Компаниите за вештачка интелигенција (ВИ) сè повеќе купуваат илјадници употребувани книги, ги дигитализираат за да обучуваат големи јазични модели и ги уништуваат оригиналните копии, според медиумските извештаи, поттикнувајќи ја дебатата за заштитата на авторските права.
Од почетокот на оваа година, продавачите на антикварни книги низ Европа пријавија невообичаено големи нарачки од канадската компанија Зум Букс (Zoom Books), според американските, германските и швајцарските медиуми.
Продавачите на книги велат дека компанијата првенствено барала дела од публицистика и академски наслови објавени во 1970-тите, честопати купувајќи десетици, па дури и стотици книги од индивидуални продавачи. Книгите, наводно, се испраќаат во привремени магацини во Германија пред да бидат транспортирани во Канада и САД.
Индустриско уништување
Според Вашингтон Пост, многу од книгите се подложени на „деструктивно скенирање“, процес во кој се отстрануваат поврзувањата, страниците се скенираат со помош на индустриска опрема со голема брзина, а преостанатите физички копии се рециклираат.
Весникот, исто така, објави дека компанијата за вештачка интелигенција Антропик потрошила десетици милиони долари во рамките на својата иницијатива „Проект Панама“ за да стекне и дигитализира милиони печатени книги.
Судските документи што ги цитираше весникот велат дека компанијата ангажирала специјалисти кои претходно работеле на големиот проект за дигитализација на книги на Гугл.
Зум Букс негираше дека учествувала во дигитализацијата и уништувањето на книги за развој на вештачката интелигенција.
Загриженоста за авторските права се интензивира
Пријавената практика ја интензивираше дебатата за тоа дали постојните закони за авторски права соодветно ја регулираат употребата на книги за обука за вештачка интелигенција.
Во неодамнешна објава на блог со наслов „Вештачката интелигенција го јаде светот на книгите“, Јанис Ленарц од Универзитетот Хумболт во Берлин рече дека растечката побарувачка за користени книги одразува нерешени правни прашања и пошироки културни проблеми.
Ленарц рече дека развивачите на вештачка интелигенција сè повеќе се свртуваат кон физички книги бидејќи дигиталните извори на материјал за обука се исцрпуваат. Тој рече дека неодамнешните судски одлуки на САД во кои се вклучени Антропик и Мета генерално ги фаворизираат компаниите за вештачка интелигенција според доктрината за фер употреба, но не дале неограничена дозвола за користење дела заштитени со авторски права во секоја околност.
Тој, исто така, забележа дека европското право има поинаков пристап. Наместо да се потпира на американската доктрина за фер употреба, Директивата на ЕУ за единствен дигитален пазар дозволува податочно рударство, односно „ископување“ на текст и податоци под одредени услови, дозволувајќи им на носителите на права да не учествуваат или да се повлечат.
Според Ленарц, неизвесноста останува околу книгите објавени пред стапувањето во сила на директивата, бидејќи многу постари изданија не содржат декларација за откажување, а некои издавачи или автори повеќе не се во можност да ги користат тие права.
Дебатата следи по претходните судски спорови за дигитализацијата на повеќе од 40 милиони книги од страна на Гугл. Американските судови на крајот пресудија дека проектот претставува фер употреба, бидејќи базата на податоци што може да се пребарува и ограничените прегледи на текст се сметаа за трансформативни и не го заменија пазарот за оригиналните дела.
Авторите се спротивставуваат
Авторите и издавачите продолжија да се спротивставуваат на проширената употреба на материјал заштитен со авторски права за развој на вештачка интелигенција. Порано оваа година, илјадници писатели објавија симболична празна книга со наслов „Не кради ја оваа книга“ за да протестираат против употребата на нивното дело без дозвола или надомест.
Проблемот стигна и до платформите за дигитално издаваштво. Во декември 2025 година, Амазон воведе функција Киндл (Kindle) што им овозможува на читателите интеракција со книги користејќи вештачка интелигенција.
Некои автори изразија загриженост дека материјалот заштитен со авторски права би можел да се користи за обука на модели со вештачка интелигенција.
Сепак, од Амазон изјавија дека функцијата не ги користи содржините од книгите за обука на модели и ја опиша како проширување на постојните функции за пребарување на Киндл.
Извор: АА
