Кога Туркије ја претстави својата прва интерконтинентална балистичка ракета (ИЦБМ), Јилдиримхан, на Саемот за одбрана и воздухопловство СAХA 2026 во Истанбул, тоа означи уште еден пресвртница за робусната одбранбена индустрија на земјата, позната по својата најсовремена воена опрема.

Развиена од Центарот за истражување и развој на турското Министерство за национална одбрана, Јилдиримхан има дострел од 6.000 километри, што е приближно еднакво на 15 проценти од вкупниот обем на Земјата.

Ракетата може да патува со брзина до мах 25, екстремна хиперсонична брзина еквивалентна на 25 пати поголема од брзината на звукот, или речиси осум километри во секунда.

Овие атрибути го прават Јилдиримхан најнапредниот систем во земјата досега за удар со долг дострел.

Мурсел Догрул, вонреден професор на Заедничкиот воен колеџ на Турскиот национален универзитет за одбрана, за ТРТ Ворлд изјави дека ракетата го симболизира созревањето на домашниот одбранбено-индустриски екосистем на Туркије.

„Јилдиримхан претставува значаен напредок во ракетниот екосистем на Туркије, движејќи се подалеку од традиционалната логика на одвраќање со системи за краток и среден дострел како што се J-600T Јилдирим, Бора/Kан и Taјфун, како и платформата Ченк во развој“, вели Догрул.

J-600T Јилдирим и Bора/Kан се турски ракети со дострел од 150 километри и 280 километри, соодветно.

Taјфун е првата хиперсонична балистичка ракета на Туркије, со дострел до 1.500 километри, додека Ченк е балистичка ракета со среден дострел што надминува 2.000 километри.

Иако не се објавени сите карактеристики на Јилдиримхан, најочигледната разлика што ја разликува од другите ракети е нејзиниот долг дострел, забележува Догрул.

Со 6.000 километри, ракетата влегува во долниот крај на спектарот на интерконтинентални балистички ракети, драматично зголемувајќи го стратешкиот дострел на Туркије далеку над нејзиното непосредно соседство.

Неговата брзина до мах 25 „значително го комплицира“ временскиот рок за пресретнување за постојните архитектури за ракетна одбрана, создавајќи јасна предност во преживувањето во однос на слоевитите системи за воздушна одбрана, вели Догрул.

„Во иста смисла, капацитетот на носивост на Јилдиримхан го разликува од другите ракети“, вели тој.

Новата ракета може да носи товар до 3.000 килограми, невообичаено тешка во споредба со претходните конвенционални балистички ракети во инвентарот на Туркије.

За разлика од претходните системи кои беа претежно на цврсто гориво, Јилдиримхан користи четири ракетни мотори со течно гориво со азотен тетроксид.

„Додека течното гориво воведува некои оперативни компромиси во однос на подготвеноста за лансирање, тоа овозможува поголема оптимизација на дометот и носивоста“, вели Догрул.

Од перспектива на преживувањето, комбинацијата на ракетата од хиперсонична брзина, опции за траекторија на голема надморска височина и маневрирање би можела да им го отежни пресретнувањето на противниците, додава тој.

„Дури и ако некои од спецификациите останат непроверени, самиот ефект на сигнализација е стратешки значаен“.

Јилдиримхан, исто така, го одразува постојаниот напредок на домашните одбранбени капацитети на Туркије.

Прогресот од Бора, Тајфун и Џенк до Јилдиримхан покажува „постепена, но конзистентна експанзија“ во погонот, водењето, системската интеграција и стратешкото инженерство за удар, вели тој.

Овој напредок во ракетните капацитети, исто така, ја зајакнува амбицијата на Туркије да стане целосно суверена сила за удар со долг дострел.

Турската одбранбена индустрија расте со скокови, а извозот надмина 10 милијарди долари во 2025 година, што е зголемување од 48 проценти во однос на пред една година.

Сигнал за потенцијалните противници

Презентацијата на новата ракета на СAХA 2026 беше добро осмислена одлука, според Догрул.

Со презентирањето на системот на една од водечките изложби за одбрана во регионот, наместо дискретно да го објави, Туркије испрати јасна геополитичка порака.

„Туркије се претставува како технолошки напредна средна сила која може независно да влијае на регионалните безбедносни баланси“, вели тој.

Новостекнатиот капацитет за ракети со долг дострел ќе ги преобликува стратешките пресметки на потенцијалните противници на Туркије.

Со својот дострел од 6.000 километри, воените планери низ Европа, Блискиот Исток, Северна Африка и делови од Евроазија сега мора да ги земат предвид новите капацитети на Туркије за удари со долг дострел кога прават планови за непредвидени ситуации, вели тој.

Но ова не сигнализира агресија. Напротив, тоа одразува рекалибрација на одвраќањето.

„Потенцијалните противници повеќе не можат да претпостават дека стратешката длабочина или географската оддалеченост автоматски ги штитат од турски конвенционален напад“, вели тој.

Системот ги подобрува опциите на Анкара за управување со ескалацијата, воведувајќи ја можноста за длабоки конвенционални стратешки напади врз критична инфраструктура, воени бази и логистички коридори далеку над непосредните граници на Туркије.

Како резултат на тоа, соседните и регионалните актери веројатно ќе ги преиспитаат инвестициите во ракетна одбрана, системите за рано предупредување, зајакнување на инфраструктурата и дисперзија на силите, вели тој.

Догрул укажува на поширок глобален тренд каде што државите ги прошируваат можностите за одбрана и контранапад поради слабеењето на довербата во традиционалните гаранции на алијансата.

За таа цел, Јилдиримхан нуди сигнална вредност во рамките на НАТО, воениот сојуз од 32 члена во кој Туркије ја одржува втората најголема воена сила.

Алијансата, во која нападот врз една членка се смета за напад врз сите, доживеа длабоки пукнатини поради неодамнешните закани на САД за повлекување.

Од една страна, посилното турско одвраќање би можело да придонесе за отпорноста на јужното крило на алијансата, вели Догрул.

Од друга страна, растечките независни стратешки способности на Туркије ја зајакнуваат сè поавтономната безбедносна позиција на Анкара.

„Јилдиримхан воведува стратешка двосмисленост“, вели тој.

„Дури и без нуклеарни боеви глави, балистичките системи со долг дострел, способни за хиперсонично управување влијаат на перцепциите за закана на противниците бидејќи ги стеснуваат временските рамки за донесување одлуки и ја зголемуваат неизвесноста за време на кризи. Само ова е доволно да ја зголеми вредноста на одвраќањето“, забележува тој.

Геополитичките кризи во текот на изминатата деценија, од притисокот на САД околу аквизицијата на рускиот систем за ракетна одбрана С-400 од страна на Туркије до санкциите ЦAATСA, ги истакнаа ранливостите на потпирањето на надворешни безбедносни добавувачи.

„Јилдиримхан е совршено вклопување во пошироката доктрина за стратешка автономија на Туркије“, вели Догрул, додавајќи дека ја намалува зависноста од надворешно обезбедено стратешко одвраќање, а воедно ја зајакнува националната слобода за донесување одлуки за време на кризи.

Понатаму, Јилдиримхан ја зајакнува преговарачката позиција на Туркије на меѓународно ниво. Државите со домашни напредни системи за удар уживаат поголема дипломатска моќ, бидејќи се помалку ранливи на санкции или ембарга за оружје, вели тој.

Тоа ја надополнува новата турска стратегија на средни сили, која нагласува диверзифицирани партнерства, домашно производство и стратешка флексибилност, наместо зависност од ригидни блокови.

„Јилдиримхан го симболизира преминот на Туркије од примарен потрошувач на безбедноста на НАТО во држава која се стреми независно да произведува и проектира стратешко одвраќање“, вели Догрул.

Извор: ТРТ Ворлд