќе ја ослободиме Палестина и наскоро ќе се вратиме на земјата што ни беше одземена“, вели таа.

Но не се случи тоа.

Тој ден го означи почетокот на еден од најмрачните периоди во историјата на човештвото, со израелски напади, опсада и лишување од основните животни потреби.

Од 12. кат на зградата каде што живело семејството, тие можеле да го видат она што Далија го опишува како „целата енклава, со бомбардирања овде-онде и луѓе кои ги губат животите секоја минута во израелските напади“. 

Раселување и принудно гладување

На почетокот, Далија мислела дека тоа ќе биде како „претходните војни“ и дека ќе трае само неколку недели.

Потоа добиле наредба да се евакуираат од областа во која живеле. Семејството поминало три дена во куќата на нејзината тетка пред да добие нова наредба и повторно да мора да се сели.

Овој образец се повторувал, водејќи ги од една евакуација до друга и од домот на еден роднина до друг, во она што Далија го опишува како „едно од најтешките искуства во мојот живот“.

За да бидат подготвени за итни ситуации, покрај вратата чувале мали ранци со вода, батериски ламби и храна.

„Ако настанеше итна ситуација, секој ќе го земаше својот ранец и ќе заминеше“, се сеќава таа.

„Честопати ги остававме личните работи зад себе бидејќи знаевме дека ќе мора да пешачиме долги растојанија и не можевме сè да носиме на грб.“

За Далија, која израснала во семејство со силни културни корени, раселувањето значеше и губење на секојдневните рутини-училиштето, факултетот, работата- како и на омилената храна, вклучувајќи го и „кидра“ (qidra)- јадење со зачинет ориз, месо и цели чешниња лук, полека готвено во глинен сад.

Како што се засилувала опсадата, пристапот до храна станувал сè потежок, додека израелските сили го одвојувале северниот дел на Газа, каде што живеело семејството, од јужниот дел.

Семејството Кајед одбивало да побегне, дури и кога настапило она што Далија го опишува како „тежок глад“.

„Никогаш нема да заборавам дека речиси три месеци јадевме ориз. Ориз, вода и малку зачини, само за да му дадат некаков вкус“, се сеќава таа за храната што ја имаа складирано.

„Го јадевме само за да преживееме и му благодаревме на Бога што го имаме“, додава таа, свесна дека нејзиното семејство било меѓу посреќните бидејќи имале што да јадат навечер, што исто така им помагало да заспијат.

Покрај гладот, дошла и загубата на најблиските, вклучувајќи го и нејзиниот брат Омар.

Во мај 2024 година, Омар отишол да земе лекови за пријател кој се лекувал во болницата Ал-Авда во северниот дел на Газа. Кога стигнал до влезот на болницата, областа била бомбардирана. Тој и неколку други лица загинале. Далија вели дека пријателот на кого тој отишол да му помогне, подоцна исто така починал поради недостиг на лекови.

Зачувување на спомените

Во миговите на тага, Далија се вратила на нешто што ѝ овозможувало да ги зачува спомените: фотографијата.

Таа започнала со „семејни фотографии“, а потоа почнала да ги фотографира „сите луѓе и сите околности низ кои минувавме“.

Во тој период, шпанскиот новинар Микел Ајестаран, пријател на нејзиниот татко, одржувал контакт со семејството и редовно проверувал дали успеале да најдат храна.

„Постојано му велевме дека сè е во ред и дека не треба да се грижи, но тој сакаше да му го докажеме тоа со фотографија од нашиот дневен оброк. Татко ми ме замоли секој ден да ја фотографирам чинијата и да му ја испраќам на Микел“, раскажува Далија.

Ајестаран побарал дозвола да ги објави фотографиите на Инстаграм, а семејството се согласило. Секоја фотографија била придружена со краток опис на она што го доживувале.

Реакцијата стигнала брзо. Луѓето во Шпанија почнале да се распрашуваат за семејството и да нудат помош. Малку по малку, Далија почнала да ја сфаќа вредноста на тие фотографии.

„Таа фотографија, придружена со неколку зборови, му покажа на светот низ што минуваше нашиот народ и го пренесе нашиот глас и нашите вести преку сликата на еден оброк“, вели таа.

Од тие фотографии произлегла уште една идеја. Ајестаран предложил приказната за оброците да се зачува во печатена книга.

Идејата прерасна во соработка меѓу Ајестаран, семејството на Далија и шпанското списание „5W“, а на крајот резултирала со проектот „Мени од Газа“ (Gaza Menu).

„Книгата обединува фотографии, рецепти и сеќавања на нашето семејство од времето на војната. Таа исто така ја прикажува и другата страна на нашиот живот во Газа: не само гладот, туку и нашиот семеен живот и нашата приврзаност кон животот“, вели таа.

Во 2025 година, во кампањата за групно финансирање биле собрани 119.830 евра преку 2.553 донации, со што значително се надминала целта од 35.000 евра што овозможило печатење и дистрибуција на повеќе примероци од книгата отколку што првично било планирано.

Везење среде бомбардирањето

Фотографирањето не било единствениот начин на кој Далија се справувала со она што се случувало околу неа. Таа ѝ се вратила и на една друга активност што ја научила како дете: везењето.

Кога била мала, една нејзина тетка што живеела во Либија ја посетила Газа, а Далија научила да работи со игла и конец заедно со една од нејзините братучетки. Сè уште се сеќава како изработила мала торбичка за монети извезена со мотив на роза.

Со години подоцна, среде тешкотиите на животот под опсада во Газа, таа пронашла игла и конец и се вратила на таа детска страст.

„Секогаш кога ќе почнев да везам, заборавав на она што се случуваше околу мене и можев целосно да се фокусирам на везот. Почнав да му го посветувам поголемиот дел од своето време. Тоа ми помагаше да го тргнам вниманието од бомбардирањата и смртта што нè опкружуваа, како и да го намалам психолошкиот притисок“, се сеќава таа. 

„Се чувствував среќно секогаш кога ќе завршев некоја везба и можев да ја носам или да ѝ ја подарам на некој од семејството.“

И покрај сè што преживеале, семејството никогаш сериозно не размислувало да ја напушти Газа.

Тоа се променило кога Ајестаран предложил таткото на Далија и неколку познати новинари да потпишат петиција до шпанското Министерство за надворешни работи, со барање за нивна евакуација од Газа.

Далија вели дека семејството не очекувало „конкретен резултат“. Потоа добиле „повик во кој нè известија дека нашите имиња се прифатени и дека наскоро ќе заминеме од Газа за Шпанија“.

Веста значела напуштање на местото каде што го поминала целиот свој живот, од детството до зрелоста. За Далија, „тоа беше многу потешко отколку што можев да замислам“.

Глетката на уништената татковина додека заминувала го направила заминувањето уште поболно.

„Патиштата практично беа исчезнати, а насекаде имаше урнатини. Патувањето траеше многу долго бидејќи автобусот беше целосно под контрола на израелските сили: тие одлучуваа кога може да се движи напред, кога мора да запре и кога не е дозволено да продолжи“, раскажува таа.

Но најболниот дел било збогувањето со оние што останале во Газа.

За Далија, напуштањето на домот и збогувањата биле „најтешкиот момент“ и товар за кој не верува дека некогаш ќе исчезне.

„Ги оставивме зад себе семејствата и саканите. Носевме длабоко чувство на вина и каење, како да правиме нешто погрешно за да преживееме. Ги оставивме среде смрт и пекол, додека ние успеавме да излеземе. Оставивме делови од себе зад нас и продолживме понатаму бидејќи немавме друг избор“, вели таа.

Нов живот во Шпанија

Далија пристигнала во Шпанија со своето семејство на 28 јуни 2025 година. Нивната прва станица бил домот на еден чичко во мало место во провинцијата Малага, во јужна Шпанија.

Но нејзините мисли останале со роднините што ги оставиле во Газа.

„Се чувствував виновна што преживеав додека тие сè уште беа таму, и постојано стравував дека ќе добијам ужасни вести за нив“, вели таа. „Исто така, беше шок да се прејде од месеци бегање од смртта кон тоа одеднаш да се најдам на нормално, безбедно место. Морав да се соочам со нов јазик и култура, а истовремено чувствував како да почнувам сè од почеток.“

Како што Далија се прилагодувала на својот нов живот, Мени од Газа почнала да ѝ отвора нови врати.

Во 2025 година, проектот ја освои новинарската награда „Ортега и Гасет“ за најдобро мултимедијално известување, претставувајќи фотографии од семејството на Далија и нивното секојдневие во Газа. Исто така, ја добила и наградата „Зампа“ за фотоновинарство.

Далија почнала да учествува на настани каде што можела самата да ја раскаже приказната за Газа. На 19 февруари 2026 година, таа ја претставила книгата во книжарницата „Финестрес“ во Барселона, заедно со нејзиниот татко, Ајестаран и фотографката Ана Сурињач.

„Никогаш не замислував дека еден ден ќе стојам пред толку голема публика, претставувајќи ја нашата книга и разговарајќи со луѓето лице в лице, откако нашите приказни беа ограничени на екраните на телефоните за време на војната“, вели таа.

„Чувствував нервоза, но и голема одговорност: да бидам гласот на моето семејство и на народот од Газа.“

Ова искуство ѝ овозможило и да биде сведок на она што таа го опишува како „огромна солидарност“ во Шпанија кон палестинскиот народ.

„Тоа ми даде чувство дека не сме сами“, вели таа.

Далија исто така го интензивираше учењето на шпанскиот јазик, што ѝ помага да ја претстави својата работа пред нова публика.

На своите работилници, вклучително и онаа со Фондацијата „Ферер“ во Барселона, таа зборува за потеклото и историјата на палестинскиот вез.

Уметноста како отпор

„Оваа традиционална уметност не е само обично хоби или занает. Таа е суштински дел од палестинскиот идентитет и наследство што се соочило со обиди за бришење, замолчување и присвојување. Преку овие нишки, се трудам да го зачувам нашето културно наследство.“

Везот на Далија вклучува симболи како што се палестински птици, маслинови дрвја и диви цвеќиња, од кои секој носи свое значење.

„Некои од нив го претставуваат богатството и убавината на нашата земја и нејзината природа, додека други изразуваат значења поврзани со издржливоста, цврстината и отпорот. Трети, пак, ги прикажуваат деталите од животот на нашите предци и алатките што ги користеле во секојдневието.“

Денес, од Сеговија, Шпанија, Далија ја продолжува таа мисија: споделување на богатството на палестинската култура и зачувување на дел од нејзината историја преку везот.

„Не подучувам само занает“, вели таа. „Преку оваа уметност, во нивните раце ставам жив документ што зборува за нашата историја и му кажува на светот дека сме народ со длабоки корени. Цивилизација што продолжува да живее и која не може да биде избришана.“

Извор: ТРТ Ворлд